Skoczomyszka

skoczomyszka
	Zapus
	Coues, 1875
	Okres istnienia: pliocen–dziś
	; Skoczomyszka łąkowa (Z. hudsonius)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	skoczkowce
Rodzina	skoczomyszki
Rodzaj	skoczomyszka
	Typ nomenklatoryczny
	Dipus hudsonius E.A.W. von Zimmermann, 1780
Gatunki
	12 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	12 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście

Skoczomyszka^[2] (Zapus) – rodzaj ssaków z rodziny skoczomyszek (Zapodidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej^[3]^[4].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 75–102 mm, długość ogona 108–160 mm, długość tylnej stopy 28–60 mm; masa ciała 12–40 g^[5]^[6].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1875 roku amerykański chirurg i ornitolog Elliott Coues w artykule zatytułowanym Krótkie sprawozdanie, krytyczne, opisowe i historyczne, dotyczące Zapus hudsonics, opublikowanym w czasopiśmie „Bulletin of the United States Geological and Geographical Survey of the Territories”^[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) skoczomyszka łąkowa (Z. hudsonicus).

Etymologia

Zapus: gr. przyrostek wzmacniający ζα- za-; πους pous, ποδος podos „stopa”^[1].

Ewolucja

Gatunki należące do tego rodzaju znane są od późnego pliocenu w Ameryce Północnej^[4]. Rodzaj Zapus najwyraźniej powstał w Azji od przodka należącego do Eozapus, który przeniósł się przez Cieśninę Beringa do Ameryki Północnej^[3]. Wymarły Zapus rinkeri z Kansas, najstarszy znany północnoamerykański przedstawiciel Zapus, tworzy kolejną serię z wymarłym Z. burti i występującym współcześnie Z. hudsonius^[3]. Z. burti mógł być przodkiem obecnych Z. trinotatus i Z. princeps i klad ten mógł powstać z linii Z. hudsonius^[3].

Podział systematyczny

Pokrewne rodzaje skoczomysz (Napaeozapus) i myszoskok (Eozapus) były włączane do tego rodzaju, niekiedy w randze podrodzaju^[7]. Dane molekularne sugerują wyodrębnienie z Z. hudsonicus taksonu luteus, z Z. trinotatus taksonu montanus oraz z Z. princeps taksonów oregonius, saltator, pacificus i nieopisanego gatunku z północnych Gór Skalistych^[8], jednak potrzebne są dalsze badania oparte na danych molekularnych i morfologicznych na układem systematycznym tego rodzaju^[3]; tutaj lista występujących współcześnie gatunków za Mammals Diversity Database^[9]^[6]^[3]^[2]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[2]	Podgatunki^[5]^[3]^[6]	Rozmieszczenie geograficzne^[5]^[3]^[6]	Podstawowe wymiary^[a]^[5]^[6]	Status IUCN^[10]
Zapus hudsonius	(E.A.W. von Zimmermann, 1780)	skoczomyszka łąkowa	gatunek monotypowy	południowa Alaska (Stany Zjednoczone) do południowego wybrzeża Zatoki Hudsona do Labradoru, na południe do wschodniej Karoliny Północnej i północno-zachodniej Karoliny Południowej, na południowy zachód do północno-zachodniej Alabamy, na północ do północno-wschodnich Missisipi i Tennessee, na zachód do północno-wschodniej Oklahomy, na północny zachód do północno-wschodniej Montany (Stany Zjednoczone), na północny wschód do północno-wschodniego Saskatchewan, na północny zachód do środkowej i południowej Kolumbii Brytyjskiej (Kanada)	DC: 7,5–9,2 cm DO: 10,8–15,5 cm MC: 13,5–26 g	LC
Zapus luteus	G.S. Miller, 1911		gatunek monotypowy	endemit Stanów Zjednoczonych: środkowy Nowy Meksyk i wschodnio-środkowa Arizona	DC: brak danych DO: około 13 cm MC: brak danych	NE
Zapus trinotatus	Rhoads, 1895	skoczomyszka pacyficzna	gatunek monotypowy	południowo-zachodnia Kanada (skrajnie południowo-zachodnia Kolumbia Brytyjska) i północno-zachodnie Stany Zjednoczone (zachodni Waszyngton)	DC: 8,9–10,2 cm DO: 11,2–15,5 cm MC: 12–38 g	LC
Zapus montanus	C.H. Merriam, 1897		gatunek monotypowy	endemit Stanów Zjednoczonych: Waszyngton i wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego w Oregonie do skrajnego północno-zachodniego krańca Kalifornii	DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych	NE
Zapus princeps	J.A. Allen, 1893	skoczomyszka zachodnia	gatunek monotypowy	południowo-zachodnio Kanada (skrajnie południowo-zachodnia Kolumbia Brytyjska, skrajnie południowo-zachodnia Alberta i południowy Saskatchewan) i zachodnio-środkowe Stany Zjednoczone (północno-wschodni Wyoming, zachodnie Kolorado i skrajnie północno-środkowy Nowy Meksyk)	DC: 8,7–9,8 cm DO: 11,8–16 cm MC: 17–40 g	LC
Zapus oregonus	Preble, 1899		gatunek monotypowy	endemit Stanów Zjednoczonych: skrajnie południowo-wschodni Waszyngton, wschodni Oregon, południowo-zachodnie i południowo-wschodnie Idaho, północno-wschodnia i północno-zachodnia Newada, południowo-zachodni Wyoming oraz większość Utah, Kolorado i Kalifornia	DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych	NE
Zapus pacificus	C.H. Merriam, 1897		gatunek monotypowy	endemit Stanów Zjednoczonych: wschodnio-środkowa Kalifornia i zachodnio-środkowa Newada	DC: 8,6–10,2 cm DO: 12–14,1 cm MC: 18–24,5 g	NE
Zapus saltator	J.A. Allen, 1899		gatunek monotypowy	południowo-zachodnia Kanada (południowy Jukon, większość Kolumbii Brytyjskiej, zachodnio-środkowa i południowo-zachodnia Alberta, południowy Saskatchewan i południowo-zachodnia Manitoba) oraz północno-zachodnie i północno-środkowe Stany Zjednoczone (Alaska, północno-wschodni Waszyngton, północno-zachodnie Idaho, północno-wschodnia i zachodnia Montana, północno-zachodni Wyoming, północna i wschodnia Dakota Północna i skrajnie północno-wschodnia Dakota Południowa)	DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych	NE

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe:

Zapus burti Hibbard, 1941^[11] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
Zapus rinkeri Hibbard, 1951^[12] (Stany Zjednoczone; pliocen)
Zapus sandersi Hibbard, 1956^[13] (Stany Zjednoczone; plejstocen)
Zapus sykesae Martin, 1989^[14] (Stany Zjednoczone; plejstocen)

Uwagi

↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała.

Przypisy

1 2 3 E. Coues. Some account, critical, descriptive, and historical, of Zapus hudsonics. „Bulletin of the United States Geological and Geographical Survey of the Territories”. 5 (3), s. 153, 1875. (ang.).
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 230. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 318. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Zapus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].
1 2 3 4 J. Whitaker: Family Zapodidae (Jumping Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 56–59. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 206. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Subfamily Zapodinae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].
↑ J.L. Malaney, J.R. Demboski & J.A. Cook. Integrative species delimitation of the widespread North American jumping mice (Zapodinae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 114, s. 137–152, 2017. DOI: 10.1016/j.ympev.2017.06.001. (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-09]. (ang.).
↑ Taxonomy: Zapus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-09]. (ang.).
↑ C.W. Hibbard. The Borchers fauna, a new Pleistocene interglacial fauna from Meade County, Kansas. „Geological Survey of Kansas Bulletin”. 38, s. 214, 1941. (ang.).
↑ C.W. Hibbard. A new jumping mouse from the Upper Pliocene of Kansas. „Journal of Mammalogy”. Journal of Mammalogy (32), s. 3, 1951. DOI: 10.2307/1375669. (ang.).
↑ C.W. Hibbard. Vertebrate fossils from the Meade formation of southwestern Kansas. „Papers Michigan Academy of Science, Arts, and Letters”. 41, s. 195, 1956. (ang.).
↑ R.A. Martin. Early Pleistocene zapodid rodents from the Java local fauna of north-central South Dakota. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 9 (1), s. 102, 1989. DOI: 10.1080/02724634.1989.10011742. (ang.).

[10] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała.

[Coues-1] 1 2 3 E. Coues. Some account, critical, descriptive, and historical, of Zapus hudsonics. „Bulletin of the United States Geological and Geographical Survey of the Territories”. 5 (3), s. 153, 1875. (ang.).

[Cichocki&inni-2] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 230. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 318. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Wilson&Reeder-4] 1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Zapus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].

[Whitaker-5] 1 2 3 4 J. Whitaker: Family Zapodidae (Jumping Mice). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 56–59. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[amw-6] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 206. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Wilson&Reeder2-7] D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Subfamily Zapodinae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].

[mal&inni-8] J.L. Malaney, J.R. Demboski & J.A. Cook. Integrative species delimitation of the widespread North American jumping mice (Zapodinae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 114, s. 137–152, 2017. DOI: 10.1016/j.ympev.2017.06.001. (ang.).

[mdd-9] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-09]. (ang.).

[11] Taxonomy: Zapus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-09]. (ang.).

[hib41-12] C.W. Hibbard. The Borchers fauna, a new Pleistocene interglacial fauna from Meade County, Kansas. „Geological Survey of Kansas Bulletin”. 38, s. 214, 1941. (ang.).

[hib51-13] C.W. Hibbard. A new jumping mouse from the Upper Pliocene of Kansas. „Journal of Mammalogy”. Journal of Mammalogy (32), s. 3, 1951. DOI: 10.2307/1375669. (ang.).

[hib56-14] C.W. Hibbard. Vertebrate fossils from the Meade formation of southwestern Kansas. „Papers Michigan Academy of Science, Arts, and Letters”. 41, s. 195, 1956. (ang.).

[mar-15] R.A. Martin. Early Pleistocene zapodid rodents from the Java local fauna of north-central South Dakota. „Journal of Vertebrate Paleontology”. 9 (1), s. 102, 1989. DOI: 10.1080/02724634.1989.10011742. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[a]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]