Sokolik czerwonooki

Sokolik czerwonooki
	Polihierax semitorquatus
	(A. Smith, 1836)
	; Samiec w Parku Narodowym Buffalo Springs, Kenia
	; Samica w Parku Narodowym Buffalo Springs
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	sokołowe
Rodzina	sokołowate
Podrodzina	sokoły
Plemię	Falconini
Rodzaj	Polihierax; Kaup, 1847
Gatunek	sokolik czerwonooki
Synonimy
	Falco simitorquata A. Smith, 1836;
	Falco simitorquata A. Smith, 1836;
Podgatunki
	P. s. castanonotus (Heuglin, 1860); P. s. semitorquatus (A. Smith, 1836);
	P. s. castanonotus (Heuglin, 1860); P. s. semitorquatus (A. Smith, 1836);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania

Sokolik czerwonooki^[4] (Polihierax semitorquatus) – gatunek małego ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae) zamieszkującego wschodnią i południową Afrykę. To najmniejszy drapieżny ptak Czarnego Kontynentu. Jego ofiarami padają owady, małe gady, a nawet niewielkie ssaki.

Systematyka

Wyróżniono dwa podgatunki P. semitorquatus^[5]:

P. semitorquatus castanonotus (Heuglin, 1860)
P. semitorquatus semitorquatus (A. Smith, 1836)

Charakterystyka

Długość ciała 18–21 cm, rozpiętość skrzydeł 34–40 cm; masa ciała 44–72 g^[6].

Dorosłe sokoliki czerwonookie mają biały spód ciała i oblicze. Wyższe partie są szare, a samice mają poza tym kasztanowy grzbiet. Na karku widać białe plamy przypominające oczy. Osobniki młodociane mają brązowy grzbiet, ale są bardziej matowe niż dorosłe samice i mają cienką rudą smugę na piersi. Lotki na skrzydłach posiadają czarne i białe (bardziej czarne od góry, a bardziej białe od dołu) plamki. Ogon posiada biało-czarne prążki^[7].

Lata nisko, falującym torem. Rozmiarami, wzorem ubarwienia, nawykami z siedzeniem w wyprostowanej postawie na gałęzi lub wierzchołku drzewa przypomina dzierzby.

Wydawany odgłos to wysokie, powtarzane „kikikik” (w Kenii) lub „czip czip” i „kik-kik-kik-kik” (w południowej Afryce).

Zasięg występowania, środowisko

Sokolik czerwonooki zamieszkuje obszary suchego buszu. Podgatunek P. s. castanonotus występuje od Sudanu Południowego do Somalii na wschodzie i do Ugandy i Tanzanii na południu. Podgatunek P. s. semitorquatus zasiedla regiony od południowej Angoli do północnej części Południowej Afryki^[3]^[5].

Pożywienie

Żywi się owadami, jaszczurkami i małymi wężami, które chwyta na ziemi po locie z wyeksponowanej gałęzi i zabiera z powrotem na gałąź do zjedzenia. Zjada też małe ptaki, które łapie w locie^[8].

Gniazdowanie

W Kenii sokolik czerwonooki wydaje swoje potomstwo w gniazdach bawolika białogłowego, tam gdzie pokrywają się zasięgi obu tych gatunków. W południowej Afryce młode sokoliki znajduje się w pobliżu gniazd bawolików czerwonodziobych, choć głównie wychowują pisklęta w niezamieszkałych gniazdach tkaczy, które są pokaźnych rozmiarów i mają wiele komór. Czasem mogą je zajmować nawet w gnieździe, gdzie wyprowadzany jest nadal lęg tkaczy. Pomimo iż żywią się innymi ptakami i są większe od tkaczy, zwykle ich nie atakują, choć wyjątkowo mogą je chwytać, zjadać pisklęta, a nawet osobniki dorosłe^[9].

Okres lęgowy ciągnie się od sierpnia do marca w południowej Afryce i od czerwca do grudnia we wschodniej Afryce^[6]. W południowej Afryce wysiadywanie jaj najczęściej przypada na październik i listopad. Może wyprowadzać 2 lęgi w ciągu roku. Samica składa od 1 do 4 jaj (zwykle 3) o wymiarach 28 × 22,5 mm. Wysiadywanie trwa 27–31 dni^[6]. Młode karmione są przez oboje rodziców. Ich opieka kończy się po około 2 miesiącach.

Poliandria

Afrykańskie sokoliki czerwonookie czasem pozostają w związkach poliandrycznych, gdzie razem żyją więcej niż dwa osobniki zajmujące się pisklętami. Są cztery możliwości wytłumaczenia tego zachowania:

skuteczniejsza obrona młodych;
poliandria na zasadach kooperacji;
opóźnienie w wydawaniu potomstwa przez młodociane sokoliki;
lepsza termoregulacja (zachowanie ciepłoty ciała).

Potwierdzeniem tej ostatniej tezy jest fakt przebywania południowoafrykańskich sokolików czerwonookich w gniazdach tkaczy także zimą, już poza sezonem lęgowym. W gniazdach tkaczy zachowana jest lepsza izolacja termiczna^[10].

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje sokolika czerwonookiego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny^[3].

Przypisy

↑ Polihierax semitorquatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ African Pygmy Falcon (Polihierax semitorquatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)]. (ang.).
1 2 3 BirdLife International, Polihierax semitorquatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2025-12-11] (ang.).
↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Falconini Leach, 1819 (Wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-11].
1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Seriemas, falcons. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-11]. (ang.).
1 2 3 A.C. Kemp, P.F.D. Boesman & J.S. Marks: Pygmy Falcon (Polihierax semitorquatus), version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2025-12-11]. (ang.).
↑ Dale A.D.A. Zimmerman Dale A.D.A., Donald A.D.A. Turner Donald A.D.A., David J.D.J. Pearson David J.D.J., Birds of Kenya and Northern Tanzania, Princeton University Press, 1999, s. 90–91, 110–111, 309, ISBN 0-691-01022-6 .
↑ Species account: Pygmy Falcon Polihierax semitorquatus. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund, 2010-05-11. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-27)]. (ang.).
↑ RitaR. Covas RitaR., OnnoO. Huyser OnnoO., ClaireC. Doutrelant ClaireC., Pygmy Falcon predation of nestlings of their obligate host, the Sociable Weaver, „Ostrich”, 75 (4), 2004, s. 325–326 .
↑ ClaireC. Spottiswoode ClaireC., EricE. Herrmann EricE., O. Anne E.O.A.E. Rasa O. Anne E.O.A.E., Colin W.C.W. Sapsford Colin W.C.W., Co-operative breeding in the Pygmy Falcon Polihierax semitorquatus, „Ostrich”, 75 (4), 2004, s. 322–324, DOI: 10.2989/00306520409485462 .

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Polihierax semitorquatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[ibc-2] African Pygmy Falcon (Polihierax semitorquatus). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)]. (ang.).

[iucn-3] 1 2 3 BirdLife International, Polihierax semitorquatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2025-12-11] (ang.).

[mk-4] Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Falconini Leach, 1819 (Wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-11].

[ioc-5] 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Seriemas, falcons. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-12-11]. (ang.).

[botw-6] 1 2 3 A.C. Kemp, P.F.D. Boesman & J.S. Marks: Pygmy Falcon (Polihierax semitorquatus), version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2025-12-11]. (ang.).

[7] Dale A.D.A. Zimmerman Dale A.D.A., Donald A.D.A. Turner Donald A.D.A., David J.D.J. Pearson David J.D.J., Birds of Kenya and Northern Tanzania, Princeton University Press, 1999, s. 90–91, 110–111, 309, ISBN 0-691-01022-6 .

[gr-8] Species account: Pygmy Falcon Polihierax semitorquatus. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund, 2010-05-11. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-27)]. (ang.).

[9] RitaR. Covas RitaR., OnnoO. Huyser OnnoO., ClaireC. Doutrelant ClaireC., Pygmy Falcon predation of nestlings of their obligate host, the Sociable Weaver, „Ostrich”, 75 (4), 2004, s. 325–326 .

[10] ClaireC. Spottiswoode ClaireC., EricE. Herrmann EricE., O. Anne E.O.A.E. Rasa O. Anne E.O.A.E., Colin W.C.W. Sapsford Colin W.C.W., Co-operative breeding in the Pygmy Falcon Polihierax semitorquatus, „Ostrich”, 75 (4), 2004, s. 322–324, DOI: 10.2989/00306520409485462 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]