Skoczek (ssaki)

Skoczek
Dipus
A.E.W. von Zimmermann, 1780[1]
Ilustracja
Skoczek azjatycki (Dipus sagitta)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Rząd

gryzonie

Podrząd

Supramyomorpha

Infrarząd

myszokształtne

Nadrodzina

skoczkowce

Rodzina

skoczkowate

Podrodzina

skoczki

Plemię

Dipodini

Rodzaj

skoczek

Typ nomenklatoryczny

Mus sagitta Pallas, 1773

Synonimy
Gatunki

9 gatunków (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście

Skoczek[8] (Dipus) – rodzaj ssaków z podrodziny skoczków (Dipodinae) w obrębie rodziny skoczkowatych (Dipodidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji[9][10][11].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 115–145 mm, długość ogona 140–180 mm, długość ucha 16–23 mm, długość tylnej stopy 57–67 mm; masa ciała 46–128 g[10][12].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1780 roku niemiecki zoolog Eberhard August Wilhelm von Zimmermann w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Geografia historyczna człowieka i powszechnie rozprzestrzenionych zwierząt czworonożnych”[1]. Zimmermann wymienił kilka gatunków – Yerbua capensis J.R. Forster, 1778, Mus longipes Linnaeus, 1758 (nomen dubium), Mus jaculus Pallas, 1779 (= Dipus sibiricus major Kerr, 1792), Mus sagitta Pallas, 1773, Dipus Hudsonius E.A.W. von Zimmermann, 1780 i Mus tamaricinus Pallas, 1779 – z których gatunkiem typowym jest Mus sagitta Pallas, 1773.

Etymologia

  • Dipus (Tipus, Dypus, Dipsus): gr. διπους dipous, διποδος dipodos ‘dwunożny’, od δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’[13].
  • Dipodipus: gr. διπους dipous, διποδος dipodos ‘dwunożny’, od δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’; rodzaj Dipus A.E.W. von Zimmermann, 1780[5]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Mus sagitta Pallas, 1773.
  • Sminthoides: rodzaj Sminthus[b] von Nordmann, 1840 (smużka); -οιδης -oidēs ‘przypominający’[14] . Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Sminthoides fraudator Schlosser, 1924.
  • Scirtodipus: gr. σκιρταω skirtaō ‘skakać’[15]; rodzaj Dipus A.E.W. von Zimmermann, 1780. Gatunek typowy: †Scirtodipus kazakhstanica Savinov, 1970.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[16][12][9][8]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[8] Podgatunki[10][9][12] Rozmieszczenie geograficzne[10][9][12] Podstawowe wymiary[10][12][c] Status
IUCN[17]
 Dipus sagitta (Pallas, 1773) skoczek azjatycki 13 podgatunków pustynie od rzeki Don (Rosja), Kirgistan, Turkmenistan, Uzbekistan i północny Iran do Tuwy, Mongolii i północnych Chin; zakres wysokości: 30–3175 m n.p.m. DC: 10–14,5 cm
DO: 12,5–19,5 cm
MC: 53–123 g		  LC 
Dipus deasyi Barrett-Hamilton, 1900 3 podgatunki endemit Chin: wschodni Tienszan i Kotlina Kaszgarska (Sinciang) oraz południowy i zachodnia Kotlina Cajdamska (Qinghai) DC: 9,6–14,5 cm
DO: 14,4–20 cm
MC: 42–105 g		  NE 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe:

  • Dipus conditor Zazhigin & Lopatin, 2001[18] (Mongolia; miocen)
  • Dipus essedum Zazhigin & Lopatin, 2001[18] (Mongolia; pliocen)
  • Dipus fraudator (Schlosser, 1924)[6] (Chiny; pliocen)
  • Dipus kazakhstanicus (Savinov, 1970)[7] (Kazachstan; miocen)
  • Dipus nanus Qiu Zhuding & Li Qiang, 2016[19] (Chiny; miocen)
  • Dipus pliocenicus Qiu Zhuding & Li Qiang, 2016[20] (Chiny; pliocen)
  • Dipus singularis Zazhigin & Lopatin, 2001[21] (Mongolia; pliocen)

Uwagi

  1. 1 2 3 Niepoprawna późniejsza pisownia Dipus A.E.W. von Zimmermann, 1780.
  2. ↑ Synonim Sicista J.E. Gray, 1827.
  3. ↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. 1 2 E.A.W. von Zimmermann: Geographische Geschichte des Menschen, und der allgemein verbreiteten vierfüßigen Thiere. Cz. 2. Leipzig: Weygand, 1780, s. 354. (niem.).
  2. ↑ P.S. Pallas: Zoographia Rosso-Asiatica: sistens omnium animalium in extenso Imperio Rossico, et adjacentibus maribus observatorum recensionem, domicilia, mores et descriptiones, anatomen atque icones plurimorum. T. 1. Petropoli: Ex Officina caes. Academiae Scientiarum, 1811, s. 181. (łac.).
  3. ↑ J.M. Bechstein: Gemeinnützige Naturgeschichte Deutschlands nach allen drey Reichen: ein Handbuch zur deutlichern und vollständigern Selbstbelehrung besonders für Forstmänner, Jugendlehrer und Oekonomen. T. 1. Cz. 1. Leipizg: Bey Siegfried Lebrecht Crusius, 1801, s. 206. (niem.).
  4. ↑ J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 303, 1821. (ang.).
  5. 1 2 É.L. Trouessart: Conspectus mammalium Europae. Faune des mammifères d’Europe. Berlin: R. Friedländer & Sohn, 1910, s. 207. (fr.).
  6. 1 2 M. Schlosser. Tertiary vertebrates from Mongolia. „Palaeontologica Sinica”. Series C. 1, s. 34, 1924. (ang.).
  7. 1 2 П.Ф. Савинов: Тушканчиковые (Rodentia, Mammalia) неогена Казахстана. W: Материалы по эволюции наземных позвоночных. Москва: Наука, 1970, s. 114. (ros.).
  8. 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 230. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  9. 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 322. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  10. 1 2 3 4 5 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 96. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
  11. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Dipus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].
  12. 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 208. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  13. ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 240, 1904. (ang.).
  14. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 172.
  15. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 231.
  16. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).
  17. ↑ Taxonomy: Dipus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).
  18. 1 2 Zazhigin i Lopatin 2001 ↓, s. 63.
  19. ↑ Qiu i Li 2016 ↓, s. 263.
  20. ↑ Qiu i Li 2016 ↓, s. 261.
  21. ↑ Zazhigin i Lopatin 2001 ↓, s. 634.

Bibliografia

  • Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, OCLC 11069271 (ang.).
  • B.С. Зажигин & А.В. Лопатин / V.S. Zazhigin & А.V. Lopatin. История Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) в миоцене Азии. 4. Dipodinae на рубеже миоцена и плиоцена / The History of the Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) in the Miocene of Asia: 4. Dipodinae at the Miocene–Pliocene Transition. „Палеонтологический журнал / Paleontological Journal”. 35 (1), s. 60–74, 2001. (ros. • ang.). 
  • 邱铸鼎 & 李强 / Z.-d. Qiu & Q. Li. 内蒙古中部新近纪啮齿类动物 / Neogene rodents from central Nei Mongol, China. „中国古生物志 总号 / Palaeontologia Sinica”. New series C. 30 (198), s. 1–684, 2016. (chiń. • ang.). 
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.