Spaç

Spaç
Ilustracja
Państwo

 Albania

Okręg

Mirdita

Wysokość

457 m n.p.m.

Położenie na mapie Albanii
Mapa konturowa Albanii, u góry znajduje się punkt z opisem „Spaç”
Ziemia41°54′N 20°02′E/41,900000 20,033333

Spaç – wieś w Albanii, leżąca w północno-wschodniej części okręgu Mirdita.

Historia

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1529. W latach 80. XX w. zamieszkiwało ją 317 osób. Wokół leżącej w pobliżu kopalni pirytu utworzono w 1968 więzienie i obóz pracy, w którym przetrzymywano razem więźniów kryminalnych i politycznych (byli wśród nich m.in.: Fatos Lubonja, Maks Velo i Visar Zhiti)[1]. Rocznie w obozie przebywało od 1000 do 4000 więźniów. Więźniowie mieszkali w trzech nieogrzewanych barakach, mimo srogich zim, charakterystycznych dla północnej Albanii. Wokół obozu rozmieszczono 30 posterunków, obsadzonych przez cztery plutony wojska[1].

Trudne warunki życia doprowadziły w maju 1973 do buntu więźniów, największego w komunistycznej Albanii. Więźniom udało się zdobyć broń i po walce ze strażnikami opanować teren obozu. Nad obozem zawisła flaga Albanii, pozbawiona gwiazdy[2]. 23 maja jednostka podległa resortowi spraw wewnętrznych, wsparta czołgami opanowała obóz. Operacją tłumienia buntu kierował ówczesny wiceminister spraw wewnętrznych - Feçor Shehu. Czterech więźniów, uznanych za przywódców buntu (Zef Pali, Dervish Bejko, Skënder Daja, Hajri Pasha) sąd wojskowy skazał na karę śmierci i zostali straceni przez rozstrzelanie[3]. Do buntu przeciwko złym warunkom pracy doszło także w maju 1985, po śmierci Envera Hodży[4]. Bunt został stłumiony, a trzech więźniów skazano na karę śmierci. Obóz został zamknięty w czerwcu 1990, tuż przed pierwszą wizytą w Tiranie sekretarza generalnego ONZ, Javiera Peréza de Cuéllara[1].

Więzienia zniszczono. Byłem ostatnio w Spaçu. Była tam kopalnia i więzienie, jedyne w swoim rodzaju w Europie, w którym więźniowie po zakończeniu wojny pracowali w kopalni. Nie było żadnych planów, aby to miejsce jakoś upamiętnić, choćby dla młodych. Kiedy byłem tam ostatni raz, spotkałem inżyniera, w towarzystwie kilku Turków, którzy chcieli ponownie uruchomić kopalnię. Ludzie chcą pieniędzy, a nie historii[5].

W 2007 więzienie w Spaçu uzyskało status zabytku, chronionego przez państwo albańskie. W 2011 ministerstwo gospodarki wydało zgodę na ponowne podjęcie wydobycia rud w Spaç przez firmę "Tete Albania & Mining"[6].

Betonowe wsporniki z więzienia w Spaçu wyeksponowane na wystawie Postbllok w Tiranie

Przypisy

  1. 1 2 3 Spaç Prison Camp [online], Harta e kujteses [dostęp 2025-02-03] (ang.).
  2. ↑ Tadeusz Czekalski, Jerzy Hauziński, Jan Leśny: Historia Albanii. Wrocław: 2009, s. 267. ISBN 978-83-04-04994-9.
  3. ↑ Traboini: Skënder Daja, martiri i Spaçit [online], gazetaexpress.com, 27 maja 2014 [dostęp 2020-05-27] (alb.).
  4. ↑ “Spaç 1985, bisedat e të burgosurve për krijimin e Partisë Demokratike”. Vdekja e Enverit, si e rrahën Dom Simonin në Spaç [online], panorama.com.al, 2014 [dostęp 2021-07-07] (alb.).
  5. ↑ Wywiad z Fatosem Lubonją, 2009, rozm. Marjola Rukaj, https://web.archive.org/web/20241201025226/http://www.osservatoriobalcani.org/article/articleview/11341/1/407
  6. ↑ Copper in Albania [online], tete-mine.com [dostęp 2018-08-24] (ang.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.