Stefania Chłędowska

Stefania Chłędowska, z domu Jurczyk-Tabęcka h. Dąbrowa^[1], ps. Stefan Krępski, Z.D., Zofia D…a, Stefania^[2] (ur. 18 kwietnia 1850 w Dłutowie, zm. 7 marca 1884 w Mentonie) – polska pisarka pozytywistyczna, nowelistka, eseistka, krytyczka literacka.

Pochodziła z rodziny ziemiańskiej. Jej rodzicami byli Konstanty Włodzimierz Faustyn Jurczyk-Tabęcki h. Dąbrowa (1810–1885) i Aniela Ksawera Krępska z Krempy h. Ostoja (1818–1887)^[1][3]. Ojciec nabył po roku 1839 majątek Dłutowo w powiecie mławskim, gdzie w 1850 r. urodziła się Stefania^[4]. Wykształcenie otrzymała w domu, znała język francuski, angielski i włoski, przejawiała też talent muzyczny^[5][6]. Od wczesnych lat borykała się z problemami zdrowotnymi, z którym związane był liczne podróże do uzdrowisk we Wrocławiu, Dreźnie i Wenecji; odwiedziła także Monachium i Paryż^[7].

W 1875 r. wyszła za mąż za powieściopisarza i historyka Kazimierza Chłędowskiego h. Bończa^[8][9]. Po ślubie zamieszkała we Lwowie, gdzie mąż był urzędnikiem Namiestnictwa Galicyjskiego. Z powodu choroby płuc nie bywała w towarzystwie, gościła u siebie w domu wąskie grono przyjaciół męża, m.in.: Władysława Łozińskiego, Władysława Bełzę i Józefa Szujskiego^[5][10]. Wkrótce po ślubie jej stan zdrowia pogorszył się i przez następne dwa lata letnie miesiące spędzała u rodziny w Królestwie Polskim, a zimowe we francuskim Mentonie i włoskim Merano. W 1877 r. stan zdrowia poprawił się i zaczęła bywać na salonach lwowskich, więcej pisać i publikować teksty^[11]. W styczniu 1880 r. zaczęła pisać pamiętnik, który rozpoczęła od zamieszczenia cytatu ze sztuki Moliera Zwady miłosne: Je ne reviens pas, car je n’ai pas été (Nie wracam, bo mnie nie było)^[12][13].

W 1881 r. razem z mężem przeniosła się do Wiednia, gdzie w Albertinum rozpoczęła studia z zakresu estetyki. Prowadziła salon, w którym gościła krewnych i przyjaciół z kraju, a także ówczesne znakomitości, które przebywały w Wiedniu^[14]. W styczniu 1884 r. jej stan zdrowia nagle się pogorszył i zgodnie z zaleceniami lekarza udała się, w towarzystwie męża i siostry, Marii Wrotnowskiej, do Mentony, gdzie zmarła 7 marca. Pochowana została na tamtejszym cmentarzu Vieux-Château^[15][16].

Zadebiutowała w 1871 r. wierszem Z życia i z śmierci a następnie w 1873 r., nowelą Pamiętnik Ewuni, które ukazały się, za namową Antoniego Edwarda Odyńca, w warszawskim piśmie „Kronika Rodzinna”^[17][10]. W kolejnych latach publikowała pod pseudonimami w pismach drukowanych w Galicji: „Gazecie Lwowskiej”, „Gazecie Krakowskiej”, „Czasie” i „Przeglądzie Polskim”, a także w warszawskich czasopismach: „Kronika Rodzinna”, „Gazeta Polska”, „Świt” i „Echo”^[10]. Dorobek literacki Chłędowskiej to 16 nowel i 20 szkiców literackich, który w całości został wydany pośmiertnie, w 1885 r., pod jej nazwiskiem: Szkice literackie, t. 1–2, i Nowele i szkice literackie, t. 1–2^[18].

Nowele Chłędowskiej odzwierciedlają poglądy i gusta epoki pozytywizmu, a także wpływ na autorkę literatury francuskiej, m.in. A. Daudeta. Poruszała w nich, m.in. kwestie wychowania i sytuacji społecznej kobiet, krytykowała arystokrację. W szkicach literackich pisała m.in. o literaturze, malarstwie, teatrze, muzyce i sztuce użytkowej. W jej esejach widoczna jest znajomość ówczesnego piśmiennictwa europejskiego, orientacja w klasycznej i ówczesnej filozofii, estetyce oraz krytyce francuskiej i niemieckiej^[3][10][19].

Dorobek literacki na podstawie źródeł^[20]:

• Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. Przewodnik biograficzny i bibliograficzny. T. Tom pierwszy A-H. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2000, s. 147. ISBN 83-02-07523-X.
• JózefJ. Ostaszewski JózefJ., Z dziejów Mławskiego Mazowsza: szkic historyczny, Mława 1934, s. 261 [dostęp 2026-03-10] .
• IzabellaI. Teresińska IzabellaI., Chłędowska Stefania, [w:] Dawni pisarze polscy, od początków piśmiennictwa do Młodej Polski, T.I, A-H, Warszawa: WSiP, 2000, ISBN 83-02-07523-X .
• Chłędowska Stefania, [w:] JulianJ. Krzyżanowski JulianJ., 1976 Czesław1. C. Hernas 1976 Czesław1. C. (red.), Przewodnik encyklopedyczny, T.I, A-M, Warszawa: PWN, 1984, ISBN 83-01-05368-2 .
• WładysławW. Łoziński WładysławW., Stefania Chłędowska, [w:] StefaniaS. Chłędowska, Nowelle i szkice literackie. T. 1, Lwów, Warszawa: Gubrynowicz i Schmidt, Gebethner i Wolff, 1885 [dostęp 2026-03-10] . pub. albo wyd.,
• AnetaA. Mazur AnetaA., Stefania Chłędowska - zapomniana nowelistka, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo, (8(11) cz.2”, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2018, ISSN 2658-2503 [dostęp 2026-03-11] .
• EdmundE. Jankowski EdmundE., Słownik pseudonimów pisarzy polskich, T. IV, A-Ż, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1996, ISBN 83-04-04329-7 .

• Nowele i szkice literackie: Tom 1, Tom 2
• Szkice literackie: Tom 1, Tom 2