Szczepan Pilecki
| Pełne imię i nazwisko |
Szczepan Jan Pilecki |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
26 grudnia 1892 |
| Data i miejsce śmierci |
11 listopada 1939 |
| Zawód, zajęcie |
nauczyciel, znawca literatury polskiej, działacz polskich organizacji wojskowych |
| Narodowość |
polska |
| Tytuł naukowy |
doktor |
| Alma Mater | |
| Uczelnia |
Polska Wyższa Szkoła Handlowa Macierzy Szkolnej |
| Małżeństwo |
Elisabeth Loesdau |
| Dzieci |
Janusz Pilecki |
| Odznaczenia | |
    | |
Szczepan Jan Pilecki h. Leliwa (ur. 26 grudnia 1892 w Przemyślu, zm. 11 listopada 1939 w Lasach Piaśnickich) – wicemarszałek Gminy Polskiej Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku, znawca literatury polskiej, działacz polskich organizacji wojskowych, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Urodził się w rodzinie szlacheckiej. Ojciec – Marceli (1857–1924) był inżynierem, architektem i budowniczym w Przemyślu, matka – Maria Czarnota-Bojarska (1863–1937), była córką Alfreda inżyniera budowlanego i działacza społecznego ze Lwowa[1]. W roku 1911 ukończył przemyskie c.k. Gimnazjum nr 1. Rok później rozpoczął na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego studia, które ukończył w roku 1918. W roku 1919 uzyskał tytuł doktora prawa na tejże uczelni[2]. Podczas I wojny światowej walczył w armii austriackiej na froncie karpackim, a następnie włoskim. W latach 1918–1921 w szeregach formacji artyleryjskiej Wojska Polskiego. W 1919 roku brał udział w walkach z Czechosłowacją o Śląsk Cieszyński. Po przejściu do rezerwy uzupełnił wykształcenie z zakresu bankowości i przeniósł się do Gdańska, gdzie od początku 1924 roku pracował jako dyrektor tamtejszego oddziału Ziemskiego Banku Kredytowego we Lwowie. W roku 1926 rozpoczął pracę w oddziale Polskiej Agencji Drzewnej, został członkiem gdańskiego Polskiego Klubu Wioślarskiego, którego był wiceprezesem w latach 1925–1926[3]. Pracował także w szkolnictwie jako:
- nauczyciel kontraktowy w Państwowej Szkole Handlowej w Warszawie w roku 1931[3],
- nauczyciel etatowy w Żeńskiej Szkole Przemysłowo-Handlowej w Poznaniu w roku 1932[3].
Oddelegowany w roku 1932 do Gdańska do pracy w Polskiej Wyższej Szkole Handlowej Macierzy Szkolnej, w której nauczał ekonomii społecznej, towaroznawstwa, historii handlu, dokumentacji i prawa handlowego. W tym czasie dał się poznać jako aktywny działacz polonijny[4]:
- członek Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki[3],
- opiekun szkolnego koła Ligi Obrony Powietrznej Państwa[4],
- działacz tajnego Związku Strzeleckiego („Strzelcu”)[4],
- od 1933 roku członek zarządu i komisji szkolno-oświatowej Macierzy Szkolnej[3],
- począwszy od roku 1937 członek Zarządu Głównego Związku Polaków w Wolnym Mieście Gdańsku
- od 1937 roku wicemarszałek Rady Delegatów Gminy Polskiej Związku Polaków,
- współpracownik Polskiej Organizacji Wojskowej[4],
- uczestnik tajnych kursów teoretycznych dowodzenia w Gdańsku i na terenie Polski[4],
- autor podręczników: Prawoznawstwo, Towaroznawstwo wydanych w 1938 roku przez Wydawnictwo Wyższej Szkoły Handlowej Macierzy Szkolnej w Gdańsku[5].
Aresztowany 1 września 1939 roku, był przetrzymywany w więzieniu gdańskim. W wyniku represji obejmujących Polaków po wybuchu II wojny światowej został rozstrzelany w masowej egzekucji polskiej inteligencji w lasach piaśnickich 11 listopada 1939 roku[4] (niektóre źródła podają datę 23 października 1939 lub 22 marca 1940 roku w Stutthofie).
Po roku 1945 jego imieniem nazwano jedną z ulic gdańskiej dzielnicy Wrzeszcz (przed wojną ulica nosiła nazwę Gustav-Radde-Weg). Obecnie jego imię nosi tramwaj PESA Swing[6].
Żona, gdańszczanka niemieckiego pochodzenia, Elisabeth Loesdau[5], w trakcie II wojny światowej wyjechała do Niemiec; syn Janusz Pilecki (ur. 1927 w Gdańsku), zamieszkały w Monachium[5], jest tłumaczem polskiej literatury na język niemiecki (tłumaczył m.in. utwory Marka Hłaski)[3], muzykologiem (używa nazwiska Hans von Piletzki)[5].
W czasie I wojny światowej w czasie od 7 kwietnia 1915 roku do 22 lipca 1916 roku Szczepan Pilecki pisał pamiętnik, który został opublikowany w książce: Na Frontach I Wojny Światowej. Pamiętniki Szczepan Pilecki, Bolesław Skąpski[7].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2810 – 28 lutego 1921[8][1]
- Krzyż Walecznych dwukrotnie[1]
- Złoty Krzyż Zasługi – 22 kwietnia 1938[9]
- Krzyż za Obronę Śląska Cieszyńskiego II kl. – 2 października 1919[10]
- Medal Pamiątkowy za Obronę Śląska Cieszyńskiego
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[1]
Przypisy
- 1 2 3 4 Pilecki Szczepan. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.64-5541 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2025-11-24].
- ↑ Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51-1917/18. O-Q, red. K.Stopka, Kraków 2011.
- 1 2 3 4 5 6 Szczepan Stefan Pilecki. Gedanopedia. [dostęp 2017-03-13]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Donata Kucal: Prof. dr Szczepan Pilecki. Szkoły Ekonomiczno-Handlowe im. Macierzy Szkolnej w Gdańsku. [dostęp 2017-03-13]. (pol.).
- 1 2 3 4 Marzena Kaliszczyk: Sylwetki nauczycieli. Polskie Szkoły Handlowe Macierzy Szkolnej w Wolnym Mieście Gdańsku. [dostęp 2017-03-13]. (pol.).
- ↑ Szczepan Pilecki. Gdańskie autobusy i tramwaje. [dostęp 2017-03-13]. (pol.).
- ↑ Na Frontach I Wojny Światowej. Pamiętniki Szczepan Pilecki, Bolesław Skąpski, Oficyna Wydawnicza Rytm, Warszawa 2015.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 12 z 26 marca 1921. polona.pl. s. 535. [dostęp 2025-11-25].
- ↑ M.P. z 1938 r. Nr 92, poz. 137 (ISAP). „za zasługi na polu pracy społecznej w Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny”.
- ↑ Franciszek Ksawery Latinik: Walka o Śląsk Cieszyński w r. 1919. Cieszyn: 1934, s. 143. [dostęp 2020-05-06].
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-11-24].