Synagoga w Sabile

Synagoga w Sabile

Sabiles sinagoga

nr rej. 9133 (15 stycznia 2016)
Synagoga w 2022 roku
Państwo	Łotwa
Miejscowość	Sabile
Adres	Strautu iela 4
Data budowy	1890
Data likwidacji	czerwiec 1941
Styl	eklektyzm
Obecnie	Centrum Sztuki, Kultury i Turystyki
Położenie na mapie Łotwy Synagoga w Sabile
57°02′43,80″N 22°34′19,44″E/57,045500 22,572067

Synagoga w Sabile (łot. Sabiles sinagoga) – synagoga znajdująca się w mieście Sabile, w Kurlandii na Łotwie pod adresem Strautu iela 4. Budynek został wybudowany w 1890 roku i pełnił funkcję wyznaniową do czasów II wojny światowej (do czerwca 1941 roku). 15 stycznia 2016 roku budynek wpisano na listę zabytków Łotwy jako zabytek o znaczeniu krajowym.

Budynek został wybudowany w stylu eklektycznym z elementami barokowymi. W czasach istnienia Łotewskiej SRR przerobiono go na salę sportową, a następnie na magazyn. W latach 2001–2004 został całkowicie odnowiony. Budynek następnie został ponownie wyremontowany i 18 czerwca 2021 roku zostało w nim otwarte Centrum Sztuki, Kultury i Turystyki.

Synagoga znajduje się pod numerem 4 przy Strautu iela^[1] na rynku miejskim w historycznym centrum miasta Sabile, które jest położone w dolinie rzeki Abavy i wchodzi w skład obszaru chronionego Park Przyrody Doliny Abavy w Kurlandii na Łotwie^[2].

Fundamenty synagogi powstały w 1875 roku. W okresie tym Sabile było zamieszkiwane przez 66 żydów, a w miejscowości znajdował się już jeden dom modlitwy. Budowa bożnicy została ukończona w 1890 roku, w okresie gdy 73% mieszkańców miasta stanowiła ludność żydowska. Obok synagogi znajdowała się mykwa. Synagoga była otwierana raz w tygodniu oraz w święta^[3]. W Sabile znajdował się również cmentarz żydowski^[4]. Synagoga pełniła funkcję wyznaniową do czerwca 1941 roku^[5].

W czasach ZSRR synagoga była używana jako sala sportowa, a następnie w latach 80. została przerobiona na magazyn^[6]. Na początku lat 90. budynek należał do kombinatu rolnego Sabile ADK i został wykupiony przez fundację „Abavas ieleja”. Budynek został całkowicie odnowiony w latach 2001–2004^[3][6] dzięki funduszom Szwedzkiego Urzędu Dziedzictwa Kulturowego oraz Łotewskiej Narodowej Rady Dziedzictwa Kulturowego^[6]. W projekcie rekonstrukcji udział brali łotewscy i szwedzcy architekci^[3][6].

Budynek został przerobiony na Centrum Sztuki, Kultury i Turystyki^[1][2][3], gdzie odbywają się m.in. wydarzenia artystyczne, wydarzenia kulturalne, wystawy, koncerty, wykłady, seminaria i konferencje^[2][3]. Centrum zostało uroczyście otwarte 18 czerwca 2021 roku. W wydarzeniu udział wzięli m.in. prezydent Łotwy Egils Levits, minister kultury Nauris Puntulis, deputowani, artyści oraz muzycy^[7][8]. Łączny koszt inwestycji wyniósł 760 244,32 euro^[7].

Synagoga m.in. przez zachowanie swojej pierwotnej bryły i architektoniczno-artystycznego wyglądu elewacji jest zabytkiem architektury o znaczeniu państwowym z wysoką wartością architektoniczną, historyczną i przestrzenną^[6]. W rejestrze widnieje pod numerem 9133. Synagoga znajduje się w historycznym centrum Sabile, gdzie stanowi ważny element jego kompozycji^[6].

Synagoga jest murowana. Ma charakter ortodoksyjny (posiada m.in. osobne wejścia dla kobiet i mężczyzn oraz babiniec). Budynek jest porównywany do synagogi w Livorno z 1603 roku, która stała się architektonicznym wzorcem dla wielu europejskich synagog^[3]. Jej dach jest dwuspadowy, pokryty dachówką. Architektura budynku wykazuje też cechy stylu barokowego, dlatego też styl synagogi określany bywa jako eklektyczny^[6].

Babiniec został zlikwidowany w czasach ZSRR, a następnie odtworzony podczas rekonstrukcji budynku w latach 2001–2004^[3][6]. Przed rekonstrukcją przeprowadzono badania obiektu, podczas których odsłonięto historyczne barwy ścian^[6]. Podczas przekształcenia budynku w dom kultury odnowiono okna i pomieszczenia, poprawiono stan podłóg oraz zmodernizowano ogrzewanie^[5]. Synagogę połączono też zadaszonym łącznikiem z sąsiednim budynkiem^[7].