Skit Pieryński

Pierwsza kronika nowogrodzka podaje, że w 980 roku w górnym biegu Wołchowa wojewoda kijowskiego księcia Włodzimierza, Dobrynia, ustanowił posąg Peruna. W 998 r. w związku z przyjęciem chrześcijaństwa Dobrynia wraz z biskupem nowogrodzkim Joachimem zniszczył świątynię, a posąg Peruna ściął i wrzucił do Wołchowa^[1][2] .

Klasztor został prawdopodobnie założony w Pieryni wkrótce po zniszczeniu pogańskiej świątyni, kiedy to podobno wzniesiono tam drewnianą cerkiew^[3]. Według tradycji drewniana cerkiew miała zostać wzniesiona w 995 r., lecz według danych archeologicznych, ściany wapienne, płytki i zachowane freski pochodzą z XIII w., około 1220-1230 r.^[2]  Pierwsza wzmianka o klasztorze w kronikach pojawiła się dopiero w 1386 roku^[2] [4]. Kronika podaje, że klasztor był jednym z 24 klasztorów spalonych przez mieszkańców Nowogrodu, aby nie pozostały one w rękach zwolenników Dymitra Dońskiego^[5], wielkiego księcia moskiewskiego, który w 1386 roku wystąpił przeciwko Nowogrodowi.

Pozostałości cerkwi zostały prawdopodobnie odkryte przez Wasilija Siedowa podczas wykopalisk w małej północnej kapliczce w 1952 roku^[6] Drewniana cerkiew Trójcy Świętej była drugą cerkwią zbudowaną na Pieryni.^[4] Wszystkie drewniane budynki zostały zniszczone podczas szwedzkiej okupacji Nowogrodu w latach 1611–1617: klasztor został splądrowany. W spisie majątku Nowogrodu z 1617 roku odnotowano:

Aby utrzymać i wesprzeć klasztor po zniszczeniach w latach 1611–1617, połączono go z klasztorem św. Jerzego (głównym klasztorem Nowogrodu)^[8]. Według jednego źródła miało to miejsce w 1634 r.^[9], według innego w 1671 r.^[10] Po sekularyzacji przeprowadzonej przez Katarzynę Wielką w 1764 r. klasztor został zlikwidowany^[2] .

Klasztor został przywrócony do życia w XVIII wieku dzięki Annie Orłowej-Czesmienskiej i archimandrycie Fotijowi. Archimandryta Fiotij, będąc hieromnichem w Petersburgu, odrzucił popularną w tamtych czasach ideę bezpośredniej komunikacji między człowiekiem a Bogiem, poza wpływem Kościoła^[11]. Podjął się gruntownej renowacji klasztoru św. Jerzego i Pieryni, korzystając ze wsparcia finansowego księżnej Anny Orłowej-Czesmienskiej^[12], swojej bogatej chrześniaczki. Początkowo Fiotij zwrócił się z prośbą o zwrot wysepki Pieryń klasztorowi św. Jerzego. Po uzyskaniu zgody w 1824 r.^[13] zorganizował gruntowny remont cerkwi na Pieryni: dokładnie odnowiono ściany wewnątrz i na zewnątrz, odświeżono wnętrze kościoła, dobudowano przybudówkę od strony zachodniej oraz wymieniono podłogę i kopułę^[8].

Kościół został ponownie poświęcony w 1828 roku^[8]. Klasztor został rozbudowany w latach 30. XIX wieku oraz na początku lat 40. XX wieku: wzniesiono ceglane cele dla mnichów oraz dwa niewielkie budynki dla opata i archimandryty, utrzymane w tym samym stylu architektonicznym^[8]. Klasztor został wyposażony w dwa budynki gospodarcze i otoczony murem z cegły; kompleks uzupełniała dzwonnica^[2] .

W 1828 roku Fiotijowi udało się nadać klasztorowi status skitu^[8] – klasztoru o surowych zasadach, odizolowanego od świata zewnętrznego.

Klasztor został zamknięty w 1919 r. a część budynków została rozebrana^[2] .

Po zakończeniu wojny klasztor został przekształcony w sanatorium. W latach 60. XX wieku zbudowano tamę łączącą wysepkę Pieryń z lądem stałym. Zmieniło to znacznie reżim wodny, a historyczna wysepka stała się półwyspem, który tylko podczas wiosennych powodzi zamieniał się w wysepkę, a następnie we wzgórze.

W 1991 roku klasztor został przekazany Kościołowi i reaktywowany jako skit Narodzenia Narodzenia Matki Bożej należący do klasztoru św. Jerzego^[2] .