Szymon Hagenau

Szymon (Simon) Hagenau (ur. ok. 1539 w Lidzbarku Warmińskim, zm. ok 1578 w Gdańsku) – jezuita pochodzący z Prus, współorganizator i pierwszy prefekt kolegium jezuickiego w Braniewie, następnie proboszcz parafii św. Wojciecha w Gdańsku.

Pochodził z pruskiej rodziny. Był uczniem szkoły średniej w Lubawie, powstałej z inicjatywy biskupa Hozjusza, a istniejącej jedynie w latach 1549–1551. Następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie w Pradze, które przerwał w 1555 roku. Wyjechał do Rzymu, tam 14 grudnia 1556 wstąpił do zakonu jezuitów. Wykształcenie filozoficzne i teologiczne zdobywał w Rzymie (do 1562) i w Lowanium (Leuven) w Belgii. Wstąpił do niemieckiej prowincji jezuitów w Trewirze. 11 czerwca generał zakonu jezuitów Jakub Laínez przydzielił go do grupy pierwszych jedenastu wyznaczonych dla Polski zakonników na Warmii, na zaproszenie biskupa Stanisława Hozjusza^[1][2].

2 listopada 1564 roku zakonnicy dotarli pieszo do Lidzbarka Warmińskiego, gdzie musieli poddać się kwarantannie, ponieważ przechodzili przez okolice, gdzie panowała zaraza. 8 stycznia 1565 jezuici przenieśli się do Braniewa i zamieszkali w klasztorze pofranciszkańskim^[3].

W Braniewie współorganizował pierwsze na ziemiach polskich kolegium jezuickie, a także średnią szkołę humanistyczną (gimnazjum). W pierwszym roku szkolnym 1565–1566 powierzono mu w szkole funkcję prefekta (dyrektora), był także profesora retoryki i języka greckiego. W gronie jezuitów był również jedynym, który mógł głosić kazania w języku polskim, gdyż pozostali zakonnicy byli obcokrajowcami. Język polski mógł znać z rodzinnego Lidzbarka Warmińskiego, gdzie przy biskupie grupowała się znacząca kolonia polska^[3]. Jego znajomość polskiego jest niekiedy podawana w wątpliwość^[4]. Wkrótce okazał się osobą konfliktową i naraził się zarówno przełożonym, jak również współzakonnikom i uczniom, gdyż domagał się, ażeby założona szkoła średnia w Braniewie służyła wyłącznie uczniom z Prus. Ponadto publicznie okazywał negatywną i pogardliwą postawę wobec uczniów z Polski i wobecpolskiej Akademii Krakowskiej. Nawet po upomnieniu przez biskupa Hozjusza nie zmienił swojej postawy. Skutkiem jego postępowania była secesja młodzieży polskiej pochodzącej z Korony, szkoła stanęła przez widmem klęski. Uczniowie z głębi Korony zaczęli opuszczać Braniewo, co groziło katastrofą przedsięwzięcia. Zaalarmowany generał jezuitów Franciszek Borgiasz przysłał do Braniewa wizytatora w osobie Franciszka Sunyera. W styczniu 1566 Hagenau został odsunięty od prowadzenia zajęć z uczniami i pozostawiono mu jedynie funkcję prefekta szkoły^[1][2][5].

Nic to jednak niezmieniło, gdyż Hagenau nadal kontynuował destrukcyjną działalność, przeciwstawiając się przyjmowaniu uczniów z Polski, w przeciwnym razie zapowiadał publicznie wyjście z zakonu. W końcu w lipcu 1566 odwołano go także z funkcji prefekta szkoły. Został skierowany do Bawarii, ażeby tam objąć stanowisko profesora filozofii w kolegium jezuitów w Dillingen. Wówczas Hagenau opuścił zakon i przeniósł się do Gdańska^[1][2].

W 1567 odnotowany został przez klasztor brygidek w Gdańsku. Przez jakiś czas przebywał w opactwie cystersów w Oliwie. Powrócił do Gdańska, przedstawiając pomysły na utworzenie w tym mieście konkurencyjnego do Braniewa niemieckojęzycznego gimnazjum katolickiego, z zamiarem m.in. zwerbowania niezadwolonych uczniów z kolegium braniewskim. W październiku 1570 ostatecznie wyrzucony z zakonu jezuitów, przeszedł na kapłana do diecezji w Gdańsku. Objął stanowisko proboszcza w kościele Świętego Wojciecha. Za czasów jego zarządzania świątynią kościół został w 1575 odbudowany po wcześniejszym pożarze z roku 1537. Hagenau został również obdarzony godnością oficjała gdańskiego i pomorskiego oraz kanonika kapituły wolborskiej^[1][5][2].

Zmarł około 1578 w swojej parafii^[6].

• Simon Hagenau w Gedanopedii