Skomand
 | |
| Wódz Jaćwingów | |
| Dane biograficzne | |
| Data urodzenia |
ok. 1225 |
|---|---|
| Data śmierci |
po 1285 |
| Rodzeństwo |
Rukała |
| Dzieci |
|
Skomand (lub Skumand, ur. 1225?, zm. 1285) – wódz i kriwe (kapłan) Jaćwingów[1] w czasie powstania plemion pruskich w 1260[2].
W 1273 roku Skomand z wielką armią Sudawów i Litwinów najechał ziemię chełmińską, dzieląc swoje siły na dwie części – jedna ruszyła na Toruń, druga na zamek Kulmsee. „Zabijając, chwytając i paląc wszystko, co napotkali na swojej drodze”[3]. Przez dziewięć dni Skomand pustoszył ziemię chełmińską. Sudawowie zbliżyli się do zamku Kulmsee, lecz nie zdołali go zdobyć. Wtedy Sudawowie i ich sojusznicy wzięli szturmem mniejsze zamki Hemsot i Cippel, gdzie mordowali wszystkich mieszkańców i wzięli ich do niewoli[4].
W 1277 roku Skomand przeprowadził niszczycielski najazd na posiadłości Zakonu Krzyżackiego. Z 4‑tysięcznym wojskiem Sudawów, wspartego siłami litewskimi, zrujnował ziemię chełmińską. Szlak wyprawy wiódł przez gród rycerski w Płowężu nad rzeką Osą, zamki w Radzyniu i Lipienku, gród w Wielądzu, gródek rycerski w Turznicach, gród rycerski w Plemiętach, miasta Grudziądz, Kwidzyn, Zantyr i Dzierzgoń[5]. W 1280 roku krzyżowcy pod wodzą Mangolda von Sternberga najechali na sudawską ziemię Krasima, spalili siedzibę Skomanda, zabijając i biorąc do niewoli 150 osób. W odwecie Skomand najazdem dotarł do Sambii, gdzie pojmał znamienitego krzyżackiego rycerza Ludwiga von Liebenzella. Wkrótce zostali sprzymierzeńcami, a Skomand uwolnił rycerza, który powrócił do zakonnych posiadłości[6].
Wkrótce, nie mając już możliwości skutecznego oporu przeciw krzyżowcom, Skomand z rodziną, przyjaciółmi i służbą przeniósł się z Sudawii do Wielkiego Księstwa Litewskiego najprawdopodobniej do Grodna[6]. Niektórzy badacze twierdzą, że za panowania Trojdena był drugą najważniejszą osobą w WKL. Jednak w 1282 roku Trojden zostaje zabity i Skomand, niezadowolony ze swej pozycji bądź zagrożony po jego śmierci, w następnym roku wraca do Jaćwieży ze 1500 współplemieńcami[7].
Krzyżacy początkowo więżą go na zamku w Bałdze, ale w 1284 roku przyjmuje chrzest i poddaje się władztwu Zakonu[7].
Jako lojalny sługa jeszcze w tym samym roku bierze udział w wyprawie na Grodno. Widać Krzyżacy doceniali jego zdolności militarne, skoro powierzyli mu funkcje przewodnika i dowódcy oddziału o liczebności 1800 osób. Była to jego ostatnia wyprawa wojenna. W uznaniu zasług sześćdziesięcioletni Skomand i jego trzej synowie Rukals, Gedejt i Galm otrzymali 18 kwietnia 1285 roku w nadanie pole Steinio z prawem sądu i dziedziczenia, które obecnie lokalizuje się w okolicach wsi Stega, Skarbiec i Kandyty. Jednocześnie przesiedlono go tam wraz z rodem i dobytkiem[7].
Skomand miał brata Rukałę, który – według Piotra Szczurowskiego – osiedlił się w Mazowszu i dał początek kilku polskim rodom szlacheckim herbu Prus, m.in. Szamowskim, Głowackim czy Słubickim[8].
Przez brytyjskiego historyka, Stephena C. Rowella Skomand jest identyfikowany jako potencjalny przodek litewskiej dynastii Giedyminowiczów, Skalmantas[9].
Przypisy
- ↑ Rowell 2017 ↓, s. 158.
- ↑ Jan Tyszkiewicz, Karol Mórawski: Krzyżacy. Warszawa: Książka i Wiedza, 1973, s. 293.
- ↑ Piotr z Dusburga. Хроника Земли Прусской. — Москва: «Ладомир», 1997, s. 118.
- ↑ Piotr z Dusburga. Хроника Земли Прусской. — Москва: «Ладомир», 1997, s. 119.
- ↑ Skomand (Skumand) (Młodszy) – Encyklopedia Warmii i Mazur [online], encyklopedia.warmia.mazury.pl [dostęp 2025-06-21] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-07].
- 1 2 Piotr z Dusburga. Хроника Земли Прусской. — Москва: «Ладомир», 1997, s. 134. ISBN 5-86218-258-6
- 1 2 3 Skomand Młodszy – wódz Jaćwingów, który spoczął w Kandytach [online], kandyty.wm.pl [dostęp 2025-06-21].
- ↑ Piotr Szczurowski: Ród heraldyczny Prus na Mazowszu w XIII-XVI wieku. Sandomierz: ARMORYKA, 2018., s. 112–113
- ↑ Rowell 2017 ↓, s. 83.
Bibliografia
- Stephen C. Rowell: Pogańskie imperium. Litewska dominacja w Europie środkowo-wschodniej 1295–1345. Oświęcim: Napoleon, 2017. ISBN 978-83-65855-28-2.