Stuck Rubber Baby

Stuck Rubber Baby – amerykańska powieść graficzna autorstwa Howarda Cruse'a, opublikowana po raz pierwszy w 1995 przez Paradox Press (imprint należący do wydawnictwa DC Comics)^[1]. Utwór uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł amerykańskiego komiksu niezależnego lat 90. XX w. oraz za przełomową narrację graficzną podejmującą tematykę praw obywatelskich i tożsamości queer^[2].

Polski przekład autorstwa Marii Laury Jędrzejowskiej ukazał się w 2011 nakładem wydawnictwa Centrala^[3].

Akcja komiksu rozgrywa się na początku lat 60. XX w. w fikcyjnym mieście Clayfield na amerykańskim Południu. Narratorem jest Toland Polk, młody biały mężczyzna wychowany w realiach segregacji rasowej. Początkowo zdystansowany wobec napięć społecznych, stopniowo angażuje się w działania ruchu na rzecz praw obywatelskich Afroamerykanów oraz konfrontuje się z własną homoseksualnością^[4].

Tytułowe stuck rubber baby (slangowe angielskie określenie dziecka poczętego wskutek uszkodzenia prezerwatywy) odnosi się do ukazanego w powieści graficznej incydentu związanego z prezerwatywą używaną jako atrapą bomby – wydarzenia, które uruchamia serię dramatycznych konsekwencji i odsłania mechanizmy przemocy oraz społecznej histerii. W narracji przeplatają się wątki rasizmu, homofobii, przemocy politycznej, przyjaźni i dojrzewania^[5][6].

Dzieło ma częściowo autobiograficzny charakter – Cruse dorastał na Południu USA w okresie walki o obalenie segregacji rasowej^[7].

Stuck Rubber Baby było jednym z pierwszych obszernych amerykańskich komiksów głównego nurtu, który w sposób realistyczny i wielowątkowy ukazał doświadczenie gejowskie w kontekście historycznym^[8]. Utwór bywa zestawiany z innymi przełomowymi powieściami graficznymi lat 80. i 90., takimi jak Maus Arta Spiegelmana, jako przykład dojrzewania medium komiksowego do podejmowania złożonych tematów społecznych i politycznych^[9].

Za Stuck Rubber Baby Cruse zdobył uznanie krytyki i otrzymał liczne nagrody, m.in.:

• 1996: Nagrodę Eisnera za najlepszy album graficzny^[10],
• 1996: Nagrodę Harveya za najlepszy album graficzny^[10],
• 1996: UK Comic Art Award za najlepszą powieść graficzną^[11],
• 2002: Nagrodę krytyki na Międzynarodowym Festiwalu Komiksu w Angoulême^[11].