Stefan Stec

Stefan Stanisław Stec

5 zwycięstw
major pilot
Data i miejsce urodzenia	25 listopada 1889 Lwów
Data i miejsce śmierci	11 maja 1921 Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Austro-Węgier Wojsko Polskie
Formacja	K.u.k. Luftfahrtruppen Lotnictwo Wojska Polskiego
Jednostki	Flik 3 Flik 9 6 eskadra wywiadowcza 7 eskadra myśliwska
Stanowiska	dowódca Flik 9 7 eskadra myśliwska
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-ukraińska
Odznaczenia

Stefan Stanisław Stec (ur. 25 listopada 1889 we Lwowie, zm. 11 maja 1921 w Warszawie)^[1] – pilot myśliwski – major pilot inżynier, latający w lotnictwie austro-węgierskim oraz polskim, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, prekursor znaku polskiego lotnictwa wojskowego – biało-czerwonej szachownicy lotniczej.

Syn Stefana i Anny z domu Słoneckiej, urodzony 25 listopada 1889 we Lwowie^[2]. Uczęszczał do gimnazjum, gdzie zdał egzamin dojrzałości, a następnie ukończył studia na Politechnice Lwowskiej^[3], otrzymując tytuł inżyniera^[1].

Podczas I wojny światowej, 3 sierpnia 1914 został powołany do armii austro-węgierskiej^[3]. Ukończył szkołę oficerów rezerwy pionierów, po czym do końca października 1915 służył w 10 Batalionie Pionierów. Skierowany następnie do lotnictwa, ukończył szkołę obserwatorów lotniczych w Wiener Neustadt^[1]. Od 31 stycznia 1916 do początku 1918 roku służył jako obserwator na samolotach rozpoznawczych w eskadrze Flik 3 (Fliegerkompagnie 3) na froncie wschodnim. 2 września 1917, lecąc z pilotem K. Heranem samolotem Hansa-Brandenburg C.I, zestrzelił pierwszy samolot – myśliwiec Nieuport koło wsi Monasterzyska^[4]. 1 lutego 1918 awansował na stopień porucznika (Oberleutnant).

W lutym 1918 ukończył kurs pilotażu, otrzymując odznakę pilota (nr 1206/1918), następnie kurs pilotażu myśliwskiego i 1 maja 1918 został przydzielony do swojej dawnej eskadry, przeformowanej na myśliwską Flik 3/J. Latał w niej na myśliwcach Albatros D.III (Oef) na froncie austriacko-włoskim, bazując głównie na lotnisku Romagnano. W składzie Flik 3/J Stec walczył do końca wojny, z krótką przerwą między 17 czerwca a 4 lipca 1918, kiedy powierzono mu w zastępstwie dowództwo eskadry Flik 9/J^[4].

16 lipca 1918 w składzie klucza z dwoma innymi pilotami (F. Navratil i Franciszek Peter) zestrzelił włoski myśliwiec Hanriot HD.1 w rejonie jeziora Garda, a 10 sierpnia zestrzelił swój trzeci samolot nad Monte Pasubio^[4]. W służbie austriackiej odznaczony został m.in. Orderem Żelaznej Korony III klasy z dekoracją wojenną, 2 razy Srebrnym Medalem za Odwagę oraz pruskim Krzyżem Żelaznym II klasy^[4].

Od połowy 1918 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej we Lwowie. W październiku 1918 przybył do Lwowa. 1 listopada 1918, jeszcze przed oficjalną datą odzyskania niepodległości, wstąpił do nowo formującego się lotnictwa w Wojsku Polskim^[3] ze stopniem porucznika pilota. Na początku listopada tego roku, gdy rozgorzały walki polsko-ukraińskie we Lwowie^[2], uczestniczył w obronie tego miasta^[3], po czym 6 listopada przedarł się na opanowane przez Polaków lotnisko Lewandówka, stając się jednym z pierwszych pilotów polskiej grupy lotniczej w tym mieście (tego dnia dotarł tam też Eugeniusz Roland). Pierwszy lot bojowy wykonał 7 listopada z lotniska Lewandówka, bombardując stanowiska ukraińskie. 9 listopada wykonał pierwszy lot transportowy w Polsce z prof. Stanisławem Strońskim, w celu zorganizowania w Krakowie odsieczy dla Lwowa. Samolot ich wówczas został uszkodzony przez ogień przeciwlotniczy i Stec musiał lądować przymusowo pod Łańcutem. 15 listopada wykonał lot z meldunkami dla Piłsudskiego do Warszawy. W listopadzie, do zakończenia walk w samym Lwowie, wykonał 19 lotów bojowych.

Na swoim samolocie, jeszcze w służbie austriackiej, jako godło osobiste miał namalowaną biało-czerwoną szachownicę. Szachownica ta została przyjęta 1 grudnia 1918 roku rozkazem nr. 38 Sztabu Generalnego WP jako znak rozpoznawczy samolotów lotnictwa polskiego.

W kolejnych miesiącach w dalszym ciągu latał bojowo w składzie 6 eskadry lwowskiej III Grupy Lotniczej. W styczniu 1919 został wysłany do Wiednia w sprawie zakupu samolotów, po czym 17 marca powrócił na front, w skład swojej eskadry, przemianowanej na 6 eskadrę wywiadowczą^[1]. W kwietniu 1919 objął dowództwo 7 eskadry wywiadowczej^[5][3]. 29 kwietnia 1919 na samolocie Fokker D.VIII (E.V) uszkodził ukraiński myśliwiec Nieuport 17 pilotowany przez Austriaka Franza Rudorfera, który eskortował samolot rozpoznawczy; uszkodzony Nieuport uciekł we mgle i zdołał powrócić na lotnisko w Krasnem^[6] (polska piechota raportowała mimo to o przymusowym lądowaniu samolotu ukraińskiego^[5]). 10 maja atakował ukraiński balon obserwacyjny, lecz bez sukcesu^[6] (niektóre publikacje podawały zestrzelenie balonu^[5]). Eskadrą tą dowodził on do połowy października 1919, kiedy to wyjechał na studia wojskowe do Francji w Ecole Superieure d'Aeronautique w Paryżu. W czasie walk „odznaczył się jako jeden z najdzielniejszych oficerów lotników dokonując licznych brawurowych lotów bojowych"^[3]. W 1922 został odznaczony pośmiertnie orderem „Virtuti Militari” V klasy^[7].

Po ukończeniu studiów we wrześniu 1920 powrócił do kraju i zaangażował się w uruchomienie krajowej produkcji lotniczej, zostając kierownikiem wydziału fabrykacyjnego w Departamencie III Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych. 11 maja 1921 zginął w katastrofie lotniczej na lotnisku mokotowskim w Warszawie^[3]. 24 listopada 1935 jego szczątki zostały pochowane na Cmentarzu Obrońców Lwowa (pochowany także został wówczas inny lotnik, Władysław Toruń) we Lwowie^[8]. W okresie Ukraińskiej SRR w trakcie profanacji i zrównywania z ziemią Cmentarza Obrońców Lwowa Maria Tereszczakówna (polska działaczka społeczna) wraz z grupą kilku innych osób, w celu ratowania szczątków polskich bohaterów pochowanych na tym cmentarzu przeniosła kilka ciał zasłużonych Polaków (oprócz Stefana Steca m.in. gen. Tadeusza Jordan-Rozwadowskiego, gen. Wacława Iwaszkiewicza-Rudoszańskiego, dowódcy obrony Lwowa z 1918 Czesława Mączyńskiego, arcybiskupa lwowskiego Józefa Teodorowicza, ks. Gerarda Szmyda, pozostałych twórców polskiego lotnictwa: Stefana Bastyra i Władysława Torunia) w inne miejsce pochówków, które w wyniku śmierci bezpośrednich świadków i wcześniejszego braku zainteresowania polskich instytucji do dziś pozostają nieznane (z wyjątkiem miejsca pochówku biskupa Teodorowicza i ks. Szmyda).

W służbie austriackiej Stefan Stec zestrzelił 3 samoloty na pewno, podawane są także często dalsze 4 strącone samoloty oraz 2 balony, które nie znajdują jednak potwierdzenia w dokumentach. W służbie polskiej odniósł dwa dalsze zwycięstwa, łączny więc bilans jego zwycięstw (5) stanowi powszechnie uznawane minimum wymagane na tytuł asa myśliwskiego nadawany w państwach Ententy.

Decyzją Nr 143/MON z dnia 5 września 2019 roku mjr pil. Stefan Stec został patronem 21 Bazy Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie^[9].

Był żonaty^[10].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2525 – 1922^[7][1][2]
• Krzyż Niepodległości – pośmiertnie, 4 listopada 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”^[11]
• Krzyż Walecznych trzykrotnie^[1]
• Krzyż Obrony Lwowa^[12]
• Odznaka pamiątkowa „Orlęta”^[12]
• Polowa Odznaka Pilota – pośmiertnie, 11 listopada 1928 „za loty bojowe nad nieprzyjacielem w czasie wojny 1918–1920”^[13]

• Lista austro-węgierskich asów myśliwskich podczas I wojny światowej

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2023-10-30].
• Tomasz Goworek: Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego. Warszawa: Wydawn. Czasopism i Książek Technicznych SIGMA-NOT, 1991. ISBN 83-85001-46-8.
• Marian Romeyko: Ku Czci Poległych Lotników Księga Pamiątkowa. Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika Poległych Lotników, 1933. (pol.).
• Stefan Stec – Historia Lotnictwa. elknet.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-15)].
• Przemysław Skulski: Asy wojny 1914 – 1918 / Przemysław Skulski ; Wojciech Sankowski. Wrocław: ACE PUBLICATION, 1994. ISBN 83-86153-10-5.
• Stec Stefan Stanisław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.20-1456 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-25].

• Albatros austro-węgierski. modelarstwo.org.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-28)]. – Albatros D.III (Oef)
• Fokker E.V – D VIII z walk o Lwów. minitaria.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-11-23)]. – Fokker D.VIII