Teoberto Maler

Teoberto Maler

Teoberto Maler (ok. 1910)
Imię i nazwisko urodzenia	Teobert Maler
Data i miejsce urodzenia	12 stycznia 1842 Rzym
Data i miejsce śmierci	22 listopada 1917 Mérida
Zawód, zajęcie	fotograf architekt
Narodowość	niemiecka austriacka meksykańska
Rodzice	Wilhelmina Schwarz Friedrich Maler

Teoberto Maler właśc. Teobert Maler (ur. 12 stycznia 1842 w Rzymie, zm. 22 listopada 1917 w Méridzie) – austriacko-niemiecki badacz, wychowany w Polsce przez Mateusza Plicha oraz Ivana Chlebowskiego, architekt i fotograf, który później uzyskał również obywatelstwo meksykańskie. Był jednym z pionierów badań nad cywilizacją Majów oraz autorem licznych fotografii stanowisk archeologicznych i zabytków położonych na Nizinach Majów.

Urodził się w Rzymie jako syn Wilhelminy Schwarz i niemieckiego dyplomaty Friedricha Malera, reprezentującego Wielkie Księstwo Badenii^[1][2]. Miał starszą siostrę Edwinę, również urodzoną w Rzymie w 1840 roku. Jego matka zmarła podczas podróży powrotnej z Włoch do ojczyzny, gdy Teobert miał rok. Po tym wydarzeniu ojciec kupił dom w Baden-Baden, w południowych Niemczech, gdzie spędził dzieciństwo i młodość oraz ukończył szkołę średnią^[1].

Studiował architekturę i inżynierię na Politechnice w Karlsruhe (obecnie Karlsruher Institut für Technologie). W 1863 roku, mając 21 lat, przeniósł się do Wiednia, gdzie pracował pod kierunkiem Heinricha von Ferstela, austriackiego architekta znanego z projektu neogotyckiego kościoła wotywnego. Przyjął również obywatelstwo austriackie^[3].

Rok później jako żołnierz korpusu ekspedycyjnego dołączył do wyprawy wojskowej cesarza Maksymiliana I do Meksyku^[4], gdzie awansował do stopnia kapitana. Jego początkowe zainteresowanie Meksykiem koncentrowało się na architekturze kolonialnej. Po śmierci Maksymiliana w 1867 roku postanowił pozostać w kraju, po którym podróżował przez kolejnych jedenaście lat. W tym czasie zaczął fotografować majańskie ruiny, doskonaląc swoje umiejętności fotograficzne i rozwijając zainteresowanie prekolumbijską przeszłością Meksyku. Później uzyskał obywatelstwo meksykańskie i zmienił imię na hiszpańsko brzmiące „Teoberto”^[5].

Wiosną 1878 roku był zmuszony wrócić do Europy, aby uregulować kwestie prawne związane ze spadkiem po ojcu. Zamieszkał wówczas w Paryżu, gdzie wygłaszał wykłady na temat prekolumbijskiego Meksyku oraz uzupełniał wiedzę o Mezoameryce w bibliotekach. Gdy w 1884 roku sprawa spadkowa została ostatecznie zakończona i Maler odziedziczył majątek, powrócił do Meksyku, aby poświęcić się badaniom cywilizacji Majów^[3].

Zamieszkał na Jukatanie, w miejscowości Ticul, gdzie otworzył studio fotograficzne i nauczył się języka Majów. Większość czasu spędzał w dżungli wraz z miejscowymi ondianami, którzy pomagali mu oczyszczać ruiny i nosili jego sprzęt fotograficzny. Odwiedzał takie stanowiska archeologiczne jak Uxmal czy Chichén Itzá, w którym mieszkał przez trzy miesiące, prowadząc jego szczegółową dokumentację^[2][5].

W kolejnych latach badał również wiele odległych i trudno dostępnych stanowisk w regionie Petén w Gwatemali oraz wzdłuż biegu rzeki Usumacinta^[5].

Był jednym z pierwszych badaczy, którzy zdecydowanie sprzeciwiali się powszechnym w XIX wieku praktykom „rabunku kulturowego” i niszczenia kontekstu archeologicznego. Otwarcie krytykował wywożenie zabytków do miast w Europie i Ameryce Północnej, zauważając, że usuwanie rzeźb i nadproży bezpowrotnie niszczy strukturę starożytnych budowli. Uważał, że powinny one pozostawać na swoich pierwotnych miejscach. Jego poglądy uznawane są za wyprzedzające epokę^[6].

Ponieważ dokumentowanie ruin było kosztownym przedsięwzięciem, przez kilka lat sprzedawał fotografie i plany stanowisk muzeom oraz uniwersytetom. Dochody te nie wystarczały jednak na pokrycie kosztów jego działalności. Podobnie było z honorariami za sporadyczne artykuły publikowane w niemieckim czasopiśmie geograficzno-etnograficznym „Globus” oraz innych periodykach^[2].

Aby zwiększyć swoje dochody oraz umocnić pozycję w środowisku naukowym, zaczął przygotowywać zestawy dużych, jednolicie oprawionych rycin, uzupełnionych planami stanowisk i dodatkowymi informacjami, przeznaczone do sprzedaży muzeom oraz uniwersytetom. Poszukując nabywców, zwrócił na siebie uwagę Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, które szybko nawiązało z nim współpracę^[5]. Na początku 1898 roku wyruszył w pierwszą ekspedycję organizowaną pod auspicjami Peabody, której celem były badania naukowe w regionie Palenque. Była to pierwsza z trzech wypraw zrealizowanych dla tego muzeum w latach 1898–1905. Silny charakter, który pomagał mu w działalności badawczej, utrudniał jednak relacje z kierownictwem instytucji, dlatego w 1909 roku zakończył współpracę z Peabody. Muzeum nie chciało bowiem publikować tak wielu fotografii i rycin, jak uważał za konieczne. Ostatnie lata życia spędził w Méridzie, gdzie wykładał architekturę Majów w Akademii Sztuk Pięknych. Zmarł tam 22 listopada 1917 roku^[5].