Sima Yi

Sima Yi
Ilustracja
Wyimaginowany portret Sima Yi z epoki Ming
Nazwa chińska
Pismo uproszczone

司马懿

Pismo tradycyjne

司馬懿

Hanyu pinyin

Sīmǎ Yì

Wade-Giles

Ssuma I

Sima Yi imię publiczne: Zhongda, chiń. 仲達 (ur. 179, zm. 7 września 251) – generał i regent cesarstwa Wei, protoplasta dynastii Jin.

Życiorys

Pochodzenie i początki kariery

Był drugim synem Sima Fanga, który jako pierwszy członek rodu został urzędnikiem w stołecznym Luoyangu, podczas gdy wcześniejsi Sima sprawowali jedynie urzędy w rodzinnym Henei (dzis. Qinyang w prefekturze Jiaozuo). W 201 Sima Yi objął swój pierwszy urząd, zaś w 208 przyjął służbę u Cao Cao. Brał udział w jego kampanii przeciwko Zhang Lu w 215 i Sun Quanowi (229–252) w 217. W tym samym roku został przydzielony do dworu następcy tronu królestwa Wei, Cao Pi (220–226), i wkrótce został jego przyjacielem. W 217 zmarł pierworodny syn Sima Fanga, Sima Lang, i po śmierci ojca w 219 Sima Yi z racji starszeństwa stał się najważniejszym członkiem rodu Sima[1][2].

W służbie Cao Pi i Cao Rui

W 219 Sima Yi brał udział w operacjach Cao Cao w prowincji Jing i kiedy ten w następnym roku zmarł odprowadził kondukt pogrzebowy do Ye. Pod rządami Cao Pi Sima Yi został mianowany cesarskim sekretarzem (尚書, shangshu) oraz otrzymał tytuł markiza (侯, hou). Były to pierwsze z całego szeregu coraz wyższych godności. Kiedy w 224 i 225 cesarz walczył przeciwko cesarstwu Wu pozostawił Sima Yi jako sprawującego nadzór nad sprawami państwa pod jego nieobecność. Przed swoją śmiercią w 226 Cao Pi mianował Sima Yi jednym z czterech regentów swojego młodocianego następcy, Cao Rui (226–239)[3][2][4].

W 226 Sima Yi poprowadził zwycięską kampanię przeciwko Sun Quanowi, w nagrodę za co został mianowany generałem kawalerii (驃騎將軍, piaoji jiangjun). W 228 ujął i zabił generała Meng Da, który zamierzał przejść na stronę Shu[5][4]. W 230 został mianowany wielkim generałem (大將軍, da jiangjun), po czym w następnym roku pokonał armię inwazyjną Shu dowodzoną przez Zhuge Lianga. W 233 zablokował siły tego ostatniego pod Jishi (w pobliżu dzisiejszego Linxia). Zhuge Liang wycofał się na płaskowyż Wuzhang, jednak szybko zaatakował ponownie. Sima Yi nie przyjął bitwy w otwartym polu, ale okopał się. Na szczęście dla niego w 234 Zhuge Liang zmarł i wojska Shu wycofały się. Po tych wydarzeniach w 235 Sima Yi został mianowany głównodowodzącym (太尉, taiwei) armii Wei[4][6].

Swoje największe zwycięstwo Sima Yi odniósł w 238, kiedy pokonał władcę Liaodongu (w dzisiejszej prowincji Liaoning) Gongsun Yuana i przyłączył jego terytorium do Wei. Był to znaczący militarny sukces, który wydatnie wzmocnił polityczną pozycję Sima Yi i w przyszłości miał być opiewany w rytualnych pieśniach dynastii Jin. Nawet jeśli jego wielkość została wyolbrzymiona w późniejszej historiografii, to nie ulega wątpliwości, iż Sima Yi był czołowym militarnym przywódcą Wei – chociaż sprawował również szereg wysokich urzędów dworskich, to był bardziej znany ze swoich umiejętności wojskowych. W międzyczasie wzmocnił on pozycję rodu Sima także poprzez małżeńskie sojusze z wieloma członkami ówczesnej elity, co pozwoliło mu funkcjonować na równej stopie z najważniejszymi arystokratycznymi rodami późnej epoki Han[7].

Rywalizacja z Cao Shuangiem

Przed swoją śmiercią Cao Rui ustanowił Sima Yi i swojego kuzyna Cao Shuanga regentami swojego ośmioletniego następcy, Cao Fanga (239-254). Cao Shuang zmierzał do podważenia pozycji Sima Yi w armii, mianując na kluczowe stanowiska swoich braci, Cao Xi i Cao Xuna. Sam Sima Yi otrzymał prestiżowy tytuł Wielkiego Wychowawcy (太傅, Taifu), co jednak wiązało się z pozbawieniem go faktycznej władzy[8]. Jednym z zauszników Cao Shuanga był He Yan, czołowy przedstawiciel neotaoizmu i nurtu czystej konwersacji, który za jego rządów został ministrem. Źródła przedstawiają He Yana jako ideologa Cao Shuanga. He Yan wraz ze swoimi przyjaciółmi był entuzjastą ekstatycznego narkotyku znanego jako Proszek Pięciu Minerałów i zmierzał do rozluźnienia sztywnych reguł konfucjańskiej etykiety[8][9]. Niezależnie od ich literackich i filozoficznych osiągnięć „ekscesy przypisywane He Yanowi i jego kolegom były zawstydzające dla panującego reżimu, zaś Sima Yi był postrzegany jako ten, kto poszukuje moralnej odnowy”[10]. Poza tym nadal cieszył się szerokim poparciem w armii i wśród znamienitych rodów poza dworem[2].

W 247 Cao Shuang jeszcze wzmocnił swoją kontrolę nad dworem i nawet Cao Fang nie mógł mu się przeciwstawić. W tej sytuacji Sima Yi, chcąc uśpić czujność swojego przeciwnika, udawał poważną chorobę (miał już wówczas niemal siedemdziesiąt lat), podczas gdy w rzeczywistości przygotowywał zamach stanu. Do przewrotu doszło 5 lutego 249, gdy Cao Feng wraz z Cao Shuangiem i jego braćmi odwiedzili grobowiec ojca cesarza, znajdujący się poza murami stolicy[5][11]. Zgodnie ze źródłami Sima Yi przy pomocy swoich zbrojnych zwolenników w imieniu cesarzowej wdowy zamknął bramy miasta, po czym wysłał do cesarza wiadomość wyliczającą przewinienia Cao Shuanga. Cao Shuang poddał się gdy obiecano darowanie mu życia, jednak 9 lutego, po tym gdy odkryto że spiskuje w celu odzyskania swojej pozycji dokonano na nim egzekucji. Wraz z nim stracili życie jego bracia, He Yan i cały szereg jego zwolenników. Według Księgi Jin „Kiedy [Sima Yi] stracił Cao Shuanga jego wspólnicy zostali wytępieni aż do trzeciego pokolenia. Nie czyniono przy tym różnicy ze względu na płeć lub wiek, zabijając wszystkie ciotki, siostry i dzieci, nawet te, które wyszły już za mąż za kogoś innego”[12]. Te wydarzenia stały się znane jako Incydent przy Mauzoleum Gaoping[4].

Dziedzictwo

By usprawiedliwić te akty przemocy Sima Yi przedstawiał się jako obrońca zagrożonego cesarza przed knowaniami swoich politycznych przeciwników, którym tym samym przypadła rola zdrajców. W rzeczywistości oczywiście jedynie odebrał władzę swojemu rywalowi, zaś młodociany cesarz w trakcie tych wydarzeń odgrywał tylko rolę symbolu legitymacji[11]. Sima Yi został teraz kanclerzem, zaś jego domena została powiększona poprzez dodanie czterech powiatów w komanderii Yingchuan w rejonie Xuchangu. Wkrótce potem zachorował tak bardzo, że nie mógł brać udziału w sprawach dworu. Niemniej wyzdrowiał na tyle by w lutym 251 poprowadzić wyprawę przeciwko Wu. Zmarł 7 września 251, zaś Cao Feng nadał mu pośmiertnie tytuł diuka (公, gong). Po tym gdy w 265 wnuk Sima Yi, Sima Yan (265–290), został cesarzem Jin, nadał mu pośmiertnie tytuł cesarza Xuana[13]. Po śmierci Sima Yi kontrolę nad dworem Wei przejęli jego synowie, najpierw starszy, Sima Shi, zaś po jego śmierci w 255 młodszy, Sima Zhao (ojciec Sima Yana)[11].

Przypisy

  1. ↑ Chaussende 2019 ↓, s. 79–80.
  2. 1 2 3 de Crespigny 2007 ↓, s. 749.
  3. ↑ Chaussende 2019 ↓, s. 81.
  4. 1 2 3 4 Ulrich Theobald: Sima Yi. CHINAKNOWLEDGE – a universal guide for China studies. [dostęp 2026-04-14]. (ang.).
  5. 1 2 Knechtges i Taiping 2014 ↓, s. 988.
  6. ↑ Chaussende 2019 ↓, s. 80–81.
  7. ↑ Chaussende 2019 ↓, s. 80-81.
  8. 1 2 Chaussende 2019 ↓, s. 82.
  9. ↑ de Crespigny 2019 ↓, s. 46–47.
  10. ↑ de Crespigny 2019 ↓, s. 47.
  11. 1 2 3 Chaussende 2019 ↓, s. 83.
  12. ↑ Księga Jin, 1.20 za: Damien Chaussende: Western Jin. W: Albert E. Dien, Keith N. Knapp: Volume 2: The Six Dynasties, 220–589. Cambridge: Cambridge University Press, 2019, s. 83. ISBN 978-1-139-10733-4.
  13. ↑ Knechtges i Taiping 2014 ↓, s. 989.

Bibliografia

  • Damien Chaussende: Western Jin. W: Albert E. Dien, Keith N. Knapp: Volume 2: The Six Dynasties, 220–589. Cambridge: Cambridge University Press, 2019. ISBN 978-1-139-10733-4.}
  • Rafe de Crespigny: A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23–220 AD). Brill, 2007. ISBN 90-04-15605-4.
  • Rafe de Crespigny: Wei. W: Albert E. Dien, Keith N. Knapp: Volume 2: The Six Dynasties, 220–589. Cambridge: Cambridge University Press, 2019. ISBN 978-1-139-10733-4.
  • David R. Knechtges, Chang Taiping: Sima Yi 司馬懿 (179–251), zi Zhongda 仲達. W: David R. Knechtges, Chang Taiping (eds): Ancient and Early Medieval Chinese Literature. A Reference Guide. Part Two. Leiden - Boston: E.J. Brill, 2014, s. 986-990. ISBN 978-90-04-19240-9.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.