Synkowicze

Synkowicze

Сынковічы

Cerkiew Świętego Michała Archanioła w Synkowiczach (7 maja 2013)
Państwo	Białoruś
Obwód	grodzieński
Rejon	zelwieński
Sielsowiet	Synkowicze
Wysokość	162[1] m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności	34
Nr kierunkowy	+375 1564
Kod pocztowy	231946
Tablice rejestracyjne	4
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego Synkowicze
Położenie na mapie Białorusi Synkowicze
53°06′56″N 25°09′14″E/53,115556 25,153889

Synkowicze^[2] (biał. Сынкавічы, Synkawiczy; ros. Сынковичи, Synkowiczi, biał. (tar.) Сынковічы, Synkowiczy) – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie zelwieńskim, w sielsowiecie Synkowicze. W 2009 roku liczyły 34 mieszkańców^[3].

Synkowicze znajdują się 15 km na północny zachód od Słonimia, na wschód od drogi R99^[4] biegnącej na północny zachód do Zelwy i Wołkowyska. Na północ od Synkowicz leży agromiasteczko Jełka^[5] i wieś Kozłowicze, a na południu Szulaki. Przez miejscowość przepływa rzeka Bereza.

Oficjalna białoruska nazwa wsi – Synkawiczy^[6] – zastąpiła formę historyczną – Synkowiczy^[4] – za sprawą Michaiła Kuzniecowa, pochodzącego z obwodu pawłodarskiego i słabo znającego język białoruski oraz lokalną toponimię, redaktora zelwieńskiej gazety rejonowej, który w latach 60. XX wieku upowszechnił tę niepoprawną postać nazwy, aż stała się urzędową, stosowaną również w publikacjach naukowych^[7].

Synkowicze po raz pierwszy wspomniano w źródłach historycznych na początku XVI wieku, kiedy to wzniesiono tu warowną cerkiew. Według niektórych podań i opracowań świątynia powstała na początku XV wieku z fundacji wielkiego księcia Witolda^[8]. Nie potwierdzają tego jednak źródła historyczne ani historycy architektury i krytycy sztuki, którzy odwołują się do czasów budowy innych podobnych budowli jak Cerkiew Narodzenia Matki Bożej w Murowance czy Cerkiew Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu^[9][10].

Leżące w powiecie słonimskim województwa nowogródzkiego Synkowicze znajdowały się w 1566 w posiadaniu marszałka królewskiego Iwana Jesmana Synkowskiego herbu Korczak^[11][7]. W 1576 roku Stefan Batory nadał miejscowości przywilej na targi i budowę karczem. Pod koniec XVIII wieku Synkowicze przeszły w ręce Pusłowskich^[4][12].

W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej (1795) Synkowicze znalazły się w granicach Imperium Rosyjskiego, w powiecie słonimskim^[13] guberni słonimskiej, od 1797 – litewskiej, a od 1801 – guberni grodzieńskiej. Leżały w gminie (wołosti) Kostrowicze^[14].

Przed reformą z 1861 oraz w drugiej połowie XIX wieku ogrodnictwo i warzywnictwo nabrały w Synkowiczach charakteru handlowego. W tym czasie we wsi pojawił się pierwszy sklep. W latach 1905–1913 gorzelnia, która w 1908 została wyposażona w maszynę parową^[7]. W 1905 r. oprócz własności cerkiewnej Synkowicze odnotowano dwa folwarki: Synkowicze I i Synkowicze II^[3], będące ośrodkami rozległych dóbr ziemskich należących do skoligaconych ze sobą przedstawicieli rodzin Pusłowskich i Czapskich^[12].

Zgodnie z traktatem pokojowym w Rydze z 1921 Synkowicze weszły w skład międzywojennej Rzeczypospolitej Polskiej – gmina Kostorwicze w powiecie słonimskim województwa nowogródzkiego^[15]. Według spisu powszechnego z 1921 r. Synkowicze (folwarki Synkowicze I na południowy zachód od cerkwi i Synkowicze II na północny wschód od niej^[16][17]) liczyły w sumie 10 domów mieszkalnych, w których mieszkało 145 osób: 65 mężczyzn, 80 kobiet. Z tego 77 – prawosławni, 63 – rzymscy katolicy, 5 – wyznania mojżeszowego. Wszyscy deklarowali się jako Polacy^[18].

W 1926 cerkiew została ponownie przekształcona w cerkiew greckokatolicką, stając się ośrodkiem parafii neounickiej^[10] (erygowanej już rok wcześniej^[19][20]), w której przez pewien czas posługiwali księża z Misji Wschodniej Jezuitów w Albertynie koło Słonimia (dziś część miasta)^[21].

Po agresji ZSRR w 1939 Synkowicze stały się częścią Białoruskiej SRR. Od 12 października 1940 wieś wchodziła w skład sielsowietu Sieńkowszczyzna (początkowo w obwodzie baranowickim, od 20 września 1944 w obwodzie grodzieńskim), przemianowanego 16 lipca 1954 na sielsowiet Kozłowicze. Następnie przejściowo – w składzie sielsowietu Platenicze – od 18 marca do 31 marca 1967, kiedy to utworzono sielsowiet Synkowicze.

Na terenie wsi działa Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „Synkowicze”^[22].

• Dzwonnica (1891)
• Dworek „Leśniczówka” (XIX – początek XX w.)
• Dwór Pusłowskich (XIX – początek XX w.)
• Cerkiew św. Michała Archanioła (pierwsza połowa XVI w.)
• pozostałości folwarku Synkowicze II^[9] (należącego do Czapskich, m.in. do Karola Hutten-Czapskiego)
• Zbiorowa mogiła żołnierzy sowieckich z II wojny światowej^[22]

• 
  Cerkiew/kościół w 1923 (fot. Adam Wisłocki)
• 
  Dawna karczma, budynek z 1861 (1927)
• 
  „Leśniczówka” – dworek Czapskich (2023)
• 
  Ruiny gorzelni (Synkowicze I) z pocz. XX w. (2023)

• Wojciech Jan Pusłowski (1762–1833) – polski szlachcic, poseł na Sejm Czteroletni, przedsiębiorca, rosyjski rzeczywisty radca stanu, marszałek szlachty powiatu słonimskiego
• Karol Hutten-Czapski (1860–1904) – polski hrabia i filantrop, prezydent Mińska Litewskiego (1890–1901)
• Józef Godlewski (1890–1968) – polski ziemianin, działacz społeczny, senator w II Rzeczypospolitej, polityk emigracyjny
• Izabella Godlewska de Aranda (1931–2018) – malarka, rzeźbiarka, architekt, która dzieciństwo spędziła w Synkowiczach^[23]

• Synkowicze – zabytki, zdjęcia [online], radzima.org [dostęp 2026-06-22] .
• Wieś Synkowicze na mapie [online], radzima.net [dostęp 2026-06-22] .
• Сынковичи [online], Глобус Беларуси [dostęp 2026-06-22]  (ros.).