Thelephora

Chropiatka
Ilustracja
Chropiatka pospolita (Thelephora terrestris)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rząd

chropiatkowce

Rodzina

chropiatkowate

Rodzaj

chropiatka

Nazwa systematyczna
Thelephora Ehrh. ex Willd.
Fl. berol.: 396 (Berlin, 1787)
Typ nomenklatoryczny

Thelephora terrestris Ehrh.

Thelephora Ehrh. ex Willd. (chropiatka) – rodzaj grzybów należący do rodziny chropiatkowatych (Thelephoraceae)[1].

Charakterystyka

Grzyby mykoryzowe, wytwarzające przeważnie ciemnobrązowe, rozetowate, lejkowate lub rozgałęzione owocniki o prawie gładkim hymenoforze, często pokrytym regularnie rozmieszczonymi brodawkami (gr. thele[2]). Zarodniki chropiatek są eliptyczne lub nerkowate, graniaste, o powierzchni pokrytej kolcami lub brodawkami, barwy żółtobrązowej, a ich wysyp jest brązowy[3][4]. System strzępkowy jest monomityczny, złożony z brązowościennych, strzępek generatywnych ze sprzążkami[5].

Rodzaj Thelephora jest najlepiej znany ze swojego ektomykoryzowego gatunku chropiatka pospolita, który jest dość popularnym symbiontem drzew iglastych, zwłaszcza na półkuli północnej. Niektóre inne gatunki to grzyby jadalne. T. ganbajun jest grzybem leczniczym ze względu na obecność aktywnych składników chemicznych, takich jak polisacharydy, związki fenolowe, sterydy i kwasy tłuszczowe, przeciwutleniacze, które odpowiadają za odporność, działanie przeciwnowotworowe i ochronę wątroby u ludzi[5].

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Thelephoraceae, Thelephorales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Rodzaj Thelephora utworzyli Jakob Friedrich Ehrhart i Carl Ludwig Willdenow w 1787 r. Gatunkiem typowym jest Thelephora terrestris Ehrh.[1] Synonimy: Merisma Pers., Phylacteria (Pers.) Pat., Pseudothelephora Lloyd, Scyphopilus P. Karst., Thelephora sect. Phylacteria Pers., Thelophora Clem.[6] Nazwę polską podał Feliks Teodorowicz w 1933 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten opisywany był także jako pleśniak lub otocznica[7]. W 2024 r. kilku mykologów przeprowadziło analizę filogenetyczną rodzajówTomentella i Thelephora, w wyniku której liczne gatunki Tomentella zostały przeniesione do rodzaju Thelephora

Gatunki występujące w Polsce:

  • Thelephora anthocephala (Bull.) Fr. – chropiatka kwiatowata
  • Thelephora atra Weinm. 1836[8]
  • Thelephora atrobadia (H.S. Yuan & Y.C. Dai) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora bryophila (Pers.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka jasnordzawa
  • Thelephora caryophyllea (Schaeff.) Pers. – chropiatka lejkowata
  • Thelephora castanea Pers. 1822
  • Thelephora clavigera (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora corticioides (Wakef.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora ellisii (Sacc.) Zmitr., Shchepin, Volobuev & Myasnikov 2018 – tzw. kutnerka jasnobrzega
  • Thelephora fuscoferrruginosa (Bres.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka ciemnordzawa
  • Thelephora galzinii (Bourdot) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora globosa (X. Lu, K.T. Steffen & H.S. Yuan) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora griseoumbrina (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka szarobrązowa
  • Thelephora griseoviolacea (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora griseozonata Cooke 1891
  • Thelephora lapida (Pers.) Kõljalg 2024
  • Thelephora lilacinogrisea (Wakef.) Kõljalg 2024
  • Thelephora martinii Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora nigrovirens Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora nitellina (Bourdot & Galzin) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora obscurella Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka ciemna
  • Thelephora pallidomarginata (H.S. Yuan, X. Lu & Y.C. Dai) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora palmata (Scop.) Fr. – chropiatka cuchnąca
  • Thelephora penicillata (Pers.) Fr. – chropiatka pędzelkowata
  • Thelephora pilosa (Burt) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka długorozwierkowa
  • Thelephora rubrobrunnea Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora stuposa (Link) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka podlaska
  • Thelephora subcinerascens (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora subtestacea (Bourdot & Galzin) Kõljalg, I. Saar & Svant 2024 – tzw. kutnerka gliniasta
  • Thelephora terrestris Ehrh. – chropiatka pospolita
  • Thelephora testaceogilva (Bourdot & Galzin) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024
  • Thelephora umbrinospora M.J. Larsen 1963
  • Thelephora wakefieldiae Zmitr., Shchepin, Volobuev & Myasnikov 2018.

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[9]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według W. Wojewody[7] i innych[10].

Przypisy

  1. 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).
  2. ↑ myEtymology.com: Latin etymology of Thelephora [online] [dostęp 2010-01-11] (ang.).
  3. ↑ E. Gerhardt, Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2.
  4. ↑ Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda, Grzyby i ich oznaczanie, Warszawa: PWRiL, 1985, ISBN 83-09-00714-0.
  5. 1 2 Ishika Bera, Thelephora [online], FungalPedia [dostęp 2024-12-04] (ang.).
  6. ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-04-15] (ang.).
  7. 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 645–647, ISBN 83-89648-09-1.
  8. ↑ Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-10-09] (pol.).
  9. ↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2013-03-05] (ang.).
  10. ↑ Marek Snowarski, Thelephora (chropiatka) [online], grzyby.pl [dostęp 2026-08-29] (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.