Tadeusz Wandzel
 podpułkownik dypl. | |
| Data urodzenia |
29 grudnia 1931 |
|---|---|
| Data śmierci |
14 lipca 1970 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1949–1970 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
• Oficerska Szkoła Artylerii |
| Stanowiska |
• dowódca baterii |
| Główne wojny i bitwy | |
| Odznaczenia | |
   | |
Tadeusz Wandzel (ur. 29 grudnia w 1931, zm. 14 lipca 1970)[1][2] – podpułkownik Ludowego Wojska Polskiego; dowódca 1 batalionu szturmowego (1968–1970).
Przebieg służby wojskowej
Tadeusz Wandzel był z wykształcenia ślusarzem, a przed wstąpieniem do Wojska Polskiego pracował jako robotnik. W 1949 rozpoczął naukę w Oficerskiej Szkole Artylerii w Toruniu, którą ukończył w 1951, po czym został skierowany do Lublina, gdzie pełnił służbę do 1952 w 118 pułku artylerii ciężkiej. Następnie był skierowany do Ośrodka Artylerii nr 1 na stanowisko dowódcy baterii. W latach 1955–1957 odbywał służbę w 14 dywizjonie artylerii rakietowej[3][4] 8 DAP, który następnie włączono do 6 DAP. W 1957 został skierowany służbowo do 19 dywizjonu artylerii rakietowej[5]. W latach 1959–1960 pełnił służbę w Krakowie w 5 dywizjonie artylerii 6 Pomorskiej Dywizji Powietrznodesantowej[6]. Na początku lat sześćdziesiątych ukończył przeszkolenie powietrznodesantowe z wyróżnieniem i został oficerem wojsk powietrznodesantowych. W 1961 objął w Krakowie funkcję zastępcy dowódcy ds. liniowych w 16 Batalionie Powietrznodesantowym z 6 DPD[5]. W 1964 został skierowany do Rembertowa na studia do Akademii Sztabu Generalnego. W czerwcu 1968 będący w wieku 36 lat został mianowany na dowódcę 1 batalionu szturmowego w Dziwnowie przejmując dowodzenie od mjra Stanisława Szydłowskiego. Od 26 lipca do 22 października 1968 dowodził jednostką w ćwiczeniu „Pochmurne Lato”[2] w Operacji Dunaj, gdzie jej zadaniem było opanowanie lotniska w Hradcu Králové; opanowanie radiostacji w pobliżu miejscowości Liběchov (położonej ponad 40 km na północ od Pragi) oraz innych zadań[7][8]. Żołnierze czechosłowaccy nie stawiali oporu, akcje zakończyły się bez ofiar w ludziach[9][10]. W 1969 na podstawie Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0164/Org. z dnia 21 grudnia 1968 roku jako dowódca przeformował 1 batalion szturmowy z etatu nr 2/285 na etat wojenno-pokojowy nr 30/111[11]. W dowodzeniu jednostką wprowadził nowatorskie metody w szkoleniu, w tym: przegrupowanie kombinowane z eszelonu; przegrupowanie na poligon Dziwnów – Jaworze (około 130 km) w pełnym obciążeniu w czasie 2 dób; bieg na nartach zakończony strzelaniem; organizowanie zgrupowań szkoleniowych dla kadry w ramach dodatkowego 15-dniowego urlopu; organizacja bytowania 3–4 dni w rejonie poligonu z odbyciem strzelań, z rzucaniem bojowymi granatami i ostrym wysadzaniem; dodatkowe ćwiczenia taktyczne z WOP czy 2 Brygadą Rakiet Operacyjno-Taktycznych w Choszcznie[12].
14 lipca 1970 podczas skoków do Bałtyku startując z lotniska Śniatowo zginął tragicznie[13][5][14]. Okoliczności śmierci opisał historyk wojskowości Hubert Królikowski w monografii o 1 batalionie szturmowym, gdzie przedstawił wypowiedź ówczesnego dowódcy 2 kompanii specjalnej[13]:
13 i 14 lipca 1970 skakaliśmy na Bałtyk z lotniska Śniatowo. Batalion został podzielony na dwie części. Ja skakałem w pierwszym dniu, w drugim skakał dowódca. Był ubrany w biały kombinezon, kamizelkę, spadochron ST-5 (sterowany). Technika skoku na wodę polega na tym, że po oddzieleniu się od samolotu i otworzeniu spadochronu sprawdzamy czaszę, linki, rozglądamy się wokoło. Odpinamy taśmę piersiową, napełniamy kamizelkę ratunkową. W tym przypadku dowódca nie musiał tego robić, gdyż miał kamizelkę ratunkową, tzn. „kapok”, następnie podciągamy taśmy udowe pod kolana i odpinamy je, tak siedząc czekamy na zetknięcie z wodą. Z chwilą zetknięcia się z wodą puszczamy spadochron. Spadochron dowódcy był sterowany. Najprawdopodobniej dowódca chciał sterować, aby to wykonać trzeba sięgnąć do kołeczków z linką sterującą zamocowanych przy taśmach nośnych. Z chwilą podniesienia rąk do kołeczków nastąpiło wyprostowanie i wypadnięcie z uprzęży.
Dowódca 1 batalionu szturmowego ppłk Tadeusz Wandzel był doświadczonym skoczkiem, wykonał 107 skoków. Sekcja zwłok wykazała, że spadł do wody z wysokości 50-60m. Na wodzie została tylko kamizelka, taśmy pękły na szwie. Poszukiwania przez płetwonurków 1 bsz nie dały rezultatu. Po kilku dniach rybacy ciągnąc trał wyłowili zwłoki. Został pochowany z honorami wojskowymi 14 sierpnia 1970 na Centralnym Cmentarzu Komunalnym[15] w Toruniu[16].
Awanse
podporucznik – 1951[5]
(...)
- podpułkownik – 1967[14]
Ordery, odznaczenia i wyróżnienia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 1968[17][2]
- Odznaka Skoczka Spadochronowego Wojsk Powietrznodesantowych – 1961
i inne
Upamiętnienie
W sierpniu 2012 nastąpiło symboliczne uroczyste odsłonięcie tablicy, upamiętniającej 42 rocznicę tragicznej śmierci dowódcy 1 bsz ppłka Tadeusza Wandzla, której odsłonięcia dokonali synowie zmarłego dowódcy: Zbigniew i Ryszard Wandzlowie[18]. Obok na tablicy górnej, która została odsłonięta 23 września 2006 z inicjatywy Oddziału III Związku Polskich Spadochroniarzy, widnieją imiona i nazwiska dowódców 1 batalionu szturmowego[19][20]. Celem upamiętnienia 1 batalionu szturmowego, jego żołnierzy, dowódców, w tym ppłka Tadeusza Wandzla jest organizowany „Festyn Komandosa”, który odbywa się od 2010 do chwili obecnej w Dziwnowie, jest adresowany głównie dla żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych, stowarzyszeń paramilitarnych i organizacji proobronnych oraz społeczeństwa. W ramach festynu odbywały się imprezy sportowo-wyczynowe, jest Festiwal Gwiazd Sportu, czy Festyn Rybaka Dziwnów, które są organizowane przez Gminę Dziwnów[21].
Przypisy
- ↑ Przegląd Historyczno-Wojskowy 2019/3 (269).
- 1 2 3 1 Batalion Szturmowy podczas przygotowań i interwencji w Czechosłowacji w 1968 r.. wbh.wp.mil.pl. [dostęp 2023-08-28].
- ↑ Etat nr 4/121 dywizjonu artylerii rakietowej z 4 listopada 1955 roku.
- ↑ Kajetanowicz 2005 ↓, s. 337.
- 1 2 3 4 Problematyka wykorzystania 1 Batalionu Szturmowego w operacji „Dunaj”. wbh.wp.mil.pl. [dostęp 2023-08-28].
- ↑ Komorowski 2006 ↓, s. 225.
- ↑ Królikowski 2007 ↓, s. 103–105.
- ↑ 8 Kołobrzeski Batalion Saperów Marynarki Wojennej. s. 117.
- ↑ Królikowski 2007 ↓, s. 1106–107.
- ↑ Marcin Górka: Specjalsi z Dziwnowa. 2009-05-07. [dostęp 2023-08-19]. (pol.).
- ↑ Królikowski 2007 ↓, s. 33–35.
- ↑ Królikowski 2007 ↓, s. 33–34.
- 1 2 Królikowski 2007 ↓, s. 38.
- 1 2 Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego, Teczka Akt Personalnych 1562/74/452.
- ↑ Śp. Tadeusz Wandzel. torun.grobonet.com. [dostęp 2023-08-28].
- ↑ Królikowski 2007 ↓, s. 39.
- ↑ Uchwała Rady Państwa nr 0/416 z 7 września 1968 r.
- ↑ Po przygodę do Dziwnowa. ordynariat.wp.mil.pl. [dostęp 2023-08-28].
- ↑ Królikowski 2007 ↓, s. 153.
- ↑ Głaz ku pamięci 1 Batalionu Szturmowego Spadochroniarzy w Dziwnowie. odtur.pl. [dostęp 2023-08-28].
- ↑ Festyn Komandosa Dziwnów 2023. dziwnow.net. [dostęp 2023-08-28].
Bibliografia
- Hubert Królikowski: 1 Batalion Szturmowy. Warszawa: Fundacja Polonia Militaris, 2007. ISBN 978-83-925676-1-5.
- „Kronika Wojska Polskiego 2005”, Krzysztof Komorowski, Warszawa: Fundacja Polonia Militaris, 2006, ISSN 1734-2317.
- Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. Skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.