Spinka fioletowotrzonowa
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
spinka fioletowotrzonowa |
| Nazwa systematyczna | |
| Rickenella swartzii (Fr.) Kuyper Persoonia 12(2): 188 (1984) | |
Spinka fioletowotrzonowa, rickenella szczecinowata, spinka szczecinowata (Rickenella swartzii (Fr.) Kuyper) – gatunek grzybów należący do rzędu pieczarkowców (Agaricales)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Omphalina, Incertae sedis, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy opisał go w 1818 r. Elias Fries, nadając mu nazwę Agaricus setipes. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1984 r. Thomas Wilhelmus Kuyper[1]. Pozostałe synonimy[2]:
- Hemimycena setipes (Fr.) Singer 1943
- Marasmiellus setipes (Fr.) Singer 1951
- Gerronema setipes (Fr.) Singer, 1962
- Omphalina swartzii (Fr.) Kotl. & Pouzar 1966
- Rickenella setipes (Fr.) Raithelh.1973
Barbara Gumińska w 1982 r. podała polską nazwę rickenella szczecinowata, Władysław Wojewoda w 2003 zmienił ją na spinka fioletowotrzonowa. W internetowym atlasie grzybów gatunek ten ma nazwy spinka fioletowotrzonowa, rickenella szczecinowata, spinka szczecinowata i nazwy te podano dla Rickenella swartzii[3].
Morfologia
Średnica 5–15 mm, płasko-wypukły, płasko-pępkowaty do głęboko wklęsłego, higrofaniczny, przezroczysty i prążkowany do bruzdkowanego. Powierzchnia oprószona, w stanie wilgotnym ciemno-fioletowobrązowa do ciemnosepiowej, brzeg winnocynamonowy, żółtobrązowy, podczas wysychania blednący do ciemno brązowego, fioletowoszarego lub fioletowobrązowego na środku, a różowocynamonowego na brzegu, z bruzdami lub żółtobrązowy[4].
Głęboko zbiegające, pomarszczone lub żyłkowane, białe do jasnokremowych, oprószone. Brzegi w tym samym kolorze, strzępiaste[4].
Wysokość 20–50 (–70) mm, grubość 0,5–2 mm, walcowaty, centralny, chrząstkowaty. Powierzchnia oprószona do owłosionej lub z podstawą biało-włóknistą, wierzchołek ciemno fioletowobrązowy, czarnosepiowy lub brudno fioletowoszary, podstawa żółtobrązowa do różowocynamonowej[4].
- Cechy mikroskopowe
Podstawki 15–22 × 4–5 μm, maczugowate, 4 zarodnikowe. Cheilocystydy rozproszone do licznych, 35–66 × 8–14 (-18) μm, brzuchato-główkowate do wrzecionowato-główkowatych, bezbarwne. Pleurocystydy rozproszone, podobne do cheilocystyd. Skórka kapelusza typu cutis z licznymi wystającymi pilocystydami 50–90 × 8–18 μm, podobnymi do cheilocystyd. Kaulocystydy liczne, podobne do cheilocystyd. Sprzążki obecne. Bazydiospory elipsoidalne (4–) 5–7 × 2–3 (–3,5) μm, gładkie, hialinowe, niemyloidalne, cienkościenne[4].
- Gatunki podobne
Podobne są pępówka kubkowata (Omphalina pyxidata) i Phytoconis ericetorum, ale gatunki te różnią się brakiem fioletowego środka kapelusza i wierzchołka trzonu oraz brakiem widocznych cystyd na kapeluszu, blaszkach i trzonie[4].
Występowanie i siedlisko
Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Azji i Australii[5]. W Polsce W. Wojewoda w 2003 r. przytoczył wiele stanowisk[6], w późniejszych latach podano wiele nowych. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów[3].
Grzyb saprotroficzny występujący w różnego typu lasach, na ziemi wśród mchów, w towarzystwie jodeł i buków. Owocniki od czerwca do października[6].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-07-20] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2026-07-20] (ang.).
- 1 2 Rickenella swartzii (spinka fioletowotrzonowa, rickenella szczecinowata, spinka szczecinowata) [online], grzyby.pl [dostęp 2026-05-15] (pol.).
- 1 2 3 4 5 Rickenella swartzii (Fr.) Kuyper [online] [dostęp 2023-08-26].
- ↑ Występowanie Omphalina setipes na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2026-05-15] (ang.).
- 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 592, ISBN 83-89648-09-1.