Stanisław Kubicki

Stanisław Kubicki
ilustracja
Data i miejsce urodzenia

7 listopada 1889
Ziegenhain

Data i miejsce śmierci

czerwiec 1942
Warszawa lub Berlin

Narodowość

polska

Język

niemiecki, polski

Dziedzina sztuki

malarstwo, poezja

Stanisław Kubicki (ur. 7 listopada 1889 w Ziegenhain, zm. najprawdopodobniej w czerwcu 1942 w Warszawie[1][2][3] lub Berlinie[4][5][6]) – polski malarz, grafik, poeta i publicysta, przedstawiciel nurtu ekspresjonizmu w sztukach plastycznych i literaturze.

Życiorys

Był drugim dzieckiem inżyniera Witalisa oraz Marii z d. Stark[7]. W 1908 uczęszczał na wydział architektury w Berliner Bauakademie, na Wydział Filologiczny Friedrich-Wilhelm-Universität, oraz na botanikę i zoologię. Nie ukończył jednak żadnego fakultetu[6]. Należał do Towarzystwa Tomasza Zana i do Grupy Narodowej[5]. Utrzymywał ożywione kontakty ze środowiskiem skupionym wokół czasopisma „Die Aktion” i „Der Sturm”, w których publikował swoje pierwsze prace plastyczne. W tym okresie ożenił się z Margerete Schuster, która przyjęła nazwisko męża oraz imię Małgorzata. Rozpoczęte kolejne studia w 1911 w Akademie der Künste przerwała I wojna światowa. Został wcielony do niemieckiej armii i wysłany do Wielkopolski.

W 1918 wyjechał do Berlina, gdzie w 1922 założył grupę „Progressive”, wystawiającą swoje prace w Düsseldorfie, Akwizgranie, Amsterdamie, Chicago i Moskwie. Do 1933 współpracował z czasopismem „a-z”. W tamtym okresie swojej twórczości odchodził już od ekspresjonizmu w stronę kubizmu i konstruktywizmu[5]. W tym samym roku współzakładał anarchistyczną grupę artystyczną „Die Kommune”. Jak zauważyła Lidia Głuchowska – badaczka twórczości artysty – poglądy polityczne Kubickiego dalekie były od komunistyczno-partyjnych deklaracji, a stanowiły bardziej próbę pogodzenia artystycznych idei z anarcho-syndykalizmem środowiska, z którym artysta się stykał[8].

W Poznaniu, lecząc odniesione rany, poznał Jerzego Hulewicza, zakładającego właśnie (w 1917) czasopismo „Zdrój”. Na jego łamach Kubicki zamieszczał swoje drzeworyty, wiersze, tłumaczenia tekstów i wypowiedzi programowe. Wraz z redaktorem naczelnym poznańskiego czasopisma oraz z Władysławem Skotarkiem, Stefanem Szmają, Janem Jerzym Wronieckim, Augustem Zamoyskim i swoją żoną Małgorzatą Kubicką założył ekspresjonizującą grupę „Bunt”. Brał udział we wszystkich wystawach tej grupy: w Berlinie (czerwiec 1918), Düsseldorfie, Poznaniu, Krakowie (wespół z formistami) i we Lwowie (lata 1919–1920).

Utrzymywał kontakty z dadaistami berlińskimi, w Polsce znany jest głównie jako grafik i spiritus rector poznańskiej ekspresjonistycznej grupy Bunt, jednak był również wybitnym kolorystą. Jego dzieła malarskie, poetyckie i programowe, a także rozprawy z zakresu filozofii przyrody wyróżniają się w sposób szczególny na tle dokonań artystycznych pierwszej fazy klasycznej awangardy w Europie Środkowej[9][10][11].

Wraz z żoną Margarete, graficzką, malarką i poetką, od 1916 utrzymywał kontakty z wydawcą awangardowego berlińskiego czasopisma „Die Aktion” i galerii o tej samej nazwie. Około 1917 zainicjowali oni kontakty wystawiennicze i wydawnicze polskich i niemieckich ekspresjonistów[12][13][14][15]. Kubicki jako jeden z siedmiu twórców z Polski i jedyny przedstawiciel grupy Bunt 1919/1920 wystawiał swe prace w najsłynniejszej galerii awangardy „Der Sturm” i publikując jednocześnie swe grafiki w czasopiśmie Herwartha Waldena.

Związany był zwłaszcza z „dadazofem” Raoulem Hausmannem i „arcydadaistą” Johannesem Baaderem, czego efektem był tzw. epizod kubo-dadaistyczny w jego twórczości[16]. Zuryski dadaizm, zwłaszcza propozycje programowe i formalne Tristana Tzary interpretował w duchu ideologii „nowego człowieka”[17]. Wraz Hausmannem na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych realizował eksperymenty naturoznawczo-fotograficzne[18].

Stolperstein przed wcześniejszym miejscem zamieszkania Stanisława Kubickiego na berlińskiej Onkel-Bräsig-Straße 46[a]

W latach 1919–1922 pisał wiersze i teksty programowe w duchu awangardowego internacjonalizmu, jednocześnie w języku polskim i niemieckim[19]. Jego ostatnim dziełem malarskim był niedokończony obraz Mojżesz przed krzewem gorejącym[20].

W latach 1935–1938 w posiadłości Mycielskich w Kobylempolu pod Poznaniem stworzył jedyne swe dzieło architektoniczne (a zarazem jedyną pracę na zlecenie), pomnik ku czci Józefa Piłsudskiego[21].

W związku z szykanami w Niemczech przeprowadził się w 1933 z Berlina do Poznania. Przed wybuchem II wojny światowej starał się o wyjazd do ogarniętej wojną domową Hiszpanii. Porzucił malarstwo na rzecz poezji i literatury. W czasie okupacji niemieckiej wstąpił do organizacji „Wolność” i pomagał Armii Krajowej. Jeździł jako kurier z informacjami z Polski do ambasady Mandżurii w Berlinie, skąd były one następnie przekazywane do rządu polskiego w Londynie[22]. Latem 1941 roku został aresztowany w Warszawie. Nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, czy przy przypadkowej kontroli, czy też wskutek czyjegoś donosu. Dokładna data śmierci nie jest znana. Jego ostatni list z Pawiaka pochodzi z 14 stycznia 1942. Jego polska rodzina została poinformowana o jego śmierci w czerwcu 1942 r. Miejsce pochówku nie jest znane.

W 1959 w Berlinie ukazały się poświęcone mu albumy pt. Pflanzenzeichnungen i Tierzeichnungen, zawierające prace graficzne, malarskie oraz utwory poetyckie.

Wybrane obrazy

Uwagi

  1. ↑ Kamień pamięci, Stolperstein umieszczono przed miejscem zamieszkania Stanisława Kubickiego na berlińskiej Onkel-Bräsig-Straße 46 (w dzielnicy Britz okręgu Neukölln) w 2013 r. [2][3] W 2017 r. został on skradziony, podobnie jak inne w okolocy, a następnie odtworzony przez mieszkańców dzielnicy[3].

Przypisy

  1. ↑ Andreas Hünecke, Stanislaw Kubicki, ein deutsch-polnischer Avantgardist, AG Rudow, 2014 [zarchiwizowane 2016-12-07] (niem.).
  2. 1 2 Ivonne Meybohm, Stanislaw Kubicki [online], Koordinierungsstelle Stolpersteine Berlin [dostęp 2025-06-23] (niem.).
  3. 1 2 3 Stanisław Kubicki [online], Kurier Szczeciński, 13 grudnia 2018 [dostęp 2025-06-23].
  4. ↑ Kubicki Stanisław, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-06-23].
  5. 1 2 3 Jarosław Mulczyński, Stanisław Kubicki (1889–1942) we wspomnieniach rodziny, „Kronika Wielkopolski”, 1 (60), 1992, s. 79–80.
  6. 1 2 Jarosław Mulczyński, Poznali się w Berlinie. Małgorzata i Stanisław Kubiccy, „Kronika Wielkopolski”, 1 (60), 1992, s. 81–89.
  7. ↑ Bartosz Kruszyński, Alina Sokołowska (red.), Wojenne listy z lat 1915-1918. Rodzina Kubickich w I wojnie światowej, Poznań: Wydawnictwo Naukowe FNCE, 2023, ISBN 978-83-67786-34-8 [dostęp 2025-06-23].
  8. ↑ Aleksander Gowin, Stanisław Kubicki [online], Cyfrowe Centrum Dokumentacji Kultury i Historii Polaków w Niemczech „Porta Polonica”, 2018 [dostęp 2025-06-23] (pol. • niem.).
  9. ↑ Lidia Głuchowska. Dokąd człowieku? – czyli o poszukiwaniach artystycznych Stanisława Kubickiego. „Ikonotheka”. 17, s. 139–163, 2004.
  10. ↑ Piotr Piotrowski. Expressionism and Futurism in Poland. „Central European Avant-Gardes: Exchange und Transformation 1910–1930, red. Timothy O. Benson E, Cambridge, Massachusetts”. 17, s. 175–176, 2002.
  11. ↑ Beetween Worlds. „A Sourcebook of Central European Avant-Gardes, 1910–1930, red. Timothy O. Benson, Éva Forgács. Los Angeles”. 17, 2002.
  12. ↑ Ein Paar zwischen Ost und West – Stanislaw Kubicki (1889–1942) und Margarete Kubicka (1891–1984). [Ich dwoje między Wschodem a Zachodem – Stanislaw Kubicki (1889–1942) und Margarete Kubicka (1891-1984)]. „Kritische Berichte”. 2, s. 19–31, 2002.
  13. ↑ Lidia Głuchowska. Margarete i Stanisław Kubiccy a początki grupy Bunt. „Bunt. Ekspresjonizm Poznański 1917–1925 [Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Poznaniu]. Red. Grażyna Hałasa i Agnieszka Salamon. Poznań”, s. 46–64, 2003.
  14. ↑ Lidia Głuchowska. Margarete und Stanislaw Kubicki – ein deutsch-polnisches Künstlerpaar zwischen Posen und Berlin [Margarete i Stanisław Kubicki – polsko-niemiecka para artystyczna między Poznaniem a Berlinem]. „Wanderungen: Künstler – Kunstwerk – Motiv – Stifter / Wędrówki: Artysta – Dzieło – Wzorzec – Fundator. Red. Małgorzata Omilanowska, Anna Straszewska. Warszawa”, s. 129–149, 2005.
  15. ↑ Das deutsch-polnische Künstlerpaar Margarete und Stanislaw Kubicki in der Posener Expressionistenvereinigung „Bunt” [Polsko-niemiecka para artystyczna Margarete i Stanisław Kubiccy w poznańskim stowarzyszeniu ekspresjonistów „Bunt”]. „Grenzen überwindend. Festschrift für Adam S. Labuda, red. Katja Bernhardt, Piotr Piotrowski, Berlin”, s. nienum, 2006.
  16. ↑ Lidia Głuchowska. Miejsca puste, czyli co nie dochodzi do głosu w obrazie. Tzw. epizod dadaistyczny w twórczości Stanisława Kubickiego. „„Brak słów”. Red. Maria Poprzęcka. Warszawa”, s. 207–233, 2007.
  17. ↑ Lidia Głuchowska. Tristan Tzara – monsieur dada i polskie konteksty dadaizmu. „Rita Baum”. 13 (zima), s. 65–71, 2009. Lidia Głuchowska. Awangarda: Berlin – Poznań. „My, berlińczycy / Wir Berliner. Historia polsko-niemieckiego sąsiedztwa. Red. Robert Traba. Berlin”, s. 160–195, 2009.
  18. ↑ Lidia Głuchowska. Avantgarde und Liebe. Margarete und Stanislaw Kubicki 1910–1945. „Gebr. Mann Verlag”, s. 72–76, 2007.
  19. ↑ Lidia Głuchowska. Der Turmbau zu Babel. Stanisław Kubickis zweisprachige Gedichte aus den Jahren 1918–1921 und die Utopie des „neuen Menschen” [Wieża Babel. Dwujęzyczne poezje Stanisława Kubickiego z lat 1918–1921 a utopia „nowego człowieka“]. „Grenzüberschreitungen. Deutsche, Polen und Juden zwischen den Kulturen (1918–1939). Red. Marion Brandt. München”, s. 15–44, 2006.
  20. ↑ Lidia Głuchowska. Ostatni obraz. Mojżesz przed krzewem gorejącym Stanisława Kubickiego. „„Wielkie dzieła, wielkie interpretacje”. Red. Maria Poprzęcka. Warszawa”, s. 215–228, 2007.
  21. ↑ Lidia Głuchowska: Stanislaw Kubicki. Kunst und Theorie. W: „WIR Berlin” 2001, s. 46–47.
  22. ↑ Lidia Głuchowska: Zwischen Kunst und Politik. Porträt des deutsch-polnischen Malers und Dichters Stanislaw Kubicki / Między sztuką a polityką. Portret polsko-niemieckiego malarza i poety Stanisława Kubickiego. W: „Dialog Berlin” 2003, 62-63, s. 118–125 i Lidia Głuchowska:„Verschwörer und Revolutionäre”. Zum Kriegsschicksal des Künstlers und Widerstandkuriers Stanisław Kubicki. W: „Inter Finitimos” 2008, 6, s. 100–117.

Bibliografia

  • Jerzy Malinowski: Stanisław Kubicki, w: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.), tom IV (pod redakcją Jolanty Maurin Białostockiej i Janusza Derwojeda), Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986, s. 323–327.
  • Lidia Głuchowska: Stanislaw Kubicki. Kunst und Theorie. Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2001, wydanie drugie poprawione, 2003.
  • Lidia Głuchowska, Peter Mantis: Stanislaw Kubicki. Ein Poet übersetzt sich selbst. Gedichte zwischen 1918–1921 / Poeta tłumaczy sam siebie. Wiersze z lat 1918–1921. Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2003 (po polsku i niemiecku).
  • Lidia Głuchowska: Roger Loewig – Stanislaw Kubicki. Inseln der Menschlichkeit – Wyspy człowieczeństwa, wstęp Helmut Börsch-Supan i Jan Hoesch, Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2003 (po polsku i niemiecku), wydanie Stowarzyszenia im. Rogera Loewiga. Katalog wystawy: 2003 w Krzyżowej Fundacja Porozumienia Europejskiego, 2004 Muzeum Architektury we Wrocławiu i w Muzeum Nikolaikirche (kościół św. Mikołaja) – Muzeum Miasta Berlina.
  • Lidia Głuchowska: Avantgarde und Liebe. Margarete und Stanislaw Kubicki 1910–1945. Wyd. Gebr. Mann Verlag Berlin 2007, ISBN 3-7861-2541-4 (Dysertacja Humboldt Universität Berlin 2004).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.