Stachytarpheta

*Stachytarpheta*
	; Stachytarpheta jamaicensis
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	jasnotowce
Rodzina	werbenowate
Rodzaj	Stachytarpheta
	Nazwa systematyczna
	Stachytarpheta Vahl; Enum. Pl. Obs. 1: 205 (1804)
	Typ nomenklatoryczny
	S. jamaicensis (Linnaeus) Vahl
Synonimy
	Abena Neck.; Cymburus Salisb.; Melasanthus Pohl; Sherardia Mill.; Tarpheta Raf.; Ubochea Baill.; Valerianoides Medik.; Vermicularia Moench;
	Abena Neck.; Cymburus Salisb.; Melasanthus Pohl; Sherardia Mill.; Tarpheta Raf.; Ubochea Baill.; Valerianoides Medik.; Vermicularia Moench;

Stachytarpheta – rodzaj roślin z rodziny werbenowatych (Verbenaceae). Obejmuje ponad 120 gatunków^[3]. Rośliny te występują jako rodzime w strefie międzyzwrotnikowej kontynentów amerykańskich i Afryki, a jako introdukowane w południowej i południowo-wschodniej Azji, w północnej Australii oraz wyspach Oceanii^[3].

Niektóre gatunki wykorzystywane są jako rośliny lecznicze^[5], część sadzona jest jako rośliny ozdobne (m.in. S. urticifolia uprawiana jest w Afryce jako roślina żywopłotowa)^[6]. Liście S. jamaicensis stosowane bywają jako substytut herbaty. Liczne gatunki to rośliny ruderalne i chwasty upraw^[6].

Morfologia

Pokrój: Krzewy i byliny o drewniejących pędach^[5]. Łodygi rozgałęziają się zwykle widlasto i są często owłosione^[7].
Liście: Naprzeciwległe, ogonkowe, pojedyncze, karbowane lub ząbkowane^[5]^[7].
Kwiaty: Zebrane w szczytowy kłos wydłużony lub skrócony, wsparte przysadkami. Kwiaty są siedzące, czasem wgłębione w oś kwiatostanu. Kielich jest walcowaty, zakończony 2–5 łatkami. Korona jest biała, niebieska, fioletowa, różowa, czerwona do niemal czarnej, lejkowata, czasem z płasko rozpostartym rąbkiem składającym się z 5 łatek. Rurka jest prosta lub wygięta. Pręciki są cztery, z czego dwa płodne i dwa prątniczki. Szyjka słupka jest trwała, zwieńczona główkowatym znamieniem^[5].
Owoce: Suche rozłupnie schowane w trwałym kielichu^[5], rozpadające się na dwie jednonasienne rozłupki^[7].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny werbenowatych Verbenaceae, w której obrębie klasyfikowany jest do plemienia Symphorematoideae^[2].

Wykaz gatunków^[3]

Stachytarpheta × abortiva Danser
Stachytarpheta acuminata DC. ex Schauer
Stachytarpheta × adulterina Urb. & Ekman
Stachytarpheta ajugifolia Schauer
Stachytarpheta albiflora DC. ex Schauer
Stachytarpheta almasensis Mansf.
Stachytarpheta amplexicaulis Moldenke
Stachytarpheta andersonii Moldenke
Stachytarpheta angolensis Moldenke
Stachytarpheta arenaria S.Atkins
Stachytarpheta atkinsiae Harley & Giul.
Stachytarpheta bicolor Hook.f.
Stachytarpheta boldinghii Moldenke
Stachytarpheta brasiliensis Moldenke
Stachytarpheta brevibracteata (Moldenke) P.H.Cardoso
Stachytarpheta bromleyana S.Atkins
Stachytarpheta cajamarcensis Moldenke
Stachytarpheta calderonii Moldenke
Stachytarpheta candida Moldenke
Stachytarpheta canescens Kunth
Stachytarpheta cassiae S.Atkins
Stachytarpheta cayennensis (Rich.) Vahl
Stachytarpheta cearensis Moldenke
Stachytarpheta chapadensis Moldenke
Stachytarpheta chascanoides (Moldenke) P.H.Cardoso
Stachytarpheta coccinea Schauer
Stachytarpheta commutata Schauer
Stachytarpheta confertifolia Moldenke
Stachytarpheta crassifolia Schrad.
Stachytarpheta × debilis Danser
Stachytarpheta diamantinensis Moldenke
Stachytarpheta discolor Cham.
Stachytarpheta eimeariae Giul. & Harley
Stachytarpheta elegans Welw.
Stachytarpheta fiebrigii Moldenke
Stachytarpheta flavovirescens P.H.Cardoso
Stachytarpheta frantzii Pol.
Stachytarpheta friedrichsthali i Hayek
Stachytarpheta froesii Moldenke
Stachytarpheta fruticosa (Millsp.) B.L.Rob.
Stachytarpheta ganevii S.Atkins
Stachytarpheta gesnerioides Cham.
Stachytarpheta glabra Cham.
Stachytarpheta glandulosa S.Atkins
Stachytarpheta glauca (Pohl) Walp.
Stachytarpheta glazioviana S.Atkins
Stachytarpheta × gracilis Danser
Stachytarpheta grandiflora P.H.Cardoso & Salimena
Stachytarpheta harleyi S.Atkins
Stachytarpheta hassleri Briq.
Stachytarpheta hintonii Moldenke
Stachytarpheta hirsutissima Link
Stachytarpheta hispida Nees & Mart.
Stachytarpheta × hybrida Moldenke
Stachytarpheta indica (L.) Vahl
Stachytarpheta integrifolia (Pohl) Walp.
Stachytarpheta × intercedens Danser
Stachytarpheta itambensis S.Atkins
Stachytarpheta jamaicensis (L.) Vahl
Stachytarpheta kriegeriana P.H.Cardoso & Salimena
Stachytarpheta lacunosa Mart. ex Schauer
Stachytarpheta lajedicola P.H.Cardoso
Stachytarpheta lanata Schauer
Stachytarpheta linearis Moldenke
Stachytarpheta liviae P.H.Cardoso & Salimena
Stachytarpheta longespicata (Pohl) S.Atkins
Stachytarpheta longibracteata Cardoso
Stachytarpheta longiflora Turcz.
Stachytarpheta longipedicellat a (Moldenke) P.H.Cardoso
Stachytarpheta lopez-palacii Moldenke
Stachytarpheta luisana (Standl.) Standl.
Stachytarpheta lychnitis Mart. ex Schauer
Stachytarpheta lythrophylla Schauer
Stachytarpheta macedoi Moldenke
Stachytarpheta marginata Vahl
Stachytarpheta martiana Schauer
Stachytarpheta meninii P.H.Cardoso
Stachytarpheta mexiae Moldenke
Stachytarpheta microphylla Walp.
Stachytarpheta minasensis (S.Atkins) P.H.Cardoso
Stachytarpheta miniacea Moldenke
Stachytarpheta mollis Moldenke
Stachytarpheta monachinoi Moldenke
Stachytarpheta mutabilis (Jacq.) Vahl
Stachytarpheta oblongifolia P.H.Cardoso & Salimena
Stachytarpheta odorata P.H.Cardoso & Salimena
Stachytarpheta olearyana P.H.Cardoso
Stachytarpheta orubica (L.) Vahl
Stachytarpheta pachystachya Mart. ex Schauer
Stachytarpheta paraguariensis Moldenke
Stachytarpheta peruviana Moldenke
Stachytarpheta piranii S.Atkins
Stachytarpheta pohliana Cham.
Stachytarpheta praetermissa Giul. & P.H.Cardoso
Stachytarpheta procumbens Moldenke
Stachytarpheta puberula (Moldenke) S.Atkins
Stachytarpheta pycnodonta Urb.
Stachytarpheta quadrangula Nees & Mart.
Stachytarpheta quirosana Moldenke
Stachytarpheta radlkoferiana Mansf.
Stachytarpheta ratteri (S.Atkins) P.H.Cardoso
Stachytarpheta restingensis Moldenke
Stachytarpheta reticulata Mart. ex Schauer
Stachytarpheta rhomboidalis (Pohl) Walp.
Stachytarpheta rivularis Moldenke
Stachytarpheta rizzoi Cardoso
Stachytarpheta salimenae P.H.Cardoso & Menini
Stachytarpheta scaberrima Cham.
Stachytarpheta schottiana Schauer
Stachytarpheta sellowiana Schauer
Stachytarpheta sericea S.Atkins
Stachytarpheta sessilis Moldenke
Stachytarpheta sobraliana P.H.Cardoso, R.J.V.Alves & Salimena
Stachytarpheta spathulata Moldenke
Stachytarpheta speciosa Pohl ex Schauer
Stachytarpheta sprucei Moldenke
Stachytarpheta stannardii S.Atkins
Stachytarpheta steyermarkii Moldenke
Stachytarpheta straminea Moldenke
Stachytarpheta strigosa Vahl
Stachytarpheta subincisa Turcz.
Stachytarpheta svensonii Moldenke
Stachytarpheta × trimenii Rech.
Stachytarpheta trinitensis Moldenke
Stachytarpheta trispicata Nees & Mart.
Stachytarpheta tuberculata S.Atkins
Stachytarpheta urticifolia Sims
Stachytarpheta velutina Moldenke
Stachytarpheta vianae P.H.Cardoso
Stachytarpheta villosa (Pohl) Cham.
Stachytarpheta violacea Miranda
Stachytarpheta viscidula Schauer
Stachytarpheta weberbaueri Moldenke

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-08-08] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-08-08] (ang.).
1 2 3 4 5 Stachytarpheta Vahl. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-08-08].
↑ Stachytarpheta Vahl, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2025-08-08] .
1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 458, 463. ISBN 978-3-642-62200-7.
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 877-878, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 Stachytarpheta Vahl, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-08-07] .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-08-08] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-08-08] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 Stachytarpheta Vahl. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-08-08].

[ing-4] Stachytarpheta Vahl, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2025-08-08] .

[kubitzki-5] 1 2 3 4 5 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 458, 463. ISBN 978-3-642-62200-7.

[mabb-6] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 877-878, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[china-7] 1 2 3 Stachytarpheta Vahl, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-08-07] .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]