Stand-up

Stand-up – komediowa forma artystyczna w postaci monologu przed publicznością^[1].

W odróżnieniu od kabaretu stand-up opiera się raczej na charyzmie wykonawcy oraz kontakcie z publicznością niż na dopracowaniu każdego wiersza przedstawienia i wartości artystycznej. Artyści stand-upowi przywiązują mniejszą wagę do kwestii artystycznych, za główny cel stawiając sobie opowiadaną historię i rozbawienie publiczności^[2]. Gatunek ten cechuje odważny humor i podejmowanie kontrowersyjnych tematów^[3].

Stand-up narodził się w Wielkiej Brytanii, ale popularność zdobył w Stanach Zjednoczonych. W USA istnieją kluby zaopatrzone w miejsca do siedzenia i stoliki oraz scenę. Podczas tzw. open mic każdy może wejść na scenę i spontanicznie rozpocząć swój występ. Dzięki takiej formule ten gatunek jest przyjazny dla początkujących artystów.

Stand-up w Polsce

Satyryczne monologi kabaretowe na przestrzeni dekad ulegały w Polsce ciągłej ewolucji, zależnie od panującej sytuacji społeczno-politycznej. Początki tego typu form komediowych w Polsce datuje się na okres gwałtownego rozkwitu polskich występów scenicznych po odzyskaniu niepodległości, w czasach dwudziestolecia międzywojennego, a monologi komediowe pojawiały się w ramach komedii rewiowej i pracy konferansjerskiej artystów.

W czasach PRL tworzenie treści komediowych, wystawianych bądź emitowanych masowo, podlegało kontroli i cenzurze Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, co ograniczało rozwój tego gatunku komedii wśród samodzielnych komików, ograniczając monologi praktycznie do działalności grup kabaretowych w trakcie oficjalnie akceptowanych widowisk. Z biegiem lat ulegało to zmianie, a na scenie zaczęli pojawiać się pojedynczy komedianci, jednak monolog pozostawał w formie klasycznej, co trwało do okolic końca XXI wieku.

W Polsce stand-up w formie nowoczesnej zaistniał na przełomie XX i XXI wieku jako nowy, odrębny rodzaj komedii względem tradycyjnego monologu scenicznego^[3]. Od połowy pierwszej dekady XXI wieku serwisy internetowe wideo z treściami od użytkowników, takie jak m.in. YouTube, są również miejscem prezentacji występów stand-uperów^[4].