Tiramisu (dramat)
| Autor | |
|---|---|
| Typ utworu | |
| Data powstania |
2005 |
| Wydanie oryginalne | |
| Miejsce wydania | |
| Język | |
Tiramisu – dramat autorstwa polskiej dramatopisarki Joanny Owsianko[1]. Sztuka Tiramisu przedstawia portrety siedmiu młodych kobiet pracujących w agencji reklamowej, które radzą sobie z życiem zawodowym, ale mają problemy w sferze osobistej i emocjonalnej[2][3]. Strukturalnie dramat Tiramisu opiera się na monologach bohaterek, przeplatanych scenami zbiorowymi, ukazującymi kontrast między sukcesem zawodowym a wewnętrznymi trudnościami[3].
Charakterystyka dramatu
Tiramisu jest dramatem (często określanym jako komediodramat lub dramat obyczajowy) poświęconym współczesnym kobietom funkcjonującym w świecie korporacyjnym i świecie agencji reklamowych[2]. Utwór przedstawia siedem bohaterek, pracownic agencji reklamowej, które – mimo zawodowego sukcesu, niezależności i sprawnego poruszania się w języku marketingu – zmagają się z samotnością, niespełnieniem emocjonalnym i trudnościami w relacjach prywatnych[4][5].
Struktura sztuki opiera się w dużej mierze na monologach postaci, uzupełnionymi o sceny zbiorowe. Krytycy i opisy repertuarowe wskazują na kontrast pomiędzy wizerunkiem zewnętrznym a wewnętrzną kruchością bohaterek, a także na demaskację języka reklamy jako narzędzia maskowania realnych emocji[4][6].
Dramat bywa interpretowany jako gorzki portret klasy kreatywnej oraz kobieca perspektywa na mechanizmy sukcesu, presji i autoinscenizacji we współczesnym świecie pracy. W niektórych omówieniach zestawiany jest z popularnymi tekstami o relacjach międzyludzkich (np. Testosteron Andrzeja Saramonowicza), jako ich kobiecy odpowiednik[7][5][8].
Publikacje
Tekst Tiramisu został opublikowany drukiem jako część antologii Made in Poland. Dziewięć sztuk teatralnych z Polski[9], zestawionej przez Romana Pawłowskiego i kojarzonej z nurtem współczesnej dramaturgii polskiej[10]. Kolejną publikacją była wersja wydana drukiem przez Teatr na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie z 2010 roku[11].
Znaczenie i odbiór
Tiramisu zajmuje trwałe miejsce w historii polskiego teatru początku XXI wieku jako jeden z częściej wystawianych i komentowanych dramatów o współczesnych kobietach, pracy i emocjonalnych kosztach sukcesu[10]. Realizacje tego spektaklu przyczyniły się do promocji Laboratorium Dramatu jako miejsca wspierającego nowe utwory teatralne[6][12].
Inscenizacje i realizacje
Polska
- Premiera: 4 marca 2005[1]
- Miejsce: Studio Buffo, Warszawa[1]
- Reżyseria: Aldona Figura[1]
- Produkcja: Laboratorium Dramatu
- Obsada: m.in. Roma Gąsiorowska, Magdalena Boczarska, Magdalena Różczka[1]
Spektakl był jedną z ważnych realizacji powstałych w ramach działalności Laboratorium Dramatu instytucji zajmującej się rozwojem i promocją współczesnej dramaturgii polskiej. Tiramisu zostało wymienione w podsumowaniach sezonu teatralnego 2004/2005 jako jedna z istotnych sztuk wywodzących się z Laboratorium[9].
Przedstawienie cieszyło się dużą popularnością repertuarową – w 2011 roku odbyło się 200. przedstawienie sztuki w Teatrze na Woli w Warszawie[13]. Po spektaklu miało miejsce spotkanie z aktorkami. Spektakl był wystawiany na różnych scenach w różnych latach – np. w 2008 roku w Teatrze Dramatycznym na Scenie Przodownik w Warszawie[4], z obsadą i realizacją zgodną z oryginalną reżyserią i koncepcją sceniczną, w Teatrze Graciarnia w Krakowie (jako No właśnie! oraz w wersji anglojęzycznej But exactly! – inscenizacja z 2010 roku), czy w Szkole Aktorskiej Haliny i Jana Machulskich w Warszawie - interpretacja w reżyserii Grzegorza Mrówczyńskiego (premiera 23 stycznia 2010 roku)[14].
Zagranica
- Estonia
- Premiera: 31 października 2009[15][16]
- Teatr: Endla Teater, Parnawa
- Reżyseria: Enn Keerd
- Tłumaczenie: Margus Alver
Estońska realizacja Tiramisu potwierdziła zainteresowanie zagranicznych scen polskim dramatem współczesnym. Spektakl był prezentowany w repertuarze Endla Teater jako dramat obyczajowy[15].
- Bułgaria
Tiramisu to jedna z polskich sztuk prezentowanych w wielu bułgarskich teatrach[17][18], m.in. w Teatrze Sofia oraz w ramach prezentacji związanych z Narodową Akademią Teatralną i Filmową im. Krystjo Sarafowa[19]. Spektakl został także zaprezentowany w ramach Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Varna Summer[20].
- Węgry
Na Węgrzech sztukę Joanny Owsianko w przekładzie Patricii Pászt wystawił reżyser Bence Kalo. W rolach głównych wystapiły m.in. Orsolya Fodor, Boglárka Fodor i Réka Kókai[21].
- Rosja
W Rosji sztukę wystawiono w Teatrze w Omsku w reżyserii Rusłana Szaporina oraz w Jekaterynburgu w Teatrze Młodego Widza podczas przeglądu polskiej dramaturgii w 2010 roku.[22][23].
Adaptacje
W 2008 roku na podstawie tekstu Owsianko w Teatrze Radia TOK FM powstało słuchowisko radiowe Tiramisu w reżyserii Aldony Figury z Romą Gąsiorowską, Anną Gajewską i Magdą Czerwińską w rolach głównych[24][25].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Tiramisu - Teatr Studio Buffo [online], Teatr w Polsce - polski wortal teatralny [dostęp 2026-01-28].
- 1 2 Warszawa. 100 razy "Tiramisu" | e-teatr.pl, [w:] Instytut Teatralny [online], Teatr w Polsce - polski wortal teatralny [dostęp 2026-01-28].
- 1 2 Instytut Teatralny, Laboratorium Dramatu TAT przedstawia: Tiramisu | e-teatr.pl [online], Teatr w Polsce - polski wortal teatralny [dostęp 2026-01-28].
- 1 2 3 „Tiramisu” Joanny Owsianko. [online], dlaStudenta.pl [dostęp 2026-01-28].
- 1 2 Joanna Owsianko - TIRAMISU | fashionmedia.pl [online], 25 listopada 2010 [dostęp 2026-01-28].
- 1 2 Jacek Melchior, Marta Sawicka, Estrogen kontra testosteron [online], Wprost, 8 maja 2005 [dostęp 2026-01-28].
- ↑ Warszawa. "Tiramisu" w Studio Buffo | e-teatr.pl, [w:] Instytut Teatralny [online], Teatr w Polsce - polski wortal teatralny [dostęp 2026-01-28].
- ↑ Przemysław Czapliński, Justyna Tabaszewska, Hormony społeczne. Wstęp do metody, „Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” (4), 1 lipca 2024, s. 7, ISSN 0867-0633 [dostęp 2026-01-28].
- 1 2 Roman Pawłowski, Made in Poland: dziewięć sztuk teatralnych z Polski, Henryk Sułek (red.), Korporacja Ha!art & Horyzont, 2006, s. 10, 360-361, ISBN 83-89911-35-3.
- 1 2 Wojciech Bałuch, Pomiędzy nami, s. 28, ISBN 978-83-7638-097-1.
- ↑ Joanna Owsianko, Tiramisu, Agnieszka Jarzyńska-Bućko (red.), [w:] encyklopediateatru.pl, Warszawa: Wydawnictwo Teatru Na Woli, 2010 [dostęp 2026-01-30] (pol.).
- ↑ Elwira Grossman, Gender dynamics in Polish drama after 2000, 2013, s. 9, 16, ISSN 1798-3835 (ang.).
- ↑ Tiramisu razy 200 [online], Rzeczpospolita [dostęp 2026-01-28].
- ↑ Tiramisu, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Przedstawienia) [dostęp 2026-01-30].
- 1 2 Tiramisu [online], Endla Teater [dostęp 2026-01-29] (est.).
- ↑ Innar Järva, Eesti teatri lavastuste andmebaas [online], lavabaas.teater.ee [dostęp 2026-01-29] (est.).
- ↑ Bułgaria - Polska w Bułgarii - Portal Gov.pl [online], Polska w Bułgarii [dostęp 2026-01-29].
- ↑ Instytut Polski w Sofii [online].
- ↑ Radostina Petrowa, Galina Georgiewa, Instytut Polski w Sofii, „Postscriptum Polonistyczne” (2 (12)), 2013, s. 39, ISSN 1898-1593.
- ↑ TIRAMISU – International Theatre Festival "Varna Summer" [online], viafest.org [dostęp 2026-01-29] (ang.).
- ↑ Tiramisu [online], Bence Kalo - website [dostęp 2026-01-29] (ang.).
- ↑ Encyklopedia, Nasz teatr zachwyca w Rosji [online], Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2026-01-29].
- ↑ Roman Pawłowski, Rosja lubi polski teatr [online], wyborcza.pl, 1 grudnia 2010 [dostęp 2026-01-29].
- ↑ NoMonday, Teatr Radia TOK FM [online], www.agora.pl [dostęp 2026-01-29].
- ↑ Karolina Albińska, Medialny obraz rodziny i płci, Katarzyna Pokorna-Ignatowicz (red.), wyd. I, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne sp. z o.o. – Oficyna Wydawnicza AFM, 2012, s. 196-208, ISBN 978-83-7571-280-3 (pol.).
Linki zewnętrzne
- Treść dramatu Tiramisu z komenatrzem Ireneusza Krzemińskiego w archiwach Teatru na Woli