Skytale
Skytale (stgr. σκυτάλη skytálē lub σκύταλον skýtalon; łac. scytala) – metoda szyfrowania stosowana w starożytnej Grecji, w szczególności przez Spartan[1].
Wąski pasek pergaminu lub skóry nawijano na laskę, zapisując tekst wzdłuż niej na stykających się brzegach. Będący adresatem posiadacz laski o identycznej grubości mógł szybko odczytać tekst przesłania[2]. W postaci rozwiniętej, z pozbawionymi sensu, rozrzuconymi literami nie miał żadnej wartości dla osoby niepowołanej; zrozumiały był jedynie dla właściwego odbiorcy, który dopasował go do swego wzorca.
Była to forma zapewnienia tajemnicy wiadomości pisemnej, przenoszonej przez posłańców – tzw. hemerodromoi (dosł. „gońców dziennych”). Dobierano ich spośród młodych i silnych biegaczy, którzy jako długodystansowcy musieli przebiegać wielkie odległości, ponieważ w Grecji nie stosowano systemu zmian gońców pocztowych[3].
Skytale używano także w postaci skórzanego paska owijanego wokół bioder posłańca, literami do wewnątrz, a więc jako przepaska mógł nie wzbudzać żadnych podejrzeń (można to uznać za rodzaj steganografii). Określenie to odnoszono więc zarówno do laski, jak i do paska z zaszyfrowanym tekstem[4].
W okresie pokoju laskę przypuszczalnie przechowywano w tajnym depozycie urzędników lacedemońskich, zwanych eforami[5].
Przypisy
- ↑ Plutarch, Powiedzenia spartańskie 51, 15.
- ↑ Por. Słownik kultury antycznej, dz. cyt.
- ↑ Oktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 471.
- ↑ Plutarch, Żywoty sławnych mężów: Lizander 19, 5-7.
- ↑ Klemens Aleksandryjski, Kobierce zapisków filozoficznych… II, 19,1.
Bibliografia
- Słownik kultury antycznej. Grecja – Rzym (red. L. Winniczuk). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 397.
- Guy Rachet: Słownik cywilizacji greckiej. Katowice: Książnica, 2006, s. 353