Spirytus mydlany

Spirytus mydlany (łac. saponis kalini spiritus FP XIII[1.1], syn. solutio saponis spirituosa, spiritus saponis kalini, zwykły spirytus mydlany[a]) – preparat galenowy do użytku zewnętrznego, sporządzany według przepisu farmakopealnego. W Polsce na stan obecny (2024) skład określa szczegółowa monografia narodowa ujęta w 3. tomie Farmakopei Polskiej XII. Spirytus mydlany jest roztworem mydła potasowego w stężonym etanolu z dodatkiem olejku lawendowego. Gęstość od 0,917 g/ml do 0,924 g/ml[1.2].

przepis z Farmakopei Polskiej XIII (2023)
mydło potasowe50 cz.
etanol 96%49 cz.
olejek lawendowy1 cz.

Mydło rozpuszcza się w 40 cz. etanolu, dodaje olejku lawendowego rozpuszczonego w 9 cz. etanolu, miesza, pozostawia na 24 h i przesącza.

Spirytus mydlany znajduje zastosowanie w recepturze aptecznej jako surowiec farmaceutyczny do przygotowania płynnych postaci leku, m.in. roztwory dziegciu sosnowego i proderminy do mycia skóry głowy (głównie w leczeniu łuszczycy), a także per se jako środek odtłuszczający, myjący, ułatwiający odklejanie resztek opatrunków. Jest składową ciekłego opodeldoku[1.3].

Obecnie spirytus mydlany może być sporządzany wyłącznie w zakresie receptury aptecznej. Dawniej, do końca lat 90. XX wieku był produkowany przemysłowo w Laboratorium Galenowym Cefarm Szczecin[2]

Historia

Skład i metoda przygotowania preparatu na przestrzeni lat ulegały zmianom.

Skład według Farmakopei Polskiej II (1937)[3.1] i III (1954)[4]
olej lniany30 cz.
wodorotlenek potasu5 cz.
woda oczyszczona8 cz.
etanol 95%9 cz.

Preparat wykonywano dwuetapowo: przez zmydlenie oleju lnianego roztworem wodorotlenku potasowego (mydło potasowe otrzymane ex tempore, a następnie rozpuszczenie w rozcieńczonym etanolu).

II etap
olejek lawendowy1 cz.
woda oczyszczona20 cz.
etanol 95%27 cz.

Skład według Farmakopei Polskiej IV nieznacznie różnił się od obecnie obowiązującego – z tym, że zalecane było mydło potasowe świeżo przyrządzone (recente paratum)[5]:

Skład według Farmakopei Polskiej IV (1970)
mydło potasowe50 cz.
etanol 95%50 cz.
olejek lawendowy1 cz.

Mydło potasowe, świeżo przyrządzone, miesza się z 42 cz. etanolu 95%, dodaje olejku lawendowego rozpuszczonego w 8 cz. etanolu, dokładnie miesza i pozostawia na kilka dni do całkowitego rozpuszczenia. W razie potrzeby przesącza.

W Polsce dawniej był także sporządzany niefarmakopealny skład spirytusu mydlanego z dodatkiem olejku jałowcowego, zamiast lawendowego[6].

Jeden z obecnych synonimów „zwykły spirytus mydlany” nawiązuje dla odróżnienia do opisanego także w Farmakopei Polskiej II spiritus saponatus o następującym składzie[3.2]:

Skład spiritus saponatus
olej z oliwek (oliwa) (ol. olivae, syn. ol. olivarum)6 cz.
ług potasowy 15% (kalium hydricum solutum)7 cz.
alkohol etylowy 90% v/v (spiritus)[b]30 cz.
woda oczyszczona (aqua purificata)17 cz.

W innych krajach (np. w Niemczech) rozróżnia się aż trzy różne składy spirytusu mydlanego:

  • spiritus saponatus – Seifenspiritus (według DAC 2005; ze zmydlonego oleju z oliwek – sapo kalinus oleaceus)[7][8][9.1]
  • spiritus saponis kalini – Kaliseifenspiritus (według DAB 6; mydło potasowe 50 cz., 90% etanol 50 cz.), bez dodatku olejku lawendowego[9.2]
  • spiritus saponis kalini hebra (według EB 6; mydło potasowe 66 cz., 90% etanol 33,8 cz., olejek lawendowy 0,2 cz.)[10][11]

Uwagi

  1. ↑ Synonim „zwykły” odróżniający od spirytusu mydlanego zmydlonego olejem oliwkowym (Farmakopea Polska II 1937 ↓, s. 812).
  2. ↑ Farmakopea Polska II 1937 ↓, s. 806 wskazuje na stężenie etanolu 90% objętościowych.

Przypisy

  1. Farmakopea Polska XIII, t. 3, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Studio Wydawnicze Versum, 2023, ISBN 978-83-961027-5-1, OCLC 1412612867.
    1. ↑ Saponis kalini spiritus, s. 4580.
    2. ↑ Badania. Gęstość względna, s. 4580.
    3. ↑ Spiritus saponato-camphoratus, s. 4461.
  2. ↑ Informator Produktowy, Szczecin: Laboratorium Galenowe PZF „Cefarm Szczecin”, 1998, poz. 18.
  3. Farmakopea Polska II, Warszawa: Towarzystwo Przyjaciół Wydziałów i Oddziałów Farmaceutycznych przy Uniwersytetach w Polsce, 1937, OCLC 11745433.
    1. ↑ Spiritus Saponis kalini, s. 812.
    2. ↑ Spiritus saponatus, s. 817.
  4. ↑ Spiritus Saponis kalini, [w:] Farmakopea Polska III, Ministerstwo Zdrowia, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1954, s. 577, OCLC 690288474.
  5. ↑ Spiritus Saponis kalini, [w:] Farmakopea Polska IV, Ministerstwo Zdrowia, t. 2, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1970, s. 446, OCLC 603050816.
  6. ↑ Tadeusz Lesław Chruściel, Kornel Gibiński, Leksykon Leków, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1991, s. 515, ISBN 83-201-1500-0, OCLC 834082693.
  7. ↑ Seifenspiritus, [w:] Deutscher Arzneimittel-Codex 2005. Neues Rezeptur-Formularium, s. 268 (niem.).
  8. ↑ Gelnische Übungen 2011, s. 447 (niem.).
  9. Deutsches Arzneibuch, wyd. 6, 1926 (niem.).
    1. ↑ Spiritus saponatus – Seifenspiritus, s. 353.
    2. ↑ Spiritus Saponis kalini – Kaliseifenspiritus, s. 354.
  10. ↑ Spiritus Saponis kalini „Hebra”, [w:] Deutsche Arzneitaxe, 1924, s. 95 (niem.).
  11. ↑ Hebrascher Kaliseifenspiritus Spiritus Saponis Kalini „Hebra”, [w:] Ergänzungsbuch zum Deutschen Arzneibuch, 1941, s. 463 (niem.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.