Tadeusz Lutak

Tadeusz Lutak

Pancerz

kapitan
Data i miejsce urodzenia	29 sierpnia 1917 Żarnowa
Przebieg służby
Lata służby	1937–1946
Siły zbrojne	Wojsko Polskie Armia Krajowa
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa: kampania wrześniowa
Odznaczenia

Tadeusz Lutak ps. Pancerz (ur. 29 sierpnia 1917 w Żarnowej) – kapitan Wojska Polskiego, żołnierz konspiracji niepodległościowej w czasie II wojny światowej^[1]. Najstarszy obecnie żyjący mężczyzna w Polsce^[2].

Po ukończeniu szkoły powszechnej wstąpił do wojska. 25 listopada 1937 został przydzielony do szkoły podoficerskiej jako elew 2. Batalionu Pancernego w Żurawicy. Po ukończeniu szkoły podoficerskiej we wrześniu 1938 został przydzielony do kompanii czołgów Vickers jako goniec motocyklowy. W tym samym roku wziął udział w zajęciu Śląska Cieszyńskiego, Orawy i Spiszu^[1].

W trakcie polskiej wojny obronnej września 1939 brał udział w walkach 121 Kompanii Czołgów Lekkich w ramach 10 Brygady Kawalerii, m.in. w bitwie pod Jordanowem^[1][3]. Służył jako goniec pomiędzy dowódcą brygady płk. Stanisławem Maczkiem a dowódcą kompanii por. Stanisławem Rączkowskim na motocyklu Sokół 600^[4]. W lasach pod Biłgorajem (według własnej relacji) lub w pobliżu Starego Dzikowa dostał się do niewoli niemieckiej, po czym zbiegł z transportu kolejowego pod Pilznem^[5][1]. Od 1940 zaangażowany był w działalność konspiracyjną w ramach Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. Został zaprzysiężony do podziemnej organizacji wojskowej w Żarnowej przez Józefa Lutaka ps. Orzeł i Stanisława Mikulskiego ps. Żmija^[6]. Na wiosnę 1940 zgłosił się do pracy przy budowie niemieckiego tunelu schronowego pod Żarnowską Górą, licząc na dodatkowy zarobek i ochronę przed wywozem na roboty do III Rzeszy^[7][8]. Według własnej relacji po zakończeniu prac nad tunelem uniknął rozstrzelania zastępując polskiego furmana w niemieckiej służbie frontowej podczas agresji III Rzeszy na ZSRR (1941) i został wcielony do formacji pomocniczej Wehrmachtu^[9]. Przed upływem dwóch miesięcy zbiegł i przedostał się z pięcioma krajanami pieszo w rodzinne strony^[10].

Był członkiem grupy dywersyjnej Stanisława Mikulskiego. W ramach podległej AK organizacji wywiadowczo-dywersyjnej kryptonim „Ruch” pozyskiwał informacje wywiadowcze. Odpowiadał za łączność między jej dowódcą Józefem Lutakiem a Mikulskim, korzystając z pośrednictwa Tadeusza Putyły z Pobitna i Rudolfa Reitmajera, kierownika szkoły^[11]. Brał udział w akcjach sabotażowych i dywersyjnych, a także w akcji likwidacyjnej kolaboranta niemieckiego Edwarda Kocha w Niebylcu^[1]. Był żołnierzem w plutonie dyspozycyjnym Inspektoratu Rzeszów Armii Krajowej, a w 1944 został dowódcą drużyny dywersyjnej z Żarnowej w dowodzonym przez ppor. Mikulskiego plutonie dywersyjnym Placówki AK Strzyżów^[12][13][1]. Po wkroczeniu Armii Czerwonej wyjechał na Ziemie Odzyskane. W rodzinne strony powrócił w 1946 i w kolejnych latach pracował w Żarnowej jako rolnik i masarz^[1].

Po transformacji systemowej w Polsce zaangażował się w działalność kombatancką jako członek Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej oraz Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych. W 2001 został awansowany na podporucznika WP w stanie spoczynku. W 2019 otrzymał Nagrodą Honorową IPN – „Świadek Historii”^[1].

W sierpniu 2022 obchodził 105 urodziny, będąc w tym momencie także najstarszym byłym czołgistą WP^[14]. Został wówczas wyróżniony tytułem Honorowego Obywatela Powiatu Strzyżowskiego^[15]. 3 marca 2023 został awansowany na kapitana WP w stanie spoczynku^[16]. W lutym 2024 otrzymał honorową odznakę „Zasłużony dla województwa podkarpackiego”^[17].

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2017)^[18]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1987)^[1]
• Krzyż Armii Krajowej (1981 i 1998)^[1]
• Krzyż Partyzancki (1973)^[1]
• Medal Wojska (czterokrotnie; 1948)^[1]
• Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 (1968)^[1]
• Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” (1982)^[1]
• Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie (1993)^[1]
• Odznaka honorowa „Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego” (2024)
• Medal za Zasługi dla Obronności Kraju (2025)^[19]

• WojciechW. Grodecki WojciechW. (red.), Tadeusz Lutak ps. „Pancerz” – opowieści wojenne, Rzeszów: Czarnorzecko-Strzyżowska Lokalna Grupa Działania, 2024, ISBN 978-83-966996-9-5 .
• RomanR. Konieczkowski RomanR., Strzępy wspomnień, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1986 .
• Zbigniew K.Z.K. Wójcik Zbigniew K.Z.K., Rzeszów w latach drugiej wojny światowej. Okupacja i konspiracja 1939–1944–1945, Rzeszów: Instytut Europejskich Studiów Społecznych, 1998 .