Tadeusz Grużewski

Tadeusz Ferdynand Grużewski, ps. G. Topór (ur. 25 października 1870 w Ozorkowie, zm. 15 lutego 1938 w Warszawie) – polski publicysta, polityk, redaktor „Myśli Polskiej”, członek Ligi Narodowej i Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego, jeden z liderów frondy z Ligi Narodowej^[1][2][3].

Syn Jana, urzędnika sądowego. Uczęszczał do gimnazjum w Kaliszu, maturę zdał w 1887 w gimnazjum w Piotrkowie. Studiował w Instytucie Technologicznym w Charkowie (1887–1889) i na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie kształcił się w zakresie fizyki, chemii i matematyki (1898–1902)^[1].

W 1898 wstąpił do Ligi Narodowej (LN). Od 1899 był publicystą „Przeglądu Wszechpolskiego”, gdzie pisał teksty z dziedziny polityki zagranicznej (pseudonim S. Ko-wicz)^[4]. Najintensywniejszy okres jego działalności w LN przypadł na początek XX w.; uważany był za jednego z twórców ideologii wszechpolskiej. Do najważniejszych artykułów z „Przeglądu” zalicza się: „Odbudowanie Polski” i „Państwowość rosyjska”. W pierwszym dowodził, że do niepodległości można dojść drogą ewolucji, gdyż siły narodu, mimo rozbicia, wzrastają wewnętrznie, a ich dojrzałość prowadzi do odbudowania państwa. W drugim, jako zdecydowany przeciwnik Rosji, twierdził, że carska Rosja nie wyewoluuje do ustroju konstytucyjnego, ale wejdzie w ciężki kryzys^[3]. W 1904 r. Grużewski wydał książkę Odbudowanie Polski, zawierającą poza tytułową jeszcze dwie rozprawy: Rewolucje i powstania oraz Idea Polski niepaństwowej w literaturze i w życiu^[5].

W latach 1904–1905 był sekretarzem Romana Dmowskiego. Ze względu na różnice poglądów wobec Rosji, rozstał się z Dmowskim. W latach 1906–1907 pełnił funkcję redaktora nieoficjalnego organu endecji, wydawanego w Warszawie przez Józefa Lutosławskiego tygodnika „Myśl Polska”^[3]. W maju 1907 publicznie skrytykował głosowanie Koła Polskiego w Dumie za dodatkowym poborem rekruta. Po rozwiązaniu II Dumy, w czerwcu 1907 opowiedział się za bojkotem wyborów do III Dumy. Jego pogląd znajdował swój główny wyraz w żądaniu by LN podtrzymała zdecydowanie opozycyjnego stanowiska wobec Rosji^[6]. W czerwcu 1907 wystąpił z Ligi Narodowej po tym, jak uchwaliła zaniechanie agitacji antyrosyjskiej oraz z Narodowej Organizacji Robotniczej. Współpracował odtąd z pismem Frondy „Gońcem Porannym i Wieczornym”. Pisywał także do takich czasopism jak: „Naród a Państwo” (1918), Sprawa Polska”, „Myśl Polityczna”, „Votum Separatum”, „Kurier Warszawski”, „Myśl Niepodległa”. Do najbardziej znanych jego broszur z tego okresu należały: „Kryzys państwowy Rosji” (1908) oraz „Zbytek czy brak indywidualności” (1908)^[3]. Wszedł do powołanego w kręgu Frondy Związku Niepodległościowego. Organizacja ta nie odegrała poważniejszej roli, lecz sam Grużewski cieszył się dużym autorytetem wśród młodzieży (która również zerwała z ruchem narodowym) nazywanej zarzewiacką od nazwy wydawanego przez nią pisma „Zarzewie”^[7]. W 1912 r. Grużewski znalazł się wśród założycieli tajnego Związku Patriotów, powstałego w zaborze rosyjskim w kręgu dawnej Frondy. Związek zgłosił akces do powstałej w listopadzie tego roku Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych – zaplecza politycznego ruchu strzeleckiego w zaborze austriackim^[8].

Podczas I wojny światowej był działaczem aktywistycznym, był członkiem proniemieckiego Klubu Państwowości Polskiej. W okresie międzywojennym związany z pismami piłsudczyków („Naród”, „Głos Prawdy”, „Głos Polski”)^[3][9]. Od jesieni 1918 pracował w Wydziale Prasowym Ministerstwa Spraw Zagranicznych^[1] (albo Wewnętrznych). W 1924 przeszedł na emeryturę^[3] i przez następnych 10 lat był wykładowcą historii publicystyki polskiej XIX i XX w. oraz historii politycznej Polski w Wyższej Szkole Dziennikarskiej w Warszawie^[1][3].