Summa contra gentiles
 | |
| Autor |
Św Tomasz z Akwinu |
|---|---|
| Tematyka |
Teologia, filozofia |
| Typ utworu |
Traktat filozoficzny |
| Data powstania |
1264 |
| Wydanie oryginalne | |
| Język |
Język łaciński |
Summa contra gentiles (łac. Suma przeciwko poganom, zwana także Summą filozoficzną w odróżnieniu od Summy teologicznej) – jedno z głównych dzieł filozoficzno-teologicznych św. Tomasza z Akwinu, napisane około roku 1264.
Geneza
Jest to praca o charakterze filozoficznym. Dawniej uważano, że została napisana na prośbę św. Rajmunda z Penyafort OP dla misjonarzy dominikańskich na terenach muzułmańskich[1]. Według historyków pogląd ten jest błędny, o czym świadczy znikomość tematyki muzułmańskiej w dziele i widoczna mała jej znajomość ze strony Autora. Dzieło dotyczy nie tylko muzułmanów czy pogan, lecz także herezji. Summa posiada więc charakter bardziej dogmatyczny, mądrościowy niż misyjny czy apologetyczny[2].
Treść
Księga I
Św. Tomasz porusza kwestie istnienia absolutu i dowodów na jego istnienie, tego czy są w ogóle możliwe. Św. Tomasz uznaje, że takowy dowód jest możliwy i odrzuciwszy dowód ontologiczny[3], przedstawia Arystotelesowski dowodu oparty na ruchu. Dochodzi do wniosku, że istnieje pierwszy poruszyciel nieruchomy, składający tylko z aktu. Prócz dowodu z ruchu Arystotelesa podaje jeszcze kilka innych pomniejszych[4].
Św. Tomasz z Akwinu pozostałe rozdziały pierwszej księgi poświęca na dowodzenie rozumowe bożych przymiotów. To że jest bytem niezłożonym, czystym aktem, że jest jeden, wieczny, całkowicie dobry...itd.[5]
Księga II
Druga księga poświęcona jest stworzeniu i człowiekowi.
Najpierw Św. Tomasz dowodzi, że tylko Bóg może utworzyć wszelki byt[6]. Potem rozważa problem wieczności świata. Po zapoznaniu się z dowodami za stanowiskiem uznającym wieczność świata i poglądu o początku świata stwierdza, że nie ma możności rozważania tej sprawy i wydania pewnego wyroku, lecz stwierdza jednoczenie, że choć nie ma ścisłych dowodów na początek stworzeniami, to teoria o stworzeniu świata z nicości jest bardziej prawdopodobna[7].
Później św. Tomasz z Akwinu rozważa problem duszy i ciała. Argumentuje za poglądem, wedle którego ciało jest materią człowieka, zaś dusza formą, obalając jednocześnie argumenty przeciw temu stwierdzeniu[8]. Polemizuje też między innymi z Averroesem i Avicenną na temat duszy i jej właściwości (np. odrzucając twierdzenie Averroesa, że wszyscy mają jeden umysł bierny)[9].
Księga III
Św. Tomasz w tej księdze pisze o szczęściu celu człowieka. Po obalenia fałszywych, wedle opinii Świętego, przekonań (np. że celem człowieka jest sława lub bogactwo)[10], dowodzi, że prawdziwym celem człowieka jest oglądanie istotny Boga, zaś ten jest osiągalny dopiero po śmierci[11]. Rozprawia też o opatrzności Bożej, naturze cudów i różnicy między prawdziwym cudem a sztuczką diabła[12].
Pozostała część księgi jest poświęcona sprawom etycznym; kulcie Boga i bałwochwalstwu, małżeństwie i wstrzemięźliwości, dobrowolnym ubóstwie oraz działaniu łaski w człowieku[13].
Księga IV
W ostatniej księdze Św. Tomasz z Akwinu walczy z błędami wiary. Ta część jest bardziej skupiona na teologii niż filozofii jako takiej. Piszę między innymi o takich prawdach wiary jak:
- Trójca święta[14]
- Wcielenie słowa Bożego[15]
- Sakramenty[16]
- Zmartwychwstanie ciał[17]
- Sąd ostateczny[18]
Wydanie krytyczne
Niektóre wydania krytyczne[19]:
- Liber de veritate catholicae Fidei contra errores infidelium seu Summa contra Gentiles, t. 1-3, ed. P. Marc, C. Pera, P. Caramello, Taurini 1961–1967.
Polskie wydania sumy
- Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, 1933, 1935.
- Summa contra gentiles. Prawda wiary chrześcijańskiej w dyskusji z poganami, innowiercami i błądzącymi; przeł. Zofia Włodek, Włodzimierz Zega, Wydawnictwo W drodze:
- Tom I (Księga I i II) – Poznań 2003, s. 608, ISBN 83-7033-456-3.
- Tom II (Księga III) – Poznań 2007, s. 478, ISBN 978-83-7033-596-0.
- Tom III (Księga IV) – Poznań 2011, s. 396, ISBN 978-83-7033-774-2.
Przypisy
- ↑ Por. Wstęp do filozofii św. Tomasza z Akwinu, Rosnerowa H., Seńko Wł. (przekład i oprac.), Warszawa: ATK, 1974, s. 277.
- ↑ Por. Jean-Pierre Torrell OP: Tomasz z Akwinu - człowiek i dzieło. s. 133.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga I, 19 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga I, 23-33 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga I, 35 s, 38 s, 39, 66 s, 82 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 34 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 66-83 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 177-186 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 188-200 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 75 s, 76 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 83 s, 117 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 282 s, 293 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 328-387 s, 407-441 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 110 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 113 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 217-224 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 278 s.
- ↑ Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 317 s.
- ↑ Wszystkie wydania, zob.: E. Emery, J.-P. Torrell (oprac.): Katalog dzieł św. Tomasza. W: Torrell Jean-Pierre OP: Tomasz z Akwinu - człowiek i dzieło. s. 390-391.
Bibliografia
- Chenu M.-D. OP: Wstęp do filozofii św. Tomasza z Akwinu. Rosnerowa H., Seńko Wł. (przekład i oprac.). Warszawa: ATK, 1974, s. 406.
- E. Emery, J.-P. Torrell (oprac.): Katalog dzieł św. Tomasza. W: Torrell Jean-Pierre OP: Tomasz z Akwinu - człowiek i dzieło. A. Kuryś (przekład), J. Salij OP (wstęp). Kęty – Warszawa: Wyd. Marek Derewiecki – Instytut Tomistyczny, 2008, s. 386-449. ISBN 978-83-89637-89-5.
- Torrell Jean-Pierre OP: Tomasz z Akwinu - człowiek i dzieło. A. Kuryś (przekład), J. Salij OP (wstęp). Kęty – Warszawa: Wyd. Marek Derewiecki – Instytut Tomistyczny, 2008, s. 509. ISBN 978-83-89637-89-5.
- James A. Weisheipl OP: Tomasz z Akwinu: życie, myśl i dzieło. Czesław Wesołowski (przekł.). Poznań: "W drodze", 1985, s. 520. ISBN 83-85008-10-1.