Stanisław Radziejewski

Stanisław Radziejewski lub Radziejowski (ur. 7 maja 1839 w Nowej Wsi, zm. 6 stycznia 1923 w Wilczynie) – polski ksiądz katolicki, dziennikarz, działacz społeczny i narodowy na Górnym Śląsku^[1].

Urodził się w Nowej Wsi (powiat szamotulski) w 1839 roku. Był synem Piotra Radziejewskiego, prawnika i właściciela majątku ziemskiego, oraz Matyldy z domu Kurz. Ukończył szkołę w Ostrowie Wielkopolskim oraz gimnazjum w Wałczu. Następnie przez dwa lata studiował teologię w Seminarium Duchownym w Poznaniu, a studia kontynuował w Akademii Teologicznej w Münsterze, uzyskując tytuł licencjata teologii. Święcenia kapłańskie przyjął 24 lutego 1866 roku w Gnieźnie^[1][2][3].

Przez 9 miesięcy był wikariuszem w Międzyrzeczu. Następnie przez 6 lat wykładał religię w Seminarium Nauczycielskim w Paradyżu, gdzie nie ukrywał przywiązania do polskości, co było źle odbierane przez władze pruskie w czasach Kulturkampfu. Urząd opuścił z powodu procesu wytoczonego mu za rozpowszechnianie książki Stary Bóg żyje^[1][2]. W 1874 roku przeniósł się na Górny Śląsk, do Królewskiej Huty, gdzie pisał artykuły do „Katolika”. W lipcu 1880 roku po aresztowaniu Karola Miarki został jego redaktorem naczelnym, a w latach 1881–1886 był także jego właścicielem. Władze pruskie wytaczały mu procesy (oskarżono go m.in. o obrazę kanclerza Ottona von Bismarcka), skazując na kary pieniężne, a także kary więzienia (łącznie 2 lata)^[1].

Miał radykalne podejście do sprawy narodowej, szczególną wagę przywiązywał do zachowania języka polskiego i kultury polskiej, przeciwstawiając się germanizacji. Publikował w „Katoliku” wypowiedzi posłów polskich w parlamencie niemieckim i w sejmie pruskim, a także przedrukowywał artykuły z prasy polskiej z Wielkopolski i Pomorza, co pozwalało utrzymać mieszkańcom Górnego Śląska poczucie wspólnoty narodowej z Polakami z pozostałych ziem^[1]. W listopadzie 1881 roku wystąpił z inicjatywą powstania nowego pisma polskiego na Górnym Śląsku – „Szkoła", które celem miała być pomoc w nauczaniu języka polskiego, ale projektu tego nie zdołał zrealizować, podobnie jak nie powiodło się stworzenie górnośląskiego Towarzystwa Języka Ojczystego^[1][2]. Był zwolennikiem katolicyzmu społecznego, wspierał interesy chłopów i robotników^[1].

W 1887 roku zaczął wydawać w Bytomiu ilustrowany miesięcznik „Światło", w którym ukazywały się artykuły na temat polskiej historii i kultury. Ponadto zakładał i wspierał polskie organizacje (takie jak Związek św. Barbary założony w 1881 roku w Królewskiej Hucie z jego inspiracji), wygłaszał odczyty i przemówienia. Poddany opresji władz pruskich, w postaci kolejnych kar grzywny i więzienia, został zmuszony do opuszczenia Górnego Śląska w kwietniu 1888 roku. Wydawanie „Katolika” przejęła jego siostra Ludwika Radziejewska. Następnie został duszpasterzem księcia Ferdynanda Radziwiłła w Antoninie. Zamieszczał w dalszym ciągu artykuły dotyczące Górnego Śląska, zarówno w prasie poznańskiej, jak i górnośląskiej. Zmarł w Wilczynie w 1923 roku i został pochowany na tamtejszym cmentarzu^[1][2].

Jego brat Jan Radziejewski także był księdzem^[3].