Sofroniskos

Sofroniskos (gr. Σωφρονίσκος, ur. IV–V w. p.n.e. w Atenach) – grecki kamieniarz i rzeźbiarz, ojciec filozofa Sokratesa.

Niewiele wiadomo o Sofroniskosie i jego relacji z synem Sokratesem. Według greckiej tradycji był z zawodu kamieniarzem lub rzeźbiarzem^[1]. Badacze Platona, Thomas Brickhouse i Nicholas Smith, podważają autentyczność tej tradycji, głównie z tego powodu, że najwcześniejsze zachowane źródła są stosunkowo późne. Nie wspominają o niej bardziej wiarygodne źródła, takie jak Platon, Ksenofont, Arystofanes czy Arystoteles^[2]. Zdaniem Johna Burneta najwcześniejsza zachowana wzmianka o Sokratesie jako synu rzeźbiarza lub kamieniarza pochodzi od Tymona z Fliuntu^[3], cytowanego przez Diogenesa Laertiosa (2.19). Burnet twierdzi, że Tymon „jest bardzo niepewnym autorytetem w jakiejkolwiek sprawie”, a atrybucja ta „wydaje się wynikać z niemal na pewno błędnej interpretacji wzmianek [Sokratesa] o Dedalu jako przodku jego rodziny” (w Eutyfronie Platona, 11c, 15b). Zwraca również uwagę, że Dedal nie miał nic wspólnego z obróbką kamienia ani rzeźbą w marmurze; jego materiałami były metal i drewno. Burnet argumentuje ponadto, że Ksenofont i Platon wyraźnie wspomnieliby o doświadczeniu Sokratesa w obróbce kamienia, jako synu kamieniarza, gdyby było ono prawdziwe. Obaj autorzy często wspominają o rzemiośle filozofa. Burnet cytuje Apologię Platona (22c9ff) i Wspomnienia Ksenofonta (3.10.6) jako fragmenty, w których autorzy nie mogli uniknąć wzmianki o doświadczeniu Sokratesa w kamieniarstwie, gdyby w ogóle jakieś miał^[4]. Innym wczesnym źródłem sugestii, że ​​Sokrates był kamieniarzem, jest Duris z Samos, który opisał Sokratesa jako niewolnika^[5]. Według Eduarda Zellera, Duris prawdopodobnie pomylił Sokratesa z Fedonem z Elidy^[6].

W sprzeczności z Platońskim Kritonem (50d-e), jeden z badaczy starożytnej muzyki greckiej twierdzi, że „Sokrates nie otrzymał żadnego wykształcenia w zakresie mousikē w dzieciństwie...”, opierając się na założeniu, że „jego ojciec, kamieniarz, był typowym przedstawicielem klasy, która nie otrzymywała wykształcenia w zakresie mousikē”^[7].

Według Platona (w dialogu „Laches”), Sofroniskos był bliskim przyjacielem Lizymacha, syna znakomitego Arystydesa Sprawiedliwego, co (prawdopodobnie) pozwoliło Sokratesowi poznać osoby z kręgu Peryklesa. Ponieważ Lizymachowi u Platona wypowiada się o Sofroniskosie w czasie przeszłym, a dialog powstał po bitwie pod Delion, można wnioskować, że ojciec filozofa zmarł około 424 roku^[8].

Skoro jeden z synów Sokratesa – ale nie jego najstarszy syn, Lamprokles – otrzymał imię po Sofroniskosie, można wnosić, że Sofroniskos był mniej znamienitym z dwóch dziadków. Ojciec żony Sokratesa, Ksantypy, nosił imię Lamprokles i miał bardziej imponujący rodowód niż Sofroniskos. Wszystko to sugeruje, że odziedziczony status społeczny Sokratesa był w rzeczywistości znacznie wyższy, niż się tradycyjnie przyjmuje^[9].