Stanisław Owsianny
 | |
 kapitan lekarz | |
| Data i miejsce urodzenia |
1 maja 1896 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
między 16 a 19 kwietnia 1940 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1914–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
szpital wojskowy w Kościanie |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Późniejsza praca |
lekarz |
| Odznaczenia | |
  | |
Stanisław Owsianny (ur. 1 maja 1888 w Świńcu, zm. między 16 a 19 kwietnia[1] 1940 w Katyniu) – kapitan lekarz rezerwy Wojska Polskiego, kawaler Krzyża Walecznych, ofiara zbrodni katyńskiej[2].
Życiorys
Urodził się w rodzinie Jana i Antoniny z Kaczorów[3]. Uczęszczał do gimnazjum w Krotoszynie, z którego za udział w strajku szkolnym został wydalony. W czasach gimnazjalnych był członkiem Towarzystwa Tomasza Zana. Ukończył studia na wydziale lekarskim Uniwersytetu w Lipsku[4]. Uczestnik I wojny światowej, powstania wielkopolskiego, obrony Lwowa. Od 1919 w Wojsku Polskim, służył w 8 Szpitalu Okręgowym. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Awansowany do stopnia kapitana 12 czerwca 1919. W 1920 służył w szpitalu wojskowym w Kościanie, następnie w 15 pułku artylerii polowej i 3 pułku lotniczym. 24 września 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu kapitana lekarza, w Korpusie Lekarskim, w grupie oficerów byłej armii niemieckiej. Pełnił wówczas służbę w VII Brygadzie Rezerwowej[5]. W 1920 w Poznaniu wydał „Aus der polnischen Volksmedizin”.
W 1922 został zdemobilizowany[6] i przydzielony w rezerwie do kompanii zapasowej sanitarnej Nr 7[7]. 8 stycznia 1924 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 1160. lokatą w korpusie oficerów sanitarnych rezerwy, grupa lekarzy. Posiadał przydział w rezerwie do VII batalionu sanitarnego[8].
6 października 1930 uczestniczył w wypadku samochodowym na trasie Czempiń - Śrem. W wyniku zdarzenia śmierć ponieśli burmistrz Szamotuł i prezes związku burmistrzów Konstanty Scholl, i burmistrz Witkowa - Neuman[9]. Należał do Związku Oficerów Rezerwy. Przewodniczył Rocznemu Walnemu Zgromadzeniu Związku Oddziału Poznańskiego w 1932[10]. W 1934 pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Szamotuły i posiadał przydział w rezerwie do kadry zapasowej 7 Szpitala Okręgowego w Poznaniu[11]. 13 lutego 1938 w czasie walnego, a jednocześnie konsolidacyjnego zgromadzenia Związku Weteranów Powstań Narodowych 1914–1919 i Towarzystwa Powstańców Wielkopolskich został wybrany ławnikiem zgromadzenia[12]. W marcu 1939 na walnym zgromadzeniu szamotulskiego Koła Powstańców Wielkopolskich został wybrany na delegata na zjazd okręgowy[13]. W 1939 był przewodniczącym szamotulskiego Komitetu Obywatelskiego, działał w Związku Powstańców Wielkopolskich. 2 lipca 1939 przewodniczył uroczystości przekazania batalionowi Obrony Narodowej „Szamotuły” karabinów maszynowych[14].
W 1939 zmobilizowany. W czasie kampanii wrześniowej, po agresji ZSRR na Polskę (17 września 1939), w nieznanych okolicznościach dostał się do niewoli radzieckiej. Według stanu z 17 listopada 1939 był jeńcem obozu w Kozielsku[1]. Między 15 a 17 kwietnia 1940 przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego[1] – lista wywózkowa 029/1 z 13 kwietnia 1940[1][3], pozycja 37, nr akt 1767[15]. Został zamordowany między 16 a 19 kwietnia 1940 w Katyniu[1] przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu[16][17]. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne[18][19]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji nadzorowanych przez Niemców[20] pod numerem 1795[21][22][1][3] – dosł. określony jako Owsiany Stanislaw (raport dzienny z 12 maja 1943)[1]. Przy jego szczątkach znaleziono: dyplom lekarski w języku niemieckim, świadectwo szczepienia w Kozielsku nr 1161, legitymację tymczasową, legitymację nadania Krzyża Niepodległości oraz papierośnicę[23][24][25]. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01795[23] wskazany jako Owsiany Stanisław. Znajduje się na liście ofiar opublikowanej w Gońcu Krakowskim nr 125 oraz Nowym Kurierze Warszawskim nr 131. W Archiwum Robla znajduje się deklaracja grupy jeńców z 17 listopada 1939 o braku środków pieniężnych. Pismo znaleziono przy zwłokach por. rez. Konstantego Zachert-Olszyca[26] (pakiet 02567-01)[1].
Życie prywatne
Od 25 kwietnia 1925 był mężem Janiny Brochwicz-Żelewskiej[4].
Ordery i odznaczenia
- Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1931)[27]
- Medal Niepodległości (16 marca 1933)[28][29][30]
Upamiętnienie
- Tablica na Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego w Poznaniu[31].
- Minister obrony narodowej Aleksander Szczygło decyzją Nr 439/MON z 5 października 2007 awansował go pośmiertnie na stopnień majora[32]. Awans zostały ogłoszone 9 listopada 2007, w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
- Krzyż Kampanii Wrześniowej – zbiorowe, pośmiertne odznaczenie pamiątkowe wszystkich ofiar zbrodni katyńskiej (1 stycznia 1986).
- Jest jednym z kilkuset lekarzy pochowanych na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu i upamiętnia go tabliczka epitafijna nr 2705[33].
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 549.
- ↑ Jędrzej Tucholski, Mord w Katyniu, 1991, s. 184.
- 1 2 3 Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 457.
- 1 2 Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 226. [dostęp 2021-09-02].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 6 października 1920 roku, s. 962.
- ↑ Druga lista 1922 ↓, s. 55.
- ↑ Spis oficerów rezerwy 1922 ↓, s. 210.
- ↑ Rocznik Oficerski, Warszawa: MSWojsk., 1923, s. 1166, 1229.
- ↑ „Polska Zbrojna” (R.10, nr 274), Warszawa, 6 października 1930, s. 3.
- ↑ „Kurjer Poznański” (R.27, nr 175), Poznań, 16 kwietnia 1932, s. 7.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw, Warszawa: MSWojsk., 1934, s. 779.
- ↑ „Głos Powstańca Wielkopolskiego” (R. 1, nr 7), Poznań, 6 marca 1938, s. 3.
- ↑ „Głos Powstańca Wielkopolskiego” (R. 2, nr 11/12), Poznań, 19 marca 1939, s. 4.
- ↑ „Głos Powstańca Wielkopolskiego” (R. 2, nr 25), Poznań, 18 czerwca 1939, s. 4.
- ↑ J. Tucholski, op cit, s. 656.
- ↑ 20 lat temu otwarto Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu - Redakcja Polska - polskieradio.pl [online], polskieradio.pl [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. LIII.
- ↑ Historia Zbrodni Katynskiej [online] [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Pierwsze ekshumacje w Katyniu. "Wszystko było przesiąknięte zapachem śmierci" - Historia [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2025-01-18] (pol.).
- ↑ Instytut Pamięci Narodowej - Kraków, Niemcy w Katyniu w 1943 roku, „Instytut Pamięci Narodowej - Kraków” [dostęp 2025-01-18] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06] (pol.).
- ↑ Auswärtiges Amt, „Amtliches Material zum Massenmord von Katyn“, 1943, s. 215 [dostęp 2025-01-30] (niem.).
- ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2025-01-30].
- 1 2 Mariusz Olczak (red.), Katyń. Listy ekshumacyjne i dokumenty Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża 1943–1944., koszalin.ap.gov.pl, s. 202, ISBN 83-89986-91-4 [dostęp 2025-01-30] (pol.).
- ↑ Lista imienna zaginionych w ZSRR polskich jeńców wojennych z obozów Kozielsk - Ostaszków - Starobielsk, „Orzeł Biały. Polska walcząca o wolność.” (5 (343)), pbc.uw.edu.pl, 29 stycznia 1949, s. 4 [dostęp 2025-01-30] (pol.).
- ↑ Listy katyńskie w zasobie Archiwum Państwowego w Lublinie – Archiwum Państwowe w Lublinie [online] [dostęp 2019-06-04] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-07] (pol.).
- ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 342.
- ↑ M.P. z 1931 r. Nr 64, poz. 102 (ISAP) „za zasługi na polu wychowania fizycznego”.
- ↑ M.P. z 1933 r. Nr 63, poz. 81 (ISAP) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-11-22].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-11-22].
- ↑ Pracownicy wielkopolskiej służby zdrowia – ofiary zbrodni katyńskiej upamiętnieni na Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego w Poznaniu. poznan.ipn.gov.pl. [dostęp 2021-04-18]. (pol.).
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Lekarze pochowani na cmentarzu w Katyniu [online], www.oil.org.pl [dostęp 2025-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-06] (pol.).
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Druga lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-01-26.
- Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01.
- Rocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1923.
- Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1924.
- Rocznik Oficerski Rezerw, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1934.
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Jędrzej Tucholski: Mord w Katyniu. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1991. ISBN 83-211-1408-3.
- Убиты в Катыни. Księga pamięci polskich jeńców wojennych – więźniów obozu NKWD w Kozielsku, rozstrzelanych decyzją Biura Politycznego Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (b) z 5 marca 1940 roku. Лариса Еремина (red.). Moskwa: Stowarzyszenie Memoriał, 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Auswaertiges Amt – Amtliches Material Zum Massenmord Von Katyn, Berlin 1943.