Toko płowy
| Lophoceros pallidirostris[1] | |||
| (Hartlaub & Finsch, 1870) | |||
 Samica | |||
 Samiec | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
toko płowy | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Toko płowy[9] (Lophoceros pallidirostris) – gatunek ptaka z rodziny dzioborożców (Bucerotidae). Ptak ten występuje w Afryce Subsaharyjskiej, według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.
Zasięg występowania
Toko płowy występuje w Afryce Subsaharyjskiej, zamieszkując w zależności od podgatunku[10][11]:
- L. pallidirostris pallidirostris (Hartlaub & Finsch, 1870) – wschodnio-środkowa, środkowa i północno-wschodnia Angola i południowa Demokratyczna Republika Konga do wschodniej Zambii (na zachód od Luangwa)
- L. pallidirostris neumanni Reichenow, 1894 – Zambia (na wschód od Luangwa), Malawi, południowo-wschodnia Tanzania i północny Mozambik.
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy opisali w 1870 roku niemieccy ornitolodzy Gustav Hartlaub i Otto Finsch, nadając mu nazwę Buceros pallidirostris[7]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazali Caconda, w prowincji Benguella w Angoli[7].
Rozpoznano dwa podgatunki[11][12]. Podgatunek neumanni po raz pierwszy opisał w 1894 roku niemiecki ornitolog Anton Reichenow, bazując na okazie typowym odłowionym w Mgera w Tanganice (obecnie Tanzania)[4].
L. pallidirostris jest gatunkiem siostrzanym dla L. nasutus[13]. W Zambii, na zachód od Luangwa dochodzi czasami do krzyżowania się obydwu podgatunków[14].
Etymologia
Nazwa rodzajowa: gr. λοφος lophos „czub, grzebień”; rodzaj Buceros Linnaeus, 1758[15]. Epitet gatunkowy: łac. pallidus „blady, bezbarwny”, od pallere „być bladym”; -rostris „-dzioby”, od rostrum „dziób”[16]. Epitet neumanni jest eponimem honorującym prof. Oscara Neumanna (1867–1946), niemieckiego ornitologa, podróżnika i kolekcjonera z Afryki Wschodniej w latach 1892–1899, współpracownika Muzeum Historii Naturalnej w Tring w latach 1908–1931[17].
Morfologia
Długość ciała 43–51 cm[10][18]; masa ciała samic 170–217 g, samców 248–325 g[10][19]. Mały dzioborożec o jasnoszarym i brązowym upierzeniu górnych części ciała, z białym paskiem nad i za okiem i białą końcówką ogona, spód ciała biały. U samca podgatunku nominatywnego dziób jest bladożółtawy z szarawym końcem i dość niskim kaskiem. U samicy dziób jest mniejszy, oko zaś jest bardziej brązowe; kask na dziobie również jest mniejszy[10]. U młodych ptaków dziób jest mały i nie posiada kasku[18]. Podgatunek neumanni jest mniejszy niż nominatywny, o bledszej głowie, na dziobie występują szare plamy, końcówka zaś jest czerwona[10].
Ekologia
Toko płowy jest najprawdopodobniej gatunkiem osiadłym, ale podczas pory suchej, gdy drzewa zrzucają liście, mogą odbywać lokalne wędrówki[10]. Podgatunek neumanni zalatuje do południowej Kenii[8][20]. Zamieszkuje rozległe obszary wysokiego, gęstego liściastego miombo (Brachystegia)[18]. Tam, gdzie zasięg występowania toko płowego pokrywa się z zasięgiem toko nosatego (L. nasutus), występuje w gęstszym, mniej otwartym lesie[10]. Wokalizuje szeregiem gwiżdżących, nosowych i wysokotonowych dźwięków, zazwyczaj w przyspieszających frazach i kończących się kilkoma niskotonowymi gwizdami „pi-pi-pi-pi-pieu-pieu”[10]. Skład pokarmu toko płowego jest słabo poznany; prawdopodobnie jest gatunkiem głównie owadożernym, ale obserwowano go jedzącego nasiona i żywicę z uszkodzonych strąków[10]. Pożywienie zdobywa głównie wśród liści; czasami schodzi na ziemię w poszukiwaniu pokarmu, głównie w porze suchej[10].
Okres lęgowy słabo poznany; lęgi rozpoczynają się z początkiem sezonu deszczowego, od sierpnia do listopada, nawet wtedy, gdy drzewa nie są pokryte jeszcze wieloma liśćmi[10]. Gniazdo znajduje się w naturalnej wnęce na drzewie, wejście zapieczętowane jest do wąskiej szczeliny[10]. W zniesieniu 4–5 jaj; jaja inkubuje tylko samica, w tym czasie karmiona jest w gnieździe przez samca[10].
Status zagrożenia i ochrona
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern – najmniejszej troski)[8]. Globalna wielkość populacji nie jest znana, ale gatunek ten uważa się za szeroko rozpowszechniony i lokalnie pospolity w odpowiednim środowisku[8]. Zagrożeniem dla toko płowego jest ciągłe niszczenie jego siedlisk i konkurencja ze strony toko nosatego[8].
Przypisy
- ↑ Lophoceros pallidirostris, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-08-12] (ang.).
- ↑ J.V. Barboza du Bocage: Ornithologie d’Angola. Lisbonne: Imprimerie Nationale, 1881, s. 117. (fr.).
- ↑ R.B. Sharpe: The birds of South Africa / by Edgar Leopold Layard. Wyd. New edition: thoroughly revised and augmented. London: Bernard Quaritch, 1884, s. 128. (ang.).
- 1 2 3 A. Reichenow: Die Vögel Deutsch-Ost-Afrikas. Berlin: Geographische Verlagshandlung Dietrich Reimer, 1894, s. 128. (niem.).
- ↑ A.J.Ch. Dubois. Revue critique des oiseaux de la famille des Bucérotidés. „Bulletin du Musée royal d’histoire naturelle de Belgique”. 3, s. 213, ryc. 10, 1884. (fr.).
- ↑ G.E. Shelley. On the Hornbills of the Ethiopian Region. „The Ibis”. Fifth Series. 6, s. 64, 1888. (ang.).
- 1 2 3 G. Hartlaub & O. Finsch: Natatores. W: O. Finsch & G. Hartlaub: Die Vogel Ost-Afrikas. Baron Carl Claus von Deer Decken’s Reisen in Ost-Africa. Heidelburg: C.F. Winter’sche Verlagshandlung, 1870, s. 871. (niem.).
- 1 2 3 4 5 BirdLife International, Lophoceros pallidirostris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2026-1 [dostęp 2026-08-12] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Bucerotidae Rafinesque, 1815 – dzioborożce – hornbills (wersja: 2024-10-04). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-12].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 A.C. Kemp & P.F.D. Boesman: Pale-billed Hornbill (Lophoceros pallidirostris) version 1.0. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.pabhor1.01. [dostęp 2020-05-08]. (ang.).
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-08-12] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- ↑ J.-C.T. Gonzalez B.C. Sheldon, N.J. Collar & J.A. Tobias. A comprehensive molecular phylogeny for the hornbills (Aves: Bucerotidae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 67 (2), s. 468–483, 2013. DOI: 10.1016/j.ympev.2013.02.012. (ang.).
- ↑ E.M. McCarthy: Handbook of Avian Hybrids of the World. Oxford: Oxford University Press, 2006, s. 115. ISBN 978-0-19-518323-8. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, Lophoceros [dostęp 2026-08-12].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, pallidirostris [dostęp 2026-08-12].
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, neumanni [dostęp 2026-08-12].
- 1 2 3 T. Stevenson & J. Fanshawe: Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi. London: A&C Black, 2004, s. 244. ISBN 0-85661-079-8. (ang.).
- ↑ J.B. Dunning Jr.: CRC Handbook of Avian Body Masses. Wyd. Second edition. Boca Raton: CRC Press, 2007, s. 221. ISBN 978-1-4200-6444-5. (ang.).
- ↑ D. Fisher, D. Pearson & N. Hunter. East African Rarities Committee (EARC) Special Report Species included for East African countries in Britton (1980) which have since been considered unacceptable. „Scopus”. 36 (2), s. 55, 2016. (ang.).
Bibliografia
- The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2020-05-12]. (ang.).