Teodozja Lisiewicz

Teodozja Lisiewicz

Helena Boyer, Siostra Anna, Helena Dorożyńska, Ewa, Siostra Anna^[1]

Data i miejsce urodzenia	24 lub 25 grudnia 1903 Lwów
Data i miejsce śmierci	8 maja 1975 Londyn
Narodowość	polska
Dziedzina sztuki	teatr, literatura

Teodozja Lisiewicz (ok. 1943)
podporucznik
Data i miejsce urodzenia	25 grudnia 1903 Lwów
Data śmierci	8 maja 1975
Przebieg służby
Siły zbrojne	Związek Walki Zbrojnej Polskie Siły Zbrojne w ZSRR Polskie Siły Zbrojne
Jednostki	PWSK → PLSK
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa
Odznaczenia

Teodozja Lisiewicz (ur. 24 lub 25 grudnia 1903 we Lwowie, zm. 8 maja 1975 w Londynie) – polska aktorka radiowa i teatralna, pisarka, podporucznik Polskich Sił Zbrojnych, działaczka kulturalna i społeczna.

Urodziła się 24^[2][3] lub 25 grudnia 1903 we Lwowie jako córka Zygmunta (adwokat) i Eugenii z domu Kubickiej^{[4][5][6][7][8]}. Miała brata Mieczysława (poeta, pisarz, także dramaturg, oficer lotnictwa, ur. 1897, zm. 2 września 1975 w Londynie)^[5][9][10]. W 1922 została absolwentką Gimnazjum Sióstr Niepokalanek w Jarosławiu^[5][11]. Została zatrudniona w rozgłośni Polskiego Radia Lwów, w którym w 1930 pracowała w dziale programowym, od 1936 pełniła funkcję sekretarki^[5][12]. Ponadto na potrzeby radia tworzyła felietony, słuchowiska, cykliczne przeglądy nowości książkowych (jako „Helena Boyer”), współtworzyła audycję Wesoła Lwowska Fala, w której kreowała postać Ciotki Bańdziuchowej^[5][13][12]. W latach 30. występowała także w przedstawieniach teatralnych^[5]. Poza tym udzielała się jako tłumaczka sztuk, recenzentka w prasie^[5][13].

Podczas II wojny światowej 1939, agresji ZSRR na Polskę i nastaniu okupacji sowieckiej pozostała we Lwowie podjęła działalność w Związku Walki Zbrojnej, służąc w Komendzie Głównej^[2][4]. 2 kwietnia 1940 została aresztowana przez NKWD i była osadzona we lwowskich więzieniach przy ul. Łąckiego^[14] i Brygidki^[15]. Wyrokiem z 26 kwietnia 1941 została skazana na karę ośmiu lat pozbawienia wolności za działalność kontrrewolucyjną, po czym wywieziona w głąb ZSRR i odbywała karę w Siewwostłagu na Kołymie^[2][4][14]. Na mocy amnestii 12 sierpnia 1941 odzyskała wolność^[14]. Po dotarciu do Buchary, następnie przystąpiła do Pomocniczej Wojskowej Służby Kobiet w ramach formowanych wówczas Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, wraz z którymi ewakuowała się przez Bliski Wschód^[13]. Tam była aktorką zespołów teatralnych Armii Polskiej na Wschodzie^[13]. Później trafiła do Wielkiej Brytanii^[4][5][16]. W 1943 została członkinią Pomocniczej Lotniczej Służby Kobiet w ramach Polskich Sił Powietrznych^[4][5]. Formalnie była funkcjonariuszką brytyjskiej służby Women’s Auxiliary Air Force^[7]. Otrzymała awans na stopień podporucznika^[5]. Służyła jako oficer administracyjny^[7].

Po zakończeniu wojny pozostała na emigracji w Wielkiej Brytanii^[5]. W 1949 przystąpiła do założonej wówczas przez gen. Władysława Andersa Stowarzyszenia byłych Sowieckich Więźniów Politycznych, pełniąc funkcję sekretarza rady^[4]. Podjęła działalność dramatopisarską, tworząc utwory sceniczne^[5][17][18]. Poza tym również występowała na scenie jako aktorka^[5] (wcieliła się w rolę Eugenii w dramacie Tango Sławomira Mrożka, wystawionym pod koniec 1965 w teatrze w Ognisku Polskim w Londynie w reżyserii Leopolda Kielanowskiego^[19][20][21]). Publikowała w londyńskim tygodniku „Wiadomości”^{[22][23][24][25]}, „Biuletynie” Koła Lwowian we Lwowie^[26]. W 1959 została współpracowniczką czasopism „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” oraz „Tygodnik Polski”, podpisując się jako „Siostra Anna”^[5]. W 1961 współtworzyła założone wówczas pismo „Głos Kobiet” (do 1971)^[5]. Należała do londyńskich oddziałów ZASP^[5] i PEN Clubu^[27]. Od 1968 do 1974 pełniła funkcję prezesa Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie^[5][13]. Jako pisarka i dziennikarka była popularna w polskim środowisku emigracyjnym^[28].

29 października 1924 wyszła za mąż za urzędnika BGK Henryka Sorga, lecz rozwiodła się. Z tego związku miała syna Pawła Sorga (ur. 1929)^[14]. Po wojnie wyszła za mąż za Karola Gołuchowskiego^[29]. Powróciwszy do panieńskiego nazwiska po wojnie przedstawiała się nim, w tym także formą Lisiewiczówna^[30]. Zmarła 8 maja 1975 w Londynie^[2][5][7]. Została pochowana na cmentarzu Hampstead Cemetery w Londynie (sekcja O 9, miejsce 4 B; w tym miejscu spoczął również Karol M. A. Gołuchowski)^[3].

• Słoneczniki (1939)^[5]
• Dwa ogniwa (1950)^[31]
• Skórka z pomarańczy (1950)^[5][32]
• Przesyłka do Polski. Obrazek sceniczny (1952)^[33]
• W sobotę popołudniu (1955)^[34]
• Chleb (1967)^[35]
• Jaworowe buty^[5]
• Madame X-ow^[5]
• Szalenie miły wieczór^[5]
• Szklanka mleka^[5]
• Pokój ludziom dobrej woli^[5]
• wspomnienia z czasu uwięzienia w czasie niewoli sowieckiej (1972/1973)^[15]

• Medal Lotniczy – dwukrotnie^[7]
• inne odznaczenia wojenne^[5]
• Nagroda specjalna w konkursie na sztukę dramatyczną, zorganizowanym przez teatr Nasza Reduta w Chicago (1953, za sztukę Madame X-ow)^[36]
• jedno z dwóch wyróżnień w konkursie o kulcie matki Boskiej wśród żołnierzy polskich wszystkich epok o Nagrodę im. Prymasa Kardynała Augusta Hlonda (1958, za pracę Tajemnica; nagród nie przyznano)^[37]
• Nagroda Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie – dwukrotnie (1967, 1968)^[5]
• Nagroda im. Anny Godlewskiej^[5]
• nagrody w konkursach dramaturgicznych^[5][33]

• AnnaA. Milewska-Młynik AnnaA., Losy Teodozji Lisiewicz – słynnej Ciotki Bańdziuchowej z „Wesołej Lwowskiej Fali”, „Zesłaniec”, Nr 65, Rada Naukowa Związku Sybiraków, 2015, s. 27-35 .