Sołnicata

Sołnicata
Солницата
Ilustracja
Widok z góry (2023)
Państwo

 Bułgaria

Miejscowość

Prowadija

Położenie na mapie Bułgarii
Mapa konturowa Bułgarii, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Sołnicata”
Ziemia43°07′42″N 27°28′21″E/43,128333 27,472500
Sołnicata, częściowo zrekonstruowany trzeci kamienny system fortyfikacji (4450–4350 r. p.n.e.)

Sołnicata (bułg. Солницата, „warzelnia soli”) – prehistoryczne miasto położone na terenie współczesnej Bułgarii, w pobliżu dzisiejszego miasta Prowadija. Było najstarszym centrum produkcji soli w kontynentalnej Europie (5500–4200 p.n.e.)[1].

Sołnicata była ufortyfikowaną osadą z kamienia – rodzajem cytadeli z wewnętrznym i zewnętrznym miastem, miejscem produkcji ceramiki oraz centrum wytwarzania soli[2]. Osada ta rozwijała się intensywnie w latach ok. 4700–4200 p.n.e[3]. Sołnicata była otoczona murami obronnymi, które miały chronić sól – kluczowy towar w starożytności[4]. Mimo że populacja osady szacowana jest na zaledwie 350 osób[4][5], archeolog Wasil Nikołow argumentuje, że spełnia ona kryteria prehistorycznego protomiasta[6].

Na terenie osady znaleziono źródła o wysokiej zawartości soli (około 160–190 gramów soli na litr wody). Mieszkańcy odparowywali wodę przy użyciu specjalnych naczyń, zaś pozostałą potem sól sprzedawali zarówno lokalnie, jak i w całym rejonie Bałkanów. Skarby znalezione w okolicy (Warna) wskazują, że handel solą przynosił lokalnym mieszkańcom znaczne wpływy[2].

Technika produkcji soli ewoluowała w czasie, w związku ze wzrastającym popytem na ten surowiec i zmieniającą się wydajnością wypływów słonych wód. W najstarszym okresie solankę odparowywano w specjalnych piecach zbudowanych w domach, w obrębie osady. Od ok. 5200 r. p.n.e. sól pozyskiwano poza obszarem zabudowanym, w bezpośrednim sąsiedztwie słonych źródeł, przy których wykopano dużą jamę, umożliwiającą jednoczesne podgrzewanie solanki w wielu misach, z paleniskami pod nimi. Ok. 4900 lat p.n.e., również przy źródłach, powstał zespół jam o rozmiarach do 2 m głębokości i promieniu do 7,5 m, w których ustawiano misy z solanką. W ten sposób zwiększono uzysk soli z jednego cyklu produkcyjnego od ok. 25 kg w piecu, do ok. 4,5 tony[7]. Ok. 4500 p.n.e., w związku z rosnącym wylesieniem okolicy, spowodowanym wyrębem lasów na paliwo do urządzeń solnych, ludność Sołnicaty zaczęła wykonywać płytkie, liczne baseny, gdzie solanka doprowadzana ze źródła odparowywała naturalnie, pod wpływem ciepła słonecznego. Sprzyjało temu ocieplenie klimatu. Zanik źródeł solnych był jedną z przyczyn porzucenia miasta przez mieszkańców ok. 4350 r. p.n.e.[8]

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Vassil Nikolov. The Prehistoric Salt-Production and Urban Center of Provadia-Solnitsata, Northeastern Bulgaria. „Méditerranée revue géographique des pays méditerranéens”. 126, s. 71–78., styczeń 2016. DOI: 10.4000/mediterranee.8246. ISSN 1760-8538.
  2. 1 2 Thomas H. Maugh II. Bulgarians find oldest European town, a salt production center. „Los Angeles Times”, 2012-11-01. [dostęp 2025-01-16].
  3. ↑ Survival of Information: the earliest prehistoric town in Europe
  4. 1 2 Nick Squires. Archaeologists find Europe's most prehistoric town. „The Daily Telegraph”, 2012-10-31. [dostęp 2025-01-16].
  5. ↑ Najstarsze miasta w Europie leżą w dwóch krajach uwielbianych przez Polaków. Nie każdy je zna. National Geographic Polska. [dostęp 2025-01-16].
  6. ↑ Wasil Nikołow: Salt, early complex society, urbanization: Provadia-Solnitsata (5500-4200 BC) (Abstract). Bułgarska Akademia Nauk. [dostęp 2025-01-16].
  7. ↑ Ignatowska O., 2026: Prowadija-Sołnicata. Miasto soli. Mówią Wieki, nr 1 (99), strona 58
  8. ↑ Ignatowska O., 2026: Prowadija-Sołnicata. Miasto soli. Mówią Wieki, nr 1 (99), s. 60
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.