Stanisław Józef Grochmal
| Data i miejsce urodzenia |
13 kwietnia 1911 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
17 kwietnia 1995 |
| profesor nauk medycznych | |
| Specjalność: neurorehabilitacja | |
| Alma Mater | |
| Doktorat |
1935 |
| Habilitacja |
1962 |
| Profesura |
1968 |
| Nauczyciel akademicki | |
| Uczelnia |
Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego w Krakowie |
| Odznaczenia | |
           | |
Stanisław Józef Grochmal (ur. 13 kwietnia 1911 w Jureczkowej, zm. 17 kwietnia 1995 w Krakowie) – polski naukowiec, profesor medycyny, w latach 1965–1968 rektor Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego w Krakowie, wykładowca Akademii Medycznej im. Mikołaja Kopernika, działacz społeczny.
Życiorys
Stanisław Grochmal był najmłodszym z czworga dzieci Michała (zm. 1916) i Heleny Zającówny. Ukończył szkołę powszechną w Korczynie i Państwowe Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie[1]. Po złożeniu w 1929 roku egzaminu dojrzałości rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Poznańskiego. W 1933 roku został młodszym asystentem Wydziału Fizjologii, dwa lata później uzyskał tytuł doktora nauk medycznych. Po ukończeniu studiów odbył w latach 1935–1936 służbę wojskową w Szkole Podchorążych Sanitarnych Rezerwy. Następnie pracował w szpitalach Warszawy i Krakowa oraz w Zakładzie Patologii Ogólnej i Doświadczalnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie przygotowywał się do specjalizacji w zakresie fizjopatologii.
Po mobilizacji w sierpniu 1939 roku otrzymał przydział do 16 pułku piechoty Ziemi Tarnowskiej. W jego składzie, jako naczelny lekarz, uczestniczył w działaniach kampanii wrześniowej. Po złożeniu broni przez jednostkę 20 września został wzięty do niewoli i osadzony w obozie przejściowym w Bochni. Zwolniony 6 października, został skierowany do Tuchowa, gdzie wraz z sześcioma innymi lekarzami miał się zająć przeciwdziałaniem epidemiom dyzenterii i tyfusu plamistego. Został kierownikiem miejscowego ośrodka zdrowia, od 1942 roku szpitala epidemicznego. W konspiracji przyjął pseudonim „Lechita”. Był szefem sanitarnym tarnowskiego Inspektoratu Armii Krajowej, prowadził szkolenia dla partyzanckich sanitariuszy, sam udzielał pomocy medycznej rannym i ukrywał ich na terenie podległego szpitala. Dwukrotnie aresztowany przez gestapo, był jednak wkrótce zwalniany.
Po zakończeniu wojny powrócił do Krakowa. Pracując w Szpitalu św. Łazarza zorganizował i został pierwszym kierownikiem Centralnej Poradni Lekarskiej PCK. Następnie pracował między innymi na Oddziale Neurologiczno-Psychiatrycznym Państwowego Szpitala Klinicznego. W 1954 roku został kierownikiem Katedry Fizjologii Wyższej szkoły Wychowania Fizycznego. Habilitację uzyskał w 1962 roku, stanowisko profesora nadzwyczajnego sześć lat później. W latach 1965–1968 był rektorem Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego. Swą dalszą karierę naukową związał z krakowską Akademią Medyczną. W latach 1972–1981 był kierownikiem Oddziału Rehabilitacji Instytutu Neurologii. Specjalizował się w zagadnieniach rehabilitacji, opublikował około 20 prac naukowych i 200 artykułów, był autorem około 50 referatów naukowych. Był członkiem Krajowego Zespołu ds. Rehabilitacji, wojewódzkim specjalistą i konsultantem ds. rehabilitacji. Otrzymał tytuł Zasłużonego Lekarza PRL. Na emeryturę przeszedł w 1981 roku.
Działał społecznie, popularyzował medycynę sportową, rehabilitację i higienę psychiczną, był członkiem fundacji profesorów Juliana Aleksandrowicza i Adama Kunickiego. W 1987 r. został członkiem Zarządu Fundacji im. Brata Alberta, założonej przez Zofię Tetelowską[2]. Należał do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, Związku Inwalidów Wojennych i Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Był współzałożycielem Koła Krośnian w Krakowie. Tworzył poezje, opublikował dwa tomiki wierszy: Tęczowa droga (1994) i Ścieżki życia (1997).
Został Honorowym Obywatelem Miasta Krosna (1978) i Zasłużonym Obywatelem Miasta Krakowa (1984).
Zmarł w Krakowie, pochowany na cmentarzu Rakowickim[3] (kwatera CD-1-1)[4].
Pośmiertnie uhonorowano Go m.in. awansem do stopnia podpułkownika Wojska Polskiego, honorowym członkostwem Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji, nazwaniem jego imieniem jednej z sal wykładowych Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie, szlaku turystycznego w okolicy Korczyny oraz ulicy w Tuchowie, a także kilkoma tablicami pamiątkowymi, w tym w kościele Na Piasku, kościele redemptorystów w Tuchowie i w Radwanowicach.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (1968)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1971)
- Krzyż Walecznych
- Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
- Krzyż Partyzancki
- Krzyż Armii Krajowej
- Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939”
- Medal 30-lecia Polski Ludowej
- Medal 40-lecia Polski Ludowej
- Medal 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaka „Honoris Gratia” (pośmiertnie, 2006),
- Złota Odznaka „Za zasługi dla Ziemi Krakowskiej”
Przypisy
- ↑ Kopernikański Słownik Biograficzny [dostęp 2026-05-28].
- ↑ Tadeusz Isakowicz-Zaleski, Ludzie dobrzy jak chleb, Kraków 2010, s. 24-27, ISBN 978-83-929708-9-7.
- ↑ Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803–2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 89, ISBN 978-83-233-4527-5.
- ↑ Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], www.zck-krakow.pl [dostęp 2026-05-28].
Bibliografia
- Kazimierz Grochmal: Profesor Stanisław Józef Grochmal (13 kwietnia 1911 – 17 kwietnia 1995): Wspomnienie w 12. rocznicę śmierci. „Alma Mater”. 4 (91)/2007. ISSN 1427-1176.