Tadeusz Orgelbrand

Tadeusz Orgelbrand (ur. 25 lutego 1918 w Gorłówce, zm. 16 października 2002 w Warszawie) – polski architekt, członek warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich. Pracował między innymi w Biurze Odbudowy Stolicy, Miastoprojekcie „Stolica” oraz Centralnym Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Stolbud w Wołominie. Współautor Osiedla Oszczędzających na Saskiej Kępie i główny projektant prefabrykowanego domku letniskowego Brda, opracowanego początkowo pod nazwą „Tramp”.[1][2]

Życiorys

Młodość i edukacja

Urodził się w Gorłówce, położonej w ówczesnym Zagłębiu Donieckim, jako syn inżyniera Bolesława Orgelbranda i Anny Orgelbrand. Rodzina powróciła do Polski pod koniec 1921 roku. Jego ojciec był organizatorem szkolnictwa technicznego, w latach 1930–1936 kierował Państwową Wyższą Szkołą Budowy Maszyn i Elektrotechniki w Poznaniu, a po II wojnie światowej, w latach 1945–1955, był rektorem poznańskiej Szkoły Inżynierskiej.[3][2]

Tadeusz Orgelbrand był prawnukiem warszawskiego wydawcy, drukarza i księgarza Samuela Orgelbranda. Wychowywał się początkowo w Poznaniu, a w 1936 roku przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy, gdzie rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Wśród jego wykładowców znajdowali się między innymi Oskar Sosnowski, Stanisław Hempel, Stanisław Bryła i Lech Niemojewski. Jako student należał do komitetu redakcyjnego pisma „Młoda Architektura”.[1][2]

II wojna światowa

Po zamknięciu Politechniki Warszawskiej przez niemieckie władze okupacyjne pracował w Warszawskich Filtrach i kontynuował naukę w ramach tajnego nauczania. W lipcu 1940 roku został zatrzymany podczas ulicznej łapanki. Od 15 sierpnia 1940 do 12 września 1941 roku był więziony w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz.[4]

Po zwolnieniu powrócił do Warszawy i nadal zdawał egzaminy w ramach konspiracyjnego toku studiów. Ostatnie zaliczenia uzyskał w lipcu 1944 roku, krótko przed wybuchem powstania warszawskiego. Po jego upadku rodzina została skierowana do obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie. Orgelbrand wraz z ojcem trafił następnie do Częstochowy. Jego matka została deportowana do KL Bergen-Belsen, gdzie zmarła w kwietniu 1945 roku.[4]

Początki pracy zawodowej

Po powrocie do Warszawy rozpoczął pracę w Biurze Odbudowy Stolicy i wznowił studia na Politechnice Warszawskiej. Dyplom architekta uzyskał w 1949 roku. W tym samym roku został członkiem warszawskiego oddziału SARP.[1][2]

Po ukończeniu studiów zatrudnił się w Miastoprojekcie „Stolica”. Na początku lat 50. uczestniczył w pracach nad odbudową pałacu Kazanowskich przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Jego nazwisko zostało wymienione wśród członków zespołu projektowego w czasopiśmie „Stolica” w 1952 roku.[5]

W drugiej połowie lat 50. współpracował z architektem Witoldem Piaseckim przy projektowaniu Osiedla Oszczędzających Towarzystwa Budowy Mieszkań na Saskiej Kępie. Projekt powstał w 1958 roku, a budowę pierwszych segmentów rozpoczęto w roku następnym. Zabudowę tworzyły przede wszystkim niewielkie domy szeregowe przeznaczone dla posiadaczy mieszkaniowych książeczek oszczędnościowych PKO.[6][7]

Do jego warszawskich realizacji należał także zakład pralniczy przy ulicy Saskiej 47/49, ukończony w 1963 roku.[1]

Budownictwo prefabrykowane

W latach 60. Orgelbrand zaczął zajmować się projektowaniem prefabrykowanych konstrukcji drewnianych. W 1964 roku opracował domki wykonane przez Zakład Stolarki Budowlanej w Mieroszowie, przeznaczone dla odbudowy Skopje po trzęsieniu ziemi z 1963 roku. W ramach polskiej pomocy wyprodukowano 30 domków, które na początku 1964 roku montowała w Macedonii ekipa przedsiębiorstwa Budimex.[8][9]

W drugiej połowie lat 60. podjął pracę w Centralnym Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Stolbud w Wołominie, utworzonym w 1968 roku przez wydzielenie zaplecza badawczego przemysłu stolarki budowlanej ze struktur Instytutu Techniki Budowlanej. W ośrodku zajmował się projektowaniem konstrukcji drewnianych przeznaczonych do produkcji seryjnej.[10]

W 1973 roku przeniósł się do Płocka, gdzie został kierownikiem Pracowni Terenowej Wojewódzkiego Biura Projektów „Arwo”. Funkcję tę pełnił przez około dwa lata.[11][2]

Domek Brda

Najbardziej rozpowszechnionym projektem Orgelbranda był prefabrykowany domek letniskowy opracowany w wołomińskim ośrodku Stolbudu. Dokumentację projektu przekazano do zatwierdzenia w 1972 roku. Początkowo konstrukcja występowała pod nazwą „Tramp”, między innymi jako „Tramp-20”, natomiast nazwa „Brda” została wprowadzona później, przed rozpoczęciem szerszej sprzedaży na rynku krajowym.[12]

Orgelbrand był głównym projektantem domku. W dokumentacji jako członków zespołu wymieniono również M. Kostrzewę, G. Urbańską, J.M. Wochnę, L. Selliga oraz T. Jurko. Szczegółowy podział obowiązków pomiędzy członkami zespołu nie został ustalony.[12]

Brda była dwukondygnacyjnym domkiem typu A-frame, którego zasadniczą konstrukcję tworzyły powtarzalne drewniane ramy o przekroju trójkąta równobocznego. Dwie pochyłe płaszczyzny pełniły równocześnie funkcję dachu i ścian zewnętrznych. Konstrukcja została przystosowana do produkcji fabrycznej, przewożenia jako zestaw oznakowanych elementów oraz ręcznego montażu bez użycia ciężkiego sprzętu.[13]

Domki produkowano seryjnie w Zakładach Stolarki Budowlanej w Bydgoszczy. Początkowo kierowano je przede wszystkim na eksport oraz do zakładowych i państwowych ośrodków wypoczynkowych. Od drugiej połowy lat 70. Brdy zaczęto sprzedawać również indywidualnym nabywcom, dzięki czemu projekt rozpowszechnił się na prywatnych działkach rekreacyjnych.[14]

Wybrane realizacje i projekty

  • udział w odbudowie pałacu Kazanowskich w Warszawie – zespół projektowy, początek lat 50.[5]
  • Osiedle Oszczędzających na Saskiej Kępie – współautor Witold Piasecki, projekt z 1958 roku[6][7]
  • zakład pralniczy przy ulicy Saskiej 47/49 w Warszawie – 1963[1]
  • prefabrykowane domki przekazane do odbudowy Skopje – 1964[8]
  • prefabrykowany domek letniskowy Tramp, później Brda – projekt oddany do zatwierdzenia w 1972 roku[12]

Życie prywatne

Pochodził z rodziny związanej z warszawskim przemysłem wydawniczym i szkolnictwem technicznym. Pomimo popularności zaprojektowanego przez siebie domku Brda nie posiadał własnej działki rekreacyjnej ani nie odniósł bezpośrednich korzyści finansowych z seryjnego rozpowszechnienia projektu. Zmarł 16 października 2002 roku w Warszawie w wieku 84 lat.[15][1]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 Tadeusz Orgelbrand, „In memoriam – Pamięci Architektów Polskich”, dostęp 29 lipca 2026.
  2. 1 2 3 4 5 Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 49–56, ISBN 978-83-952717-3-1.
  3. ↑ Poczet rektorów Politechniki Poznańskiej, Politechnika Poznańska, dostęp 29 lipca 2026.
  4. 1 2 Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 51–52, ISBN 978-83-952717-3-1.
  5. 1 2 „Stolica” 1952, R. 7, nr 8, 15 kwietnia, s. 4.
  6. 1 2 „Stolica” 1959, R. 14, nr 43, 25 października, s. 8.
  7. 1 2 Osiedle Oszczędzających, Atlas Warszawy iWaw, dostęp 29 lipca 2026.
  8. 1 2 „Końcowy etap budowy 30 domków daru Polski dla Skopje”, „Express Wieczorny” 1964, R. 19, nr 39, 14 lutego, s. 3.
  9. ↑ Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 54–55, ISBN 978-83-952717-3-1.
  10. ↑ Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 54–56, ISBN 978-83-952717-3-1.
  11. ↑ Dzieje Płocka, t. 3: Historia miasta w latach 1945–2020, red. Grzegorz Gołębiewski i Tomasz Piekarski, Płock: Towarzystwo Naukowe Płockie, 2020, s. 403, ISBN 978-83-958112-3-4.
  12. 1 2 3 Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 55–60, ISBN 978-83-952717-3-1.
  13. ↑ Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 87–94, ISBN 978-83-952717-3-1.
  14. ↑ Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 56–62, 81–86, ISBN 978-83-952717-3-1.
  15. ↑ Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Warszawa: Wydawnictwo Inna Warszawa, 2026, s. 55–56, ISBN 978-83-952717-3-1.

Bibliografia

  • Dzieje Płocka, t. 3: Historia miasta w latach 1945–2020, red. Grzegorz Gołębiewski i Tomasz Piekarski, Towarzystwo Naukowe Płockie, Płock 2020, ISBN 978-83-958112-3-4.
  • Mikołaj Krupa, Brda. Wczasy z fabryki, Wydawnictwo Inna Warszawa, Warszawa 2026, ISBN 978-83-952717-3-1.
  • „Stolica” 1952, R. 7, nr 8, 15 kwietnia.
  • „Stolica” 1959, R. 14, nr 43, 25 października.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.