Starzec cienisty

Starzec cienisty
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	starzec
Gatunek	starzec cienisty
	Nazwa systematyczna
	Senecio umbrosus Waldst. & Kit.; Descr. Icon. Pl. Hung. 3: 232, t. 210. [1806-1812]

Starzec cienisty^[4] (Senecio umbrosus Waldst. & Kit.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae). Występuje w Europie Środkowej na obszarze od Austrii na zachodzie, Polski na północy, Ukrainy na wschodzie i Bułgarii na południu^[5]. W Polsce znany z jednego stanowiska w Tatrach Zachodnich (Szeroki Żleb)^[6].

Morfologia

Łodyga: Gruba, prosto wzniesiona, do 150 cm wysokości, z żeberkami, pajęczynowato owłosiona lub omszona, czasem brunatnoczerwona. Pod ziemią grube, skośnie lub pionowo rosnące kłącze^[7].
Liście: Dolne liście łodygowe do 40 cm długości, eliptyczne lub jajowate, z oskrzydlonym ogonkiem. Liście ku górze coraz mniejsze i z coraz krótszymi ogonkami, te najwyższe siedzące i obejmujące łodygę sercowatą lub zaokrągloną nasadą^[6]. Wszystkie są ząbkowane i na dolnej stronie rzadko, kędzierzawo owłosione, czasami nagie^[8].
Kwiaty: Cytrynowożółte, zebrane w koszyczki o średnicy ok. 2,5 cm, te z kolei zebrane w podbaldach^[6]. W koszyczku jest przeważnie 8 kwiatów języczkowatych. Listków okrywy 8–13^[8].
Owoce: Żeberkowane, nagie niełupki do 3 mm długości, z białym puchem kielichowym do 10 mm długości^[7].

Biologia i ekologia

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do września. Uprawiana w ogrodzie Tatrzańskiej Stacji Terenowej PAN w Zakopanem zakwita dopiero w trzecim roku. Liczba chromosomów 2n = 40^[6].

Rośnie na podłożach wapiennych, na polanach, w widnych lasach, na zboczach dolin potoków^[7].

Zagrożenia

Roślina umieszczona w Polskiej czerwonej księdze roślin z kategorią EW (wymarły w warunkach naturalnych)^[9]. Na polskiej czerwonej liście posiada kategorię REW (wymarły w stanie dzikim na obszarze Polski)^[10].

Jedyne znane w Polsce stanowisko w Szerokim Żlebie nad Doliną Chochołowską było wybitnie zagrożone. Był to bowiem jeden tylko osobnik, dodatkowo zagłuszany przez rozrastające się młode świerki. Był obserwowany przez kilka lat. Kwitnął, ale nie zawiązywał owoców. Uznano, że jedynym sposobem na zachowanie tego gatunku w Polsce jest jego uprawa w ogrodzie Tatrzańskiej Stacji Terenowej PAN w Zakopanem, rozmnożenie i reintrodukcja^[6].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-18] (ang.).
↑ The International Plant Name Index. [dostęp 2017-03-14].
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 164-166, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Senecio umbrosus Waldst. & Kit., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-11-03] .
1 2 3 4 5 Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
1 2 3 IrenaI. Kucowa IrenaI., Senecio L., Starzec, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 339–340 .
1 2 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-09-18] (ang.).

[3] The International Plant Name Index. [dostęp 2017-03-14].

[checklist-4] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 164-166, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[powo-5] Senecio umbrosus Waldst. & Kit., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-11-03] .

[K-6] 1 2 3 4 5 Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.

[kucowa-7] 1 2 3 IrenaI. Kucowa IrenaI., Senecio L., Starzec, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 339–340 .

[szafer-8] 1 2 Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.

[9] Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.

[10] Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]