Sterniczka maskowa

Sterniczka maskowa
	Nomonyx dominicus
	(Linnaeus, 1766)
	; samiec
	; samica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	blaszkodziobe
Rodzina	kaczkowate
Podrodzina	sterniczki
Rodzaj	Nomonyx; Ridgway, 1880
Gatunek	sterniczka maskowa
Synonimy
	Anas dominica Linnaeus, 1766; Oxyura dominica (Linnaeus, 1766); Nomonix dominicus (Linnaeus, 1766); Nomonyx dominica (Linnaeus, 1766); Neomonyx dominicus (Linnaeus, 1766);
	Anas dominica Linnaeus, 1766; Oxyura dominica (Linnaeus, 1766); Nomonix dominicus (Linnaeus, 1766); Nomonyx dominica (Linnaeus, 1766); Neomonyx dominicus (Linnaeus, 1766);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania

Sterniczka maskowa^[6] (Nomonyx dominicus) – gatunek średniej wielkości ptaka z podrodziny sterniczek (Erismaturinae) w rodzinie kaczkowatych (Anatidae). Zwykle spotykany w parach lub stadach.

Taksonomia

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1766 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 12. edycji Systema Naturae, nadając mu nazwę Anas dominica^[4]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Linneusz wskazał, bazując na „La Sarcelle de S. Dominique” Brissona z 1760 roku^[7], Amerykę Południową (łac. Habitat in America meridionali)^[4] (tj. Santo Domingo)^[8]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Nomonyx, opisanego w 1880 roku przez amerykańskiego ornitologa Roberta Ridgwaya^[3].

Jest to gatunek monotypowy^[8]^[9]^[10].

Etymologia

Nomonyx: gr. νομος nomos – „zwyczajowy, ustanowiony”, od νεμω nemō – „rozprowadzać”; ονυξ onux, ονυχος onukhos – „paznokieć, pazur”^[11].
dominicus: Santo Domingo lub San Domingo (obecnie wyspa Haiti), Indie Zachodnie^[12].

Morfologia

Długość ciała 30–36 cm; masa ciała samców 359–449 g, samic 275–445 g^[8]. Niebieski dziób, ciemno zakończony. U samca maska i czapeczka czarne, kontrastujące z rdzawokasztanowatą potylicą i piersią. Reszta ciała czarno i kasztanowato plamkowana. U samicy charakterystyczny rysunek na głowie: czarne ciemię i białe policzki, poprzecinane 2 czarnymi liniami. Upierzenie spoczynkowe obu płci podobne do upierzenia samicy. W locie widać charakterystyczne białe lusterko na skrzydłach.

Zasięg, środowisko

Ameryka Północna i Południowa, w rozproszeniu od południowego Teksasu, Meksyku i Antyli do środkowej Argentyny; w Ameryce Południowej głównie na wschód od Andów^[5]. Występuje na mokradłach i małych oczkach wodnych z pływającą roślinnością.

Status zagrożenia

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) sterniczka maskowa klasyfikowana jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern). Liczebność populacji szacowana jest na 16 000 – 200 000 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji oceniany jest jako stabilny^[5].

Przypisy

1 2 3 4 5 Nomonyx dominicus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2025-12-01] (ang.).
↑ Nomonyx, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-07-20] (ang.).
1 2 R. Ridgway. Revisions of nomenclature of certain North American birds. „Proceedings of the United States National Museum”. 3, s. 15, 1880. (ang.).
1 2 3 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 12. T. 1. Cz. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1766, s. 201. (łac.).
1 2 3 BirdLife International, Nomonyx dominicus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-01] (ang.).
↑ Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Erismaturinae Eyton, 1838 – sterniczki (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-01].
↑ M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 6. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 472. (fr. • łac.).
1 2 3 C. Carboneras & G.M. Kirwan: Masked Duck (Nomonyx dominicus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2015. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-01] (ang.).
↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
↑ Nomonyx, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-01] (ang.).
↑ Dominicensis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-01] (ang.).

Bibliografia

Andrew Gosler: Atlas ptaków świata. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-059-0.

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] 1 2 3 4 5 Nomonyx dominicus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2025-12-01] (ang.).

[itis2-2] Nomonyx, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-07-20] (ang.).

[Ridgway-3] 1 2 R. Ridgway. Revisions of nomenclature of certain North American birds. „Proceedings of the United States National Museum”. 3, s. 15, 1880. (ang.).

[Linnaeus-4] 1 2 3 C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 12. T. 1. Cz. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1766, s. 201. (łac.).

[iucn-5] 1 2 3 BirdLife International, Nomonyx dominicus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-01] (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-6] Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Erismaturinae Eyton, 1838 – sterniczki (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-01].

[Brisson-7] M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 6. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 472. (fr. • łac.).

[hbwalive-8] 1 2 3 C. Carboneras & G.M. Kirwan: Masked Duck (Nomonyx dominicus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2015. (ang.).

[ioc-9] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-01] (ang.).

[avilist-10] AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).

[11] Nomonyx, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-01] (ang.).

[12] Dominicensis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-01] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]