Taphrina

Szpetka
	; Taphrina pruni
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	workowce
Klasa	szpetczaki
Rząd	szpetkowce
Rodzina	szpetkowate
Rodzaj	szpetka
	Nazwa systematyczna
	Taphrina Fr.; Observ. Mycol (Havniae) 1: 217 (1815)
	Typ nomenklatoryczny
	Taphrina aurea (Pers.) Fr. 1815

Narośla *Taphrina johnsonii* na kotkach topoli osiki

Taphrina Fr. (szpetka) – rodzaj grzybów z klasy szpetczaków (Taphrinomycetes)^[1].

Charakterystyka

Grzyby pasożytnicze żyjące na paprociach i roślinach naczyniowych, zwłaszcza drzewach liściastych. Są szeroko rozpowszechnione i występują w różnych strefach klimatycznych. U porażonych roślin wywołują specyficzne oznaki etiologiczne, głównie zniekształcenia, dzięki którym łatwo zidentyfikować gatunki^[2]. Występują zarówno w postaci strzępkowej, jak i drożdżowej. Teleomorfa występuje w postaci strzępkowej pod skórką lub kutykulą porażonych roślin tworząc dikariotyczne komórki wytwarzające worki. Worki te ułożone są palisadowo, zazwyczaj są cylindryczne i są trwałe, tzn. w miarę dojrzewania zarodników nie zanikają. Powstaje w nich po 8 askospor uwalnianych równocześnie, czasami zlepionych z sobą. Askospory są szkliste, kuliste lub elipsoidalne, bezseptowe. Anamorfa jest drożdżopodobna. Powstaje z askospor przez pączkowanie. Ma dwuwarstwowe ściany^[3].

Wiele gatunków Taphrina można hodować na sztucznych podłożach, ale tworzą na nich tylko anamorfy (kultury kolonii pączkujących). Na sztucznych podłożach teleomorfy nie rozwijają się^[2].

Gatunki z rodzaju Taphrina wywołują wiele groźnych chorób o dużym znaczeniu gospodarczym. T. deformans powoduje kędzierzawość liści brzoskwini, T. pruni torbiel śliwek, T. cerasi czarcie miotły czereśni, T. bullata pęcherzykowatą plamistość gruszy^[4], T. betulina czarcią miotłę brzozy, T. carpini czarcią miotłę grabu, T. crataegi czerwoną plamistość liści głogu^[5].

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Taphrinaceae, Taphrinales, Taphrinomycetidae, Taphrinomycetes, Taphrinomycotina, Ascomycota, Fungi^[1].

Rodzaj Taphrina utworzył Elias Fries w 1815 r. Gatunkiem typowym jest Taphrina aurea (Pers.) Fr. 1815. Gatunkiem typowym jest Taphrina aurea (Pers.) Fr. 1815^[1]. Polską nazwę rodzaju nadała w 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego^[6]. Synonimy^[7]:

Ascomyces Mont. & Desm. 1848
Ascosporium Berk. 1860
Entomospora Sacc. ex Jacz. 1926
Exoascus Fuckel 1860
Lalaria R.T. Moore 1990
Magnusiella Sadeb., 1892
Sarcorhopalum Rabenh. 1851
Taphrina subgen. Taphrina Fr. 1815
Taphrina subgen. Taphrinopsis Giesenh. 1892

Cykl życiowy *Taphrina*. A – drożdżopodobne stadium haploidalne, B – stadium dikarionu (grzybnia), C – stadium diploidalne, D – rozwój worków i sporogeneza. 1 – askospory i blastospory powstające przez pączkowanie, 2 – dikariotyzacja, 3 – tworzenie warstwy worktwórcze, 4 – kariogamia, 5 – mitoza jądra diploidalnego, proascus i tworzenie komórek podstawnych, 6 – rozwój worka po mejozie, 7 – tworzenie askospory; 8 – tworząca się na komórkach roślinnych warstwa sporogenna

Gatunki występujące w Polsce:

Taphrina alni (Berk. & Broome) Gjaerum 1966 – szpetka olszowa
Taphrina betulae (Fuckel) Johanson 1886
Taphrina betulina Rostr. 1883 – szpetka brzozowa
Taphrina bullata (Berk.) Tul. 1866
Taphrina carnea Johanson 1886
Taphrina carpini (Rostr.) Johanson 1886 – szpetka grabowa
Taphrina cerasi (Fuckel) Sadeb. 1890^[4]
Taphrina crataegi Sadeb. 1890
Taphrina deformans (Berk.) Tul. 1866 – szpetka brzoskwiniowa
Taphrina epiphylla (Sadeb.) Sacc. 1889^[8]
Taphrina filicina Rostr. 1887
Taphrina johansonii Sadeb. 1891
Taphrina lutescens Rostr. 1891^[8]
Taphrina nana Johanson 1886
Taphrina padi (Jacz.) Mix 1947
Taphrina polyspora (Sorokīn) Johanson 1886^[8]
Taphrina populina Fr. 1815
Taphrina pruni (Fuckel) Tul. 1866
Taphrina rhizophora Johanson 1887
Taphrina rostrupiana (Sadeb.) Giesenh. 1895
Taphrina sadebeckii Johanson 1886
Taphrina tosquinetii (Westend.) Magnus 1890
Taphrina ulmi (Fuckel) Johanson 1886
Taphrina vestergrenii Giesenh. 1901
Taphrina wiesneri (Ráthay) Mix 1954 – szpetka wiśniowa

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum^[9]. Wykaz gatunków Polski na podstawie „Grzyby mikroskopijne Polski”^[10] (bez przypisów) i inne (oznaczone przypisami). Nazwy polskie według Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów^[6].

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2021-01-25] .
1 2 JoannaJ. Marcinkowska JoannaJ., Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, s. 58, ISBN 978-83-09-01048-7 .
↑ SelimS. Kryczyński SelimS., ZbigniewZ. Weber ZbigniewZ. (red.), Fitopatologia. Podstawy fitopatologii, t. 1, Poznań: PWRiL, 2010, s. 264, 265, 326, 363, ISBN 978-83-09-01-063-0 .
1 2 ZbigniewZ. Borecki ZbigniewZ., MałgorzataM. Solenberg MałgorzataM. (red.), Polskie nazwy chorób roślin uprawnych, wyd. 2, Poznań: Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne, 2017, ISBN 978-83-948769-0-6 .
↑ KarolK. Manka KarolK., Fitopatologia leśna, Warszawa: PWRiL, 2005, s. 153, 207, 208, ISBN 83-09-01793-6 .
1 2 Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-08] (pol.).
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2016-10-30] (ang.).
1 2 3 Takson niepewny.
↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2016-10-30] .
↑ WiesławW. Mułenko WiesławW., TomaszT. Majewski TomaszT., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski, Kraków: W. Szafer. Institute of Botany, PAN, 2008, s. 237–240, ISBN 978-83-89648-75-4 .

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2021-01-25] .

[mar-2] 1 2 JoannaJ. Marcinkowska JoannaJ., Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii, Warszawa: PWRiL, 2012, s. 58, ISBN 978-83-09-01048-7 .

[fito-3] SelimS. Kryczyński SelimS., ZbigniewZ. Weber ZbigniewZ. (red.), Fitopatologia. Podstawy fitopatologii, t. 1, Poznań: PWRiL, 2010, s. 264, 265, 326, 363, ISBN 978-83-09-01-063-0 .

[slow-4] 1 2 ZbigniewZ. Borecki ZbigniewZ., MałgorzataM. Solenberg MałgorzataM. (red.), Polskie nazwy chorób roślin uprawnych, wyd. 2, Poznań: Polskie Towarzystwo Fitopatologiczne, 2017, ISBN 978-83-948769-0-6 .

[fl-5] KarolK. Manka KarolK., Fitopatologia leśna, Warszawa: PWRiL, 2005, s. 153, 207, 208, ISBN 83-09-01793-6 .

[kom6-6] 1 2 Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-08] (pol.).

[sf-7] Species Fungorum [online] [dostęp 2016-10-30] (ang.).

[wer-8] 1 2 3 Takson niepewny.

[if2-9] Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2016-10-30] .

[mikro-10] WiesławW. Mułenko WiesławW., TomaszT. Majewski TomaszT., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski, Kraków: W. Szafer. Institute of Botany, PAN, 2008, s. 237–240, ISBN 978-83-89648-75-4 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]