Synogarlica brunatna
| Nesoenas picturatus[1] | |||
| (Temminck, 1813) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
synogarlica brunatna | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
 | |||
Synogarlica brunatna (Nesoenas picturatus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae). Występuje na Madagaskarze, Maskarenach i innych okolicznych wyspach, między innymi w obrębie Kanału Mozambickiego. Nie jest zagrożony wyginięciem; dwa podgatunki wymarły.
Taksonomia
Po raz pierwszy gatunek opisał Coenraad Jacob Temminck w 1813[3]. Holotyp pochodził z Mauritiusu[4]. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Columba Picturata[3]. Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza synogarlicę brunatną w rodzaju Nesoenas[5], podobnie jak autorzy Handbook of the Birds of the World[4] i AviList[6]. Dawniej gatunek był umieszczany w rodzajach Streptopelia[4] lub Columba[4][7]. Systematyka w obrębie podgatunków bywała sporna[4].
Podgatunki i zasięg występowania
IOC wyróżnia następujące podgatunki[5]:
- †N. p. rostratus (Bonaparte, 1855) – synogarlica seszelska[8] – Seszele[4]
- †N. p. aldabranus (P.L. Sclater, 1872) – Amiranty (Seszele)[4]
- N. p. coppingeri (Sharpe, 1884) – Aldabra, South Island (atol Cosmoledo), Glorieuses; dawniej także na Menai (Cosmoledo), Astove i Assumption[4] (gdzie wymarł w latach 70. XX wieku[7])
- N. p. comorensis (E. Newton, 1877) – Komory[4]
- N. p. picturatus (Temminck, 1813) – synogarlica brunatna[8] – Madagaskar[4].
Ptaki podgatunku nominatywnego wprowadzono na Seszele, Amiranty, Reunion i Mauritius. Prawdopodobne hybrydy wprowadzono na Diego Garcia (archipelag Czagos)[4].
Morfologia
Długość ciała wynosi około 28 cm, masa ciała: 146–188 g[4]. Synogarlice brunatne to krępe gołębie o stosunkowo małych rozmiarach ciała oraz krótkich nogach. Ciemię, kark i przód głowy są szaroniebieskie. Tył i boki szyi porastają ułożone w rzędach pióra używane podczas zalotów, czarne u nasady i bladofioletowe na końcówkach. Płaszcz ciemny, fiołkoworóżowy, na barkówkach ten kolor przechodzi w purpurę. Lotki II i III rzędu czerwonobrązowe, pokrywy skrzydłowe większe bardziej czerwonawe, a średnie i mniejsze – intensywniej purpurowe. Górna część grzbietu na obszarze między barkówkami popielatobrązowa. Niższa część grzbietu i kuper niebieskoszare, pokrywy nadogonowe bardziej brązowoszare. Środkowe sterówki brązowe z szarawym nalotem, zewnętrzne sterówki czarniawe z białymi końcówkami. Przód szyi i pierś jasne, o fiołkowym kolorze. Niższa część piersi jasnoróżowa, brzuch i pokrywy podogonowe białawe. Tęczówka brązowa, dziób purpurowy z niebieskoszarą końcówką, stopy czerwone. Samice wyróżniają się bardziej matowym upierzeniem, czerwonawym odcieniem płaszcza i pokryw skrzydłowych oraz szarą końcówką ogona[7]. Synogarlice seszelskie wyróżniały się szczegółami upierzenia oraz mniejszymi wymiarami i bardziej zaokrąglonymi, krótszymi skrzydłami[7].
Ekologia i zachowanie
Środowiskiem życia synogarlic brunatnych są głównie lasy (w tym pierwotne i wtórne lasy wiecznie zielone[7]), lecz pojawiają się też w zdegradowanych zadrzewieniach, na terenach rolniczych i w pobliżu siedlisk ludzkich[4]. Występują od poziomu morza do 2000 m n.p.m. Prowadzą osiadły tryb życia[7], jednak mogą przemieszczać się pomiędzy wyspami, prawdopodobnie celem żerowania i zyskania dostępu do wody słodkiej[9]. Zwykle przebywają samotnie lub w parach, okazjonalnie w małych grupach. Żerują na ziemi. Zjadają głównie nasiona, czasem też opadłe owoce[7][4], kwiaty, pączki kwiatowe, liście[9], owady i inne bezkręgowce[7].
Lęgi
Okres lęgowy na Madagaskarze trwa od lipca do lutego, na Komorach – od października do listopada[4][10], na Reunionie – od czerwca do kwietnia, Aldabrze – od października do maja, na Wyspach Wewnętrznych (część Seszeli) – od października do marca[9]. Podczas zalotów samiec unosi ciało i nadyma szyję. Gniazdo ma formę luźnej platformy utworzonej z gałązek, ulokowane jest na drzewie lub krzewie, 1,5–5 m nad ziemią. Na Aldabrze gniazdują czasem na drzewach namorzynowych, zaś na Seszelach – na rzewniach (Casuarina). Zniesienie liczy 2 jaja, skorupka biała. Brak informacji na temat wysiadywania i życia piskląt do opierzenia[7]. Dane z niewoli z początku XX wieku mówią o 14–15 dniach inkubacji, jedna informacja z 1962 – o 18 dniach[9].
Status zagrożenia
IUCN uznaje synogarlicę brunatną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2026)[2][11]. Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako lokalnie dość pospolity[11]. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy ze względu na utratę siedlisk leśnych[11]. Synogarlice seszelskie wymarły wskutek krzyżowania z synogarlicami brunatnymi[10][11]. Do połowy lat 90. XX wieku ich zasięg ograniczył się jedynie do Bird Island, gdzie współcześnie również występują osobniki z cechami mieszańców[7]. Przedstawiciele N. p. aldabranus wymarli najprawdopodobniej wskutek tępienia ich jako szkodników żerujących na suszącej się koprze[10].
Przypisy
- ↑ Nesoenas picturatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 BirdLife International, Nesoenas picturatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-28] (ang.).
- 1 2 Coenraad Jacob Temminck: Histoire naturelle generale des pigeons et des gallinaces. T. 1. s. 315, 480. (łac. • fr.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 L.F. Baptista, P.W. Trail, H.M. Horblit, P.F.D. Boesman, E. Garcia, Malagasy Turtle-Dove (Nesoenas picturatus), version 1.2, [w:] Birds of the World (red. N.D. Sly), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2022, DOI: 10.2173/bow.matdov1.01.2 [dostęp 2026-08-28] (ang.).
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-28] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 David Gibbs, Eustace Barnes i John Cox: Pigeons and Doves. A guide to the Pigeons and Doves of the world. Londyn: Christopher Helm, s. 236–237. ISBN 978-1-8734-0360-0.
- 1 2 P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Columbinae Leach, 1819 - gołębie (wersja: 2026-02-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-28].
- 1 2 3 4 Roger Safford, Frank Hawkins: The Birds of Africa. T. VIII: The Malagasy Region: Madagascar, Seychelles, Comoros, Mascarenes. A&C Black, 2013, s. 490–492. ISBN 978-1-4081-9049-4.
- 1 2 3 Julian P. Hume: Extinct Birds. Bloomsbury Publishing, 2017, s. 165–166. ISBN 978-1-4729-3745-2.
- 1 2 3 4 Species factsheet: Madagascar Turtle-dove Nesoenas picturatus [online], BirdLife International, 2025 [dostęp 2026-08-28] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).