Stanisław Pestkowski

Stanisław Pestkowski
Станислав Станиславович Пестковский
ps. „Andrzej Borowski”
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

3 grudnia 1882
Kiełczygłów, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

15 listopada 1937
Moskwa, RFSRR, ZSRR

Przewodniczący polskiej delegacji w Mieszanej Komisji Granicznej do spraw delimitacji granicy wschodniej w Mińsku/Równem
Okres

od 1921
do 1922

Poseł ZSRR w Meksyku
Okres

od 1924
do 1926

Stanisław Pestkowski ps. „Andrzej Borowski” (ros. Станислав Станиславович Пестковский; ur. 3 grudnia 1882 w Kiełczygłowie, zm. 15 listopada 1937 w Moskwie) – polski i rosyjski działacz ruchu robotniczego, komunista, dyplomata.

Życiorys

Urodził się w polskiej rodzinie o szlacheckim pochodzeniu[1]. W młodości uczył się w gimnazjum klasycznym w Łodzi, w którym w czasie nauki wstąpił do Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej[1][2], zostając członkiem zarządu łódzkiego (1901–1902). W 1902 zorganizował samodzielne koło socjalistyczne wśród robotników fabryki Bennicha w Łodzi[2]. W 1902 przystąpił do Komitetu Łódzkiego[2] SDKPiL[1][3], w ramach którego w 1904 kierował dzielnicą Górną[2]. Po 1905 został jednym z członków Komitetu Centralnego tej partii. Był jednym z zaufanych współpracowników Róży Luksemburg. W 1904 został aresztowany i uwięziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej[3]. Skazany na cztery lata katorgi, zbiegł z zesłania udając się do Anglii[3]. W Krakowie spotkał się z Włodzimierzem Leninem[1]. Zagrożony ponownym aresztowaniem udał się do Belgii, a następnie do Holandii i Wielkiej Brytanii[1]. W Londynie został członkiem tamtejszej bolszewickiej sekcji w Brytyjskiej Partii Pracy[1]. Był absolwentem Uniwersytetu Londyńskiego[4].

Po rewolucji lutowej 1917 i obaleniu caratu powrócił do Rosji. Istniały plany stworzenia w Piotrogrodzie polskiego Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego, któremu Pestkowski miał przewodniczyć. Pomysłodawcą był Julian Leszczyński „Leński”, ale sprzeciw rosyjskich działaczy komunistycznych zablokował realizację tej idei. W momencie bolszewickiego przewrotu wyznaczony wraz z Leszczyńskim do zajęcia piotrogrodzkiego Głównego Telegrafu[5]. Od listopada 1917 wraz z grupą polskich rewolucjonistów jako reprezentanci SDKPiL został członkiem Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego Rad (WCIK) – najwyższego organu władzy radzieckiej[6]. 24 listopada 1917 za rekomendacją Wiaczesława Mienżynskiego Lenin mianował Pestkowskiego komisarzem Banku Państwowego o uprawnieniach prezesa[1]. Celem tej nominacji było przeforsowanie zdobycia kapitału na potrzeby rozwoju ruchu komunistycznego, któremu sprzeciwiali się wysocy rangą urzędnicy sektora bankowego[1]. Ponieważ ta forma zdobycia środków okazała się niemożliwa do realizacji, Pestkowski zasugerował pożyczkę 5 milionów rubli u jednego z polskich bankierów[1]. Lenin zanegował takie rozwiązanie, wobec czego Pestkowski został odwołany z zajmowanego stanowiska[1]. W latach 1917–1919 był organizatorem, a potem zastępcą komisarza w Komisariacie ds. Narodowości (przewodniczył J. Stalin). Pestkowski odpowiadał w Komisariacie za sprawy narodów Zachodu a Stalin za sprawy narodów Wschodu[7]. Przewodniczący Biura Centralnego do kierowania pracą partyjną na ziemiach okupowanych przez Niemców. Organ ten był elementem polityki bolszewickiej zmierzającej do powołania III Międzynarodówki mającej być w pierwotnym zamyśle „proletariackim rządem świata”[8]. W marcu 1918 r. wystąpił przeciwko leninowskiej koncepcji zawarcia separatystycznego pokoju z państwami Centralnymi[9]. Był również przeciwnikiem leninowskiego hasła "prawa narodów do samostanowienia" uważając, że należy je zastąpić ideą „prawa proletariatów narodowych do samostanowienia”[10]. Zwolennik koncepcji federacji wschodniej w skład, której wchodziłyby bolszewickie Rosja, Ukraina, Polska, Litwa, Estonia, Łotwa i Finlandia tworząc Europejską Republikę Federacyjną[11]. We wrześniu 1918 roku został sekretarzem Centralnego Biura Partii Organizacji Komunistycznych Krajów Okupowanych (poprzednik III Międzynarodówki)[12].

Z polecenia Rady Komisarzy Ludowych RFSRR oddelegowano go na zachód Rosji do uczestnictwa w tworzeniu Białoruskiej Republiki Ludowej. W latach 1919–1920 był przewodniczącym Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego w Kazachstanie, później w Kirgizji[13]. W sierpniu 1920 był delegatem na II Kongresie Międzynarodówki Komunistycznej, podczas wojny polsko-bolszewickiej był naczelnikiem wydziału politycznego Frontu Zachodniego. Po zawarciu pokoju ryskiego był przewodniczącym rosyjsko - ukraińskiej komisji delimitacyjnej[14]. W latach 1924–1926 był posłem ZSRR w Meksyku. Po powrocie do ZSRR w 1926 został zastępcą przewodniczącego i sekretarzem Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom.

W czasie „wielkiej czystki” aresztowany 30 maja 1937 przez NKWD. 15 listopada 1937 skazany na śmierć przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR za „udział w kontrrewolucyjnej organizacji terrorystycznej”, stracony tego samego dnia[15]. Skremowany na Cmentarzu Dońskim, pochowany anonimowo.

Rehabilitowany 9 lipca 1955 postanowieniem Kolegium Wojskowego SN ZSRR.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Станислав Станиславович Пестковский. cbr.ru. [dostęp 2017-01-12]. (ros.).
  2. 1 2 3 4 Ludwik Bazylow, Jan Sobczak, Encyklopedia Rewolucji Październikowej, Wiedza Powszechna, 1987, s. 655, ISBN 978-83-214-0557-5 [dostęp 2025-08-19].
  3. 1 2 3 Stefan Król: Cytadela warszawska. Warszawa: Książka i Wiedza, 1978, s. 213.
  4. ↑ Stanisław Sławomir Nicieja „Julian – Leszczyński – Leński” Książka i Wiedza 1979, s. 112.
  5. ↑ Stanisław Sławomir Nicieja „Julian – Leszczyński – Leński” Książka i Wiedza 1979, s. 112.
  6. ↑ Stanisław Sławomir Nicieja „Julian – Leszczyński – Leński” Książka i Wiedza 1979, s. 117.
  7. ↑ Walentyna Najdus, „Lewica polska w Kraju Rad 1918–1920” PWN 1971, s. 20.
  8. ↑ Stanisław Sławomir Nicieja „Julian – Leszczyński – Leński” Książka i Wiedza 1979, s. 1148–1149.
  9. ↑ Walentyna Najdus, „Lewica polska w Kraju Rad 1918–1920”, PWN 1971, s. 70.
  10. ↑ Walentyna Najdus, „Lewica polska w Kraju Rad 1918–1920”, PWN 1971, s. 185.
  11. ↑ Walentyna Najdus „Lewica polska w Kraju Rad 1918 – 1920“ PWN 1971, s. 185.
  12. ↑ Walentyna Najdus „Lewica polska w Kraju Rad 1918 – 1920“ PWN 1971, s. 231.
  13. ↑ ANTONI KUCZYŃSKI: GDZIE STEP SZEROKI – Z DZIEJÓW ZWIAZKÓW POLSKO-KAZACHSKICH. Część III. [dostęp 2020-11-30]. (pol.).
  14. ↑ Konrad Zieliński „O Polską Republikę Rad. Działalność polskich komunistów w Rosji Radzieckiej 1918 -1922“, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej, ISBN 978-83-7784-269-0, s. 97
  15. ↑ Пестковский Станислав Станиславович.

Bibliografia

  • Vospominaniiia o Rabote v Narkomnats, Proletarskaia Revoliutsiia 6, No. 101, 1930
  • Delegates information from the minutes of the 2nd congress of the Communist international
  • World Statemen: „Khazakstan accessed”, 10 maja 2007

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.