Synagoga w Chęcinach

Synagoga w Chęcinach
Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej w Chęcinach
Zabytek: nr rej. A.231 z 12.04.1957 i z 15.02.1967[1]
ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 świętokrzyskie

Miejscowość

Chęciny

Adres

ul. Długa 21

Budulec

cegła, kamień

Data budowy

po 1638

Data likwidacji

II wojna światowa

Tradycja

ortodoksyjna

Obecnie

dom kultury

Położenie na mapie Chęcin
Mapa konturowa Chęcin, na dole znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Chęcinach”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Chęcinach”
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa konturowa województwa świętokrzyskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Chęcinach”
Położenie na mapie powiatu kieleckiego
Mapa konturowa powiatu kieleckiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Chęcinach”
Położenie na mapie gminy Chęciny
Mapa konturowa gminy Chęciny, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Synagoga w Chęcinach”
Ziemia50°47′59,34″N 20°27′51,69″E/50,799817 20,464358
Strona internetowa

Synagoga w Chęcinach – synagoga znajdująca się w Chęcinach przy ulicy Długiej 21. Powstała w 1638 na mocy przywileju nadanego przez króla Władysława IV Wazę. Przebudowywana, remontowana, niszczona i znów odbudowywana, do dziś zachowała kształt zbliżony do pierwotnego[2].

Obecnie w odnowionym budynku dawnej synagogi działa od 29 lutego 2024 Centrum Pamięci Kultury Żydowskiej. Centrum oprócz stałej wystawy posiada przestrzeń służącą jako miejsce spotkań, konferencji, wystaw i wydarzeń edukacyjnych.

Historia

Synagoga została zbudowana po 1638, dzięki przywilejowi króla Władysława IV Wazy, który zezwolił Żydom na wybudowanie dwuizbowego domu modlitwy. Miała powstać obok cmentarza żydowskiego na placu Turgalowskim, zakupionym od nieznanego z nazwiska Marcina[2].

W 1668, po zniszczeniach, jakich dokonano podczas najazdu Jerzego II Rakoczego w 1657, synagogę gruntownie wyremontowano oraz przebudowano. Wówczas podzielono babiniec na dwa pomieszczenia, przebito nowe okna oraz zmieniono w głównej sali modlitewnej sklepienie z płaskiego na kolebkowe z lunetami.

W 1700 zmniejszono wejście do sali modlitewnej z przedsionka i wstawiono prostokątny portal, ufundowany przez zamożnych członków gminy żydowskiej. W połowie XIX w. wykonano nowe polichromie oraz od strony północnej dobudowano dwukondygnacyjną przybudówkę z nowym babińcem na piętrze i przedsionkiem na parterze[2].

W 1905 budynek został znacznie uszkodzony podczas pożaru. W 1906 staraniem gminy żydowskiej synagogę wyremontowano, wykonano nowy wystrój wnętrza, zmieniono dach oraz zbudowano schody prowadzące na drugą kondygnację południowej przybudówki. Podczas II wojny światowej hitlerowcy doszczętnie zdewastowali wnętrze synagogi[2].

Po zakończeniu wojny budynek synagogi został wyremontowany i dostosowany na potrzeby kina i biblioteki. W 1958 ponownie przeprowadzono remont oraz zrekonstruowano czteropasmowy dach, przeznaczając synagogę na Gminny Ośrodek Kultury. W latach 1991–1992 przeprowadzono kolejne prace remontowe. Wówczas pomalowano wnętrza, uzupełniono tynki, wyrównano posadzkę w głównej sali modlitewnej, odnowiono drzwi wejściowe, a w oknach od strony zachodniej i od południa wstawiono kraty. Kolejne prace renowacyjne prowadzono w 2023 roku[3].

Architektura

Murowany z ciosów kamiennych i cegły budynek synagogi został wzniesiony na planie prostokąta, w stylu późnorenesansowym. Nakryta jest czterospadowym dachem łamanym typu polskiego, krytym gontem. Okna ujęte są w kamienne, późnorenesansowe obramowania. Narożniki budynku wzmocnione są szkarpami.

Obniżona w stosunku do poziomu ulicy o ok. 1 m, kwadratowa główna sala modlitewna o wymiarach w świetle ścian 11,5 × 10,1 m, nakryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami. W jej wnętrzu zachowały się resztki dekoracji stiukowej oraz polichromii z połowy XIX w., a na ścianie wschodniej we wnęce manierystyczny Aron ha-kodesz z XVII w. Wykonany jest z czarnego wapienia dębnickiego z intarsjami z marmuru chęcińskiego w formie portalu zwieńczonego kartuszem i koroną na Torę. Dodatkowo zdobią go marmurowe kule armatnie umieszczone na kamiennych impostach na prostym gzymsie[2].

Zachowały się również dwie renesansowe kamienne skarbony oraz wczesnobarokowy portal z połowy XVII w. do sali głównej wykonany z marmuru chęcińskiego, z uszakowym obramieniem wzbogaconym wolutami, które podtrzymują prosty gzyms. Sklepienie kolebkowe prostokątnego przedsionka jest ozdobione rozetami z motywami roślinnymi oraz profilowanymi żebrami ze zwornikiem.

Synagoga została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.231 z 12.04.1957 i z 15.02.1967)[1].

Galeria

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 22 [dostęp 2015-11-02].
  2. 1 2 3 4 5 Maria i Kazimierz Piechotkowie 2017 ↓, s. 175–178.
  3. ↑ Zabytkowa Synagoga w Chęcinach odzyskuje dawny blask. Gmina pozyskała kolejne dodatkowe środki na jej kompleksową rewitalizację! – START – Gminny Portal Internetowy – Chęciny [online], www.checiny.pl [dostęp 2025-12-31].

Bibliografia

  • Maria i Kazimierz Piechotkowie, Bramy Nieba Bóżnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, wyd. I, Warszawa: Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, 2017, ISBN 978-83-942344-2-3.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.