Szaul Stupnicki

Szaul Icchok Stupnicki (ur. 1876 w Bielsku Podlaskim, zm. sierpień 1942 w Warszawie lub Otwocku) – żydowski dziennikarz, publicytsta, pisarz, jeden z głównych ideologoów Fołks-Partaj w Polsce.

W młodości uczęszczał do chederu w rodzinnym mieście oraz do jesziw w Łomży i Ejszyszkach. W 1895 roku podjął studia w Seminarium Rabinackim w Pradze, niedługo później porzucił je jednak i podjął samodzielną, świecką edukację^[1]. W 1896 roku zadebiutował, publikując artykuł prasowy w hebrajskojęzycznym piśmie „Ha-Melic”. W 1897 roku zamieszkał w Heidelbergu, gdzie został uczniem profesora Hermanna Schapiry, związał się również z tamtejszym żydowskim środowiskiem literackim, do którego należeli m.in. Saul Czernichowski i Izydor Eljaszew^[1].

Po śmierci Schapiry w 1898 roku wyjechał do Berna, gdzie podjął studia filologiczne oraz historyczne. Podczas pobytu w Szwajcarii zaangażował się w działalność ruchu syjonistycznego, był jednym z twórców Akademickiego Związku Syjonistów, a od 1903 roku był sekretarzem w Biurze Żydowskiej Szkoły Wyższej w Genewie, kierowanym przez Chaima Weizmana. W 1905 roku brał udział w VII Światowym Kongresie Syjonistycznym, podczas którego został członkiem frakcji tzw. terytorialistów^[1]. Po kongresie przeniósł się do Mińska, gdzie współpracował z tamtejszym oddziałem partii Poalej Syjon, był również współpracownikiem wydawanej w Wilnie gazety „Di Jidisze Wirklechkejt”^[1].

Od 1906 roku przebywał w Warszawie, gdzie pracował jako sekretarz w Biurze Emigracyjnym Światowej Organizacji Terytorialistycznej^[2]. W latach 1908–1916 współpracował z gazetą „Hajnt”, jednak zerwał współpracę z dziennikiem w proteście przeciwko popieranej przez „Hajnt” ugodzie Żydów z polskimi komitetami wyborczymi w wyborach do Rady Miejskiej Warszawy. Wówczas zerwał także z syjonizmem i dołączył do kierowanej przez Noacha Pryłuckiego Fołks-Partaj, w krótkim czasie stając się jednym z jej najważniejszych działaczy i ideologów. W latach 1916–1918 był redaktorem czasopisma „Dos Fołk”, współpracował również z dziennikiem „Warszewer Togblat”^[2]. W 1917 roku w Warszawie wydał swoją pierwszą książkę – opracowanie dotyczące filozofii Barucha Spinozy, w tym samym roku wydano także opracowany m.in. przez Stupnickiego słownik encyklopedyczny języka jidysz^[2]. W 1918 i 1920 roku wydał również dwie książki zawierające wybór artykułów publicystycznych jego autorstwa^[2].

Na początku 1918 roku przeniósł się do Lublina, gdzie objął funkcję kierownika literackiego nowopowstałej gazety „Lubliner Tugblat”. Przez 8 lat był głównym publicystą gazety, oprócz nazwiska używał również pseudonimów, m.in. „Ch. Edin” i „A Frender”^[2]. W lipcu 1919 roku cały nakład dziennika został skonfiskowany, a Stupnicki został uwięziony na lubelskim zamku, co spowodowane było zamieszczeniem w gazecie artykułu Izraela Zangwilla, w którym, w związku z trwającą wówczas w Polsce falą pogromów, postulował oddanie państwa w nadzór jednemu z wielkich mocarstw^[3]. W 1924 roku lubelski rabinat nałożył na Stupnickiego i gazetę klątwę w związku z zaatakowaniem przez Stupnickiego w artykułach prawa religijnego dotyczącego tzw. agun. Klątwa została zdjęta niedługo później przez rabina Elijahu Klaczkina^[3]. W 1922 roku na kilka miesięcy opuścił redakcję „Lubliner Tugblat” i podjął pracę przy dzienniku „Lubliner Najes”, który założony został przez Izraela Kacenenelbogena i Abrahama Cymermana, prowadząc profołkistowską kampanię wyborczą przed wyborami parlamentarnymi w tym samym roku. Gazeta „Lubliner Najes” upadła pod koniec 1922 roku i Stupnicki powrócił do pracy w „Lubliner Tugblat”^[3].

W marcu 1926 roku wyjechał wraz z rodziną do Rygi, gdzie został redaktorem czasopisma „Frimorgen”. Po kilku miesiącach powrócił do Polski i zamieszkał w Warszawie, a w 1928 roku odnowił współpracę z „Lubliner Tugblat”, którą kontynuował do 1939 roku^[3]. W 1931 roku został członkiem Rady Gminy Żydowskiej w Lublinie, kandydując z pierwszego miejsca na liście Partii Ludowej i Rady Rzemieślników, po kilku miesiącach zrezygnował jednak z mandatu, a w radzie zastąpił go Nison Płotkin^[4]. W latach 30. XX wieku był jednym z najpopularniejszych publicystów dziennika „Der Moment”, współpracował także z innymi żydowskimi czasopismami. W 1934 roku wszedł w skład Rady Żydowskiego Komitetu Gospodarczego w Polsce, był także członkiem Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich w Warszawie oraz Sekcji Żydowskiej Syndykatu Dziennikarzy Warszawskich^[4].

Po wybuchu II wojny światowej wyjechał do Lublina, a po zajęciu miasta przez Niemców znalazł się w gronie ich pierwszych zakładników. Prawdopodobnie jeszcze jesienią 1939 roku powrócił do Warszawy. Według wspomnień Emanuela Ringelbluma wojna złamała go psychicznie, w związku z czym ukrywał się przez dłuższy czas we własnym mieszkaniu i nie brał udziału w życiu społecznym^[4]. Od 1940 roku współpracował z uznawaną za gadzinową gazetą „Gazeta Żydowska”^[4]. Według Ringelbluma Stupnicki popełnił samobójstwo w sierpniu 1942 roku, zażywając truciznę na Umschlagplatzu w Warszawie, tuż przed wejściem do wagonu. Według innych przekazów samobójstwo popełnił w getcie w Otwocku^[4].

Jego żoną była lekarka Gnesa z Krasnopiórków (zm. 1928), miał dwójkę dzieci: Imanuela i Basami^[3]. Basami Stupnicka przed wybuchem wojny osiedliła się we Francji, a po 1940 roku przedostała się do Szwajcarii, gdzie przeżyła wojnę. Jej synem jest francuski publicysta i historyk Daniel Lindenberg^[4].

• AdamA. Kopciowski AdamA., Stupnicki Szaul Icchok, [w:] Sylwetki Żydów lubelskich: leksykon, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2019, ISBN 978-83-7306-844-5 [dostęp 2025-03-25] .