Szapsel Rotholc

Był synem Lejba i Liby^[6]. Pochodził z biednej rodziny^[7.1]. Po ukończeniu szkoły podstawowej zdobył zawód zecera-drukarza^[2.1]. Pracował w drukarni Wileńskiego przy ulicy Granicznej 12^[7.1].

Zaczął trenować boks w wieku 17 lat i szybko zaczął odnosić sukcesy^[7.1]. Przez całą swoją dziesięcioletnią karierę był zawodnikiem warszawskiej Gwiazdy – najlepszym bokserem i zarazem najlepszym sportowcem tego klubu^[3.1].

W latach 30. należał do najlepszych bokserów wagi muszej w Polsce^[8][7.1]. Był kilkukrotnym mistrzem Warszawy w tej kategorii wagowej^[3.1] oraz mistrzem Polski w 1933 roku (jako pierwszy żydowski pięściarz)^[6] i wicemistrzem w 1934 roku^[7.1]. Z powodzeniem wystartował na Mistrzostwach Europy w Boksie w Budapeszcie w 1934 roku, zdobywając brązowy medal^[9][3.2].

W latach 1934–1939 16 razy wystąpił w reprezentacji Polski, odnosząc 14 zwycięstw, raz remisując i raz przegrywając przez dyskwalifikację^[7.1]. Na 135 stoczonych oficjalnie walk wygrał ponad 120^[6]. Kilka dni po Nocy kryształowej (13 listopada 1938 roku) odniósł zwycięstwo w meczu Polska-Niemcy (przegranym przez Polskę 4:12)^[7.2] w Hali Stulecia we Wrocławiu nad Nikolausem Obermauerem, późniejszym wicemistrzem Europy^[10]. To wydarzenie zyskało duży rozgłos w społeczności żydowskiej w Polsce^[7.2]. Zbiegiem okoliczności (kontuzja dłoni)^[4] nie wystąpił na ringu na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie w 1936 roku (już w Berlinie podjęto decyzję o wystawieniu za niego Edmunda Sobkowiaka)^[3.1]. Za złamanie bojkotu Igrzysk został usunięty z żydowskiego Związku Drukarzy^[3.3] i zaczął zarabiać na życie jako szofer-mechanik^[6].

Bardzo szybki, waleczny i nieustępliwy „Szapsio” cieszył się ogromną popularnością wśród warszawskich kibiców boksu^[6]. W latach 1934 i 1935 zajmował odpowiednio 10. i 6. miejsce w Plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na najlepszego sportowca w Polsce^[7.2]. W 1936 roku zajął 3. miejsce w plebiscycie tej gazety na najlepszego polskiego boksera^[7.2].

W 1939 roku zarząd Polskiego Związku Bokserskiego wystąpił do Polskiego Komitetu Olimpijskiego, aby ten nie wyznaczał Rotholca na członka reprezentacji Polski na Letnie Igrzyska Olimpijskie w Helsinkach w 1940 roku^[7.2]. W tym samym roku postanowił on zakończyć karierę sportową i otworzył w Warszawie drukarnię^[11.1] przy ulicy Senatorskiej^[7.2].

Wziął udział w kampanii wrześniowej^[11.1]. 17 września 1939 roku trafił do niewoli radzieckiej w Trembowli^[11.1] i został osadzony w obozie jenieckim w Kozielsku^[11.1]. Stamtąd w ramach wymiany jeńców trafił do niemieckiego obozu jenieckiego w Żaganiu^[11.1].

Po powrocie do Warszawy został zatrzymany na polecenie Josefa Meisingera, Komendanta SD i Policji Bezpieczeństwa w dystrykcie warszawskim, i brutalnie pobity. Miał to być odwet za zwycięstwo Rotholca w walce z jednym z niemieckich bokserów^[12].

Od 1940 roku przebywał w getcie warszawskim, gdzie został funkcjonariuszem Żydowskiej Służby Porządkowej^[10] (pomimo tego, że prawdopodobnie jako bokser wagi muszej nie spełniał dwóch warunków dla kandydatów do służby mówiących o minimum 170 centymetrach wzrostu i wadze minimum 60 kilogramów)^[11.2]. Był jednym z najskuteczniejszych „grajków”, czyli żydowskich policjantów umożliwiających – dzięki swoim kontaktom z pilnującymi bram getta niemieckimi żandarmami i granatowymi policjantami – szmugiel towarów do getta^[11.3][2.2]. Według własnej relacji był w służbie do grudnia 1942 roku, a później pracował w Werterfassung (zorganizowanym przez Niemców przedsiębiorstwie zajmującym się gromadzeniem i segregowaniem mienia pozostawionego w getcie przez wywiezionych Żydów)^[11.4]. 21 kwietnia 1943 roku, dwa dni po wybuchu powstania w getcie, przedostał się na „stronę aryjską”^[11.5].

Powstanie warszawskie przetrwał w mieszkaniu przy ulicy Rymarskiej^[11.6]. Po ustaniu walk został zatrzymany przez Niemców i zmuszony do prac przy rozbieraniu barykad^[11.6]. Przebywał w obozie przejściowym przy kościele św. Wojciecha^[11.6] i w obozie w Pruszkowie, skąd został wywieziony do Niemiec^[4]. Pracował w Zakładach Kruppa w Essen^[11.6].

Po wojnie wrócił do Polski i zamieszkał w Łodzi^[11.7]. Pracował tam jak zecer^[11.8]. Zaczął ponownie trenować boks, ale nie występował na ringu^[11.8].

W listopadzie 1946 roku stanął przed Sądem Społecznym przy Centralnym Komitecie Żydów Polskich w związku z zarzutami współpracy z Niemcami w getcie warszawskim w szeregach tamtejszej policji żydowskiej^[13][14]. Sam wystąpił do sądu o rehabilitację, gdyż miał wyjechać na zawody sportowe za granicę z reprezentacją Polski^[2.1]. Zeznania świadków były rozbieżne^[2.3][11.9]. Niektórzy zeznali, że pomógł im w czasie wielkiej akcji deportacyjnej latem 1942 roku, inni, że byli świadkami bicia przez Rotholca Żydów^[2.4]. Został skazany na dwuletnie wykluczenie ze społeczności żydowskiej i trzyletnie zawieszenie praw cywilnych (brak możliwości uczestniczenia w organizacjach społecznych i sportowych)^[11.10]. Wyrok ten został uchylony przez Sąd Społeczny, na wniosek złożony przez jego obrońcę^[11.11], w czerwcu 1948 roku^[15]. W uzasadnieniu sąd powołał się na opinię Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego^[11.11].

Podjął pracę jako trener w klubie Zryw Łódź^[4]. W 1948 roku nielegalnie opuścił Polskę i dotarł do Belgii, gdzie przebywał jego syn^[11.12]. Z Belgii w 1951 roku wyemigrował do Kanady^[11.12]. Resztę życia spędził w Montrealu^[11.13]. Zajmował się tam zawodowo kuśnierstwem^[4]. Nigdy więcej nie odwiedził Polski^[11.13].