System wyborczy w Niemczech
System wyborczy Republiki Federalnej Niemiec
Wybory do Bundestagu
Wybory do Bundestagu odbywają się w Niemczech na podstawie ordynacji wyborczej do Bundestagu (Bundeswahlgesetz).
W Bundestagu zasiada 630 deputowanych (Mitglieder des Deutschen Bundestages – MdB). Art. 38 konstytucji Niemiec (Grundgesetz – GG) opisuje wybory jako powszechne, bezpośrednie, wolne, równe i odbywające się w głosowaniu tajnym.
Wybory do Bundestagu odbywają się co cztery lata, o ile kadencja nie zostanie skrócona. Bierne i czynne prawo wyborcze przysługuje pełnoletnim obywatelom.
Istotną rzeczą jest sposób głosowania. Jest to połączenie systemu większościowego i proporcjonalnego[1]. Połowa deputowanych do Bundestagu wybierana jest w jednomandatowych okręgach wyborczych (w których do uzyskania mandatu wystarcza uzyskanie większości względnej), a druga połowa rozdzielana jest na szczeblu krajowym według systemu proporcjonalnego (klucza partyjnego)[1]. „Głos pierwszy” wyborca oddaje na jednego z kandydatów w jednomandatowym okręgu wyborczym, a „głos drugi” na jedną z list wyborczych zgłaszanych w danym landzie[1].
Wybory komunalne i do parlamentów krajów związkowych
W niemieckim systemie wyróżnia się dwa rodzaje wyborów samorządowych: wybory komunalne (niem. Kommunalwahlen) oraz wybory do parlamentu kraju związkowego (niem. Landtagswahlen)[2].
W odróżnieniu od Polski w Niemczech wybory komunalne i wybory do parlamentów krajów związkowych odbywają się na podstawie osobnych aktów prawnych i według osobnych kalendarzy wyborczych, a zatem – zazwyczaj – w różnych latach[3]. Dotyczy to nie tylko poszczególnych krajów związkowych (landów) – czasowo rozdzielone są też oba rodzaje wyborów samorządowych, tj. Kommunalwahlen i Landtagswahlen w ramach tego samego landu[3].
Głosowanie korespondencyjne
Głosowanie korespondencyjne (choć nie w formie wyłącznej) jest w Niemczech stosunkowo powszechne i ma ugruntowaną historię[4]. Możliwość taka istnieje już od 1957 r. i jest to forma głosowania coraz chętniej wybierana przez niemieckich wyborców[4]. W 1957 r. osoby głosujące w sposób korespondencyjny w wyborach do Bundestagu stanowiły jedynie 4,9% wszystkich głosujących, w 1990 r. było to już 9,4%, a w 2013 r. – 24,3%[4]. Ta zmiana ma również swoje uzasadnienie prawne[4]. O ile początkowo złożenie przez wyborcę wniosku o głosowanie korespondencyjne musiało zawierać uzasadnienie wyboru takiej formy, o tyle od 2009 r. uzasadnienie nie jest już wymagane[4].
Rejestr wyborców
W Niemczech nie ma centralnego rejestru wyborców i brak jest planów wprowadzenia takiego systemu[5]. Spisy wyborców posiadających czynne prawo wyborcze tworzone są przez gminy[5].
Zgodnie z niemiecką Federalną Ordynacją Wyborczą (Bundeswahlordnung) każda gmina zobowiązana jest do prowadzenia własnego rejestru wyborców w poszczególnych obwodach wyborczych[5]. Maksymalna liczba wyborców w jednym obwodzie wyborczym nie może przekraczać 2500 mieszkańców[5]. Dane osobowe w rejestrze zawierają nazwisko, imię, datę urodzenia i adres zamieszkania wyborcy[5]. Powyższe dane pobierane są z urzędów meldunkowych[5].
Rejestry aktualizuje się na 35. dzień przed przewidywaną datą wyborów[5].
Przypisy
- 1 2 3 Marek Chmaj, Partie polityczne w systemie politycznym Niemiec [online], Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, 1998, s. 117–131.
- ↑ Radwan i Horonziak 2022 ↓, s. 119.
- 1 2 Radwan i Horonziak 2022 ↓, s. 120.
- 1 2 3 4 5 Radwan i Horonziak 2022 ↓, s. 121.
- 1 2 3 4 5 6 7 Dobromir Dziewulak, Centralny Rejestr Wyborców – przegląd rozwiązań międzynarodowych. Wnioski dla Polski, „Analizy BAS”, 9 (17), 2009, s. 5, ISSN 1899-1114 [dostęp 2025-07-09].
Bibliografia
- Arkadiusz Radwan, Sonia Horonziak, Wybory korespondencyjne w Bawarii 29 marca 2020 r. a COVID-19. Analiza empiryczna na tle debaty o zasadności organizacji wyborów w czasie pandemii, „Studia z Polityki Publicznej”, 9 (1(33)), 2022, s. 115–139, DOI: 10.33119/KSzPP/2022.1.6 [dostęp 2026-06-23].