Sphaerobolus
 Strzykacz gwiazdkowaty (Sphaerobolus stellatus) | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
strzykacz |
| Nazwa systematyczna | |
| Sphaerobolus Tode Fung. mecklenb. sel. (Lüneburg) 1: 43 (1790) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Sphaerobolus stellatus Tode 1790 | |
Sphaerobolus Tode (strzykacz) – rodzaj grzybów z rodziny gwiazdoszowatych (Geastraceae)[1]. W Polsce występuje jeden gatunek[2].
Charakterystyka
Nazwa „Sphaerobolus” oznacza zdolność grzyba do wyrzucania gleby na znaczną odległość. Zawsze pdbywa się to w stronę najjaśniejszego źródła światła. Produkcja bazydiospor w zamkniętej strukturze i pasywny mechanizm uwalniania zarodników jest cechą charakterystyczną tego rodzaju[3].
Powszechnie znany jako „grzyb artyleryjski”, Sphaerobolus ma białawe do pomarańczowych, kuliste bazydiokarpy o średnicy 1–2 mm zawierające glebę lub perydiolę. Zarodniki wewnątrz gleby są dwojakiego rodzaju: grubościenne jednojądrowe bazydiospory i cienkościenne dwu- lub wielojądrowe bezpłciowe zarodniki. Te dwa rodzaje zarodników są kluczowe w strategii przetrwania. Fragmenty gleby po wyrzuceniu z bazydiokarpu mają długoterminowy mechanizm przetrwania. Kolonizacja podłoża rozpoczyna się po kiełkowaniu gleb. Związana jest z trawieniem składników drewna: celulozy, hemicelulozy i ligniny, co ostatecznie powoduje białą zgniliznę drewna. Po zakończeniu kolonizacji powstają fototropiczne bazydiokarpy, które orientują się w stronę najjaśniejszego źródła światła. Sphaerobolus występuje w Australii, USA, Europie, Afryce i Indiach. Rozwija się głównie na odchodach (grzyb koprofilny), rozkładającym się drewnie lub ściółce roślinnej[3].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Geastraceae, Geastrales, Phallomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Takson utworzył Heinrich Julius Tode w 1790 r.[1] Synonimy: Carpobolus P. Micheli ex Paulet, Siropeltis Arx & R. Garnier[4]. Polską nazwę nadał Franciszek Błoński w 1896 r.[2]
- Niektóre gatunki
- Sphaerobolus brunneocarneus Rick 1961
- Sphaerobolus ingoldii Geml, D.D. Davis & Geiser 2005
- Sphaerobolus minimus Sacc. 1917
- Sphaerobolus stellatus Tode 1790 – strzykacz gwiazdkowaty
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[5]. Nazwy polskie według Władysława Wojewody[2].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2014-02-15] (ang.).
- 1 2 3 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 632, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 Ishika Bera, Sphaerobolus [online], FungalPedia [dostęp 2024-12-04] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2014-02-15] (ang.).
- ↑ Index Fungorum (wyszukiwarka) [online] [dostęp 2014-02-15] (ang.).