Transport towarowy
Transport towarowy – fizyczny proces transportu towarów, dóbr materialnych, ładunków. W tym samym znaczeniu używane bywają terminy spedycja oraz logistyka, zapożyczona ze środowiska wojskowego[1][2]. Transport towarów w najprostszym rozumieniu oznacza przemieszczenie ładunku i jest pojęciem elementarnym w odróżnieniu od spedycji i logistyki, które są szerszymi pojęciami obejmującymi całokształt zadań organizacyjnych[3][4]. Te trzy pojęcia razem tworzą kompleksową definicję branży TSL[3][4][2].
Klasyfikacja
Transport towarowy może być klasyfikowany według wykorzystywanej gałęzi transportu, sposobu organizacji przewozu oraz rodzaju i właściwości przewożonego ładunku[5][6].
Według gałęzi transportu
- transport drogowy – przewóz towarów pojazdami drogowymi po określonej sieci drogowej[7][8];
- transport kolejowy – przewóz towarów pojazdami kolejowymi po określonej sieci kolejowej[9][10];
- transport morski – przewóz towarów statkami handlowymi podczas podróży odbywanych w całości lub częściowo na morzu[11][12];
- transport wodny śródlądowy – przewóz towarów statkami żeglugi śródlądowej, odbywający się w całości lub częściowo po żeglownych śródlądowych drogach wodnych[13][14];
- transport lotniczy – przewóz towarów przy użyciu statków powietrznych[15][16];
- transport rurociągowy – w statystyce transportowej Eurostatu, ONZ i Międzynarodowego Forum Transportu definiowany jako przemieszczanie surowych lub rafinowanych ciekłych produktów naftowych albo gazów w określonej sieci rurociągowej[17][18].Klasyfikacja środków transportu w transporcie towarowym jest analogiczny do ogólnej klasyfikacji dla transportu[4][19]. Wyróżnikiem tutaj mogą być specyficzne środki transportu stosowane tylko dla transportu określonych towarów jak na przykład transport rurociągowy (gazociągi, ropociągi)[4].
Według organizacji przewozu
Ze względu na liczbę wykorzystywanych gałęzi transportu oraz sposób przemieszczania ładunku między nimi wyróżnia się przewozy unimodalne, multimodalne, intermodalne i kombinowane[20].
- transport unimodalny – przewóz, w którym na całej trasie wykorzystywana jest jedna gałąź transportu[21];
- transport multimodalny – przewóz towarów przy użyciu co najmniej dwóch różnych gałęzi transportu[22][20][23];
- transport intermodalny – odmiana transportu multimodalnego, w której towary są przewożone w tej samej jednostce transportu intermodalnego kolejno różnymi gałęziami transportu, bez przeładunku samych towarów przy zmianie gałęzi[22][20][24][23];
- transport kombinowany – transport intermodalny, w którym zasadnicza część trasy przewozu odbywa się koleją, żeglugą śródlądową lub drogą morską, natomiast początkowe i końcowe odcinki wykonywane transportem drogowym są możliwie krótkie[25][20][23].
Według rodzaju ładunku
Ładunki można klasyfikować według ich postaci oraz właściwości wpływających na sposób przewozu. Poszczególne kategorie nie muszą być rozłączne – przykładowo ładunek niebezpieczny może równocześnie być ładunkiem ciekłym lub wymagającym kontrolowanej temperatury[26].
- ładunki drobnicowe – towary przemieszczane w opakowaniach jednostkowych lub zbiorczych; mogą być m.in. umieszczane na paletach i scalane w większe jednostki logistyczne[27][28][29];
- ładunki masowe – towary przewożone luzem, bez opakowania; w transporcie morskim wyróżnia się wśród nich ładunki masowe suche oraz płynne[30][31];
- masowe suche – m.in. węgiel, rudy, nawozy sztuczne, zboża i pasze, sól, soda, siarka, cement, piasek i żwir[30][32];
- masowe ciekłe – m.in. ropa naftowa i jej produkty, chemikalia płynne i soki owocowe; do tej grupy zaliczane są także niektóre substancje przewożone w postaci skroplonej, np. LNG[27][33];
- ładunki wymagające kontrolowanej temperatury – do tej grupy należą m.in. szybko psujące się produkty żywnościowe, których przechowywanie i transport w łańcuchu chłodniczym wymagają utrzymywania właściwego zakresu temperatury w celu ograniczenia procesów psucia oraz zachowania bezpieczeństwa i jakości produktu[34][35][36];
- ładunki niebezpieczne – towary, których specyficzne właściwości mogą powodować zagrożenie dla ludzi lub środowiska; ich przewóz wiąże się ze stosowaniem szczególnych procedur i dokumentacji właściwych dla danej gałęzi transportu[37][38];
- ładunki ponadgabarytowe – ładunki, których wymiary zewnętrzne, masa lub forma opakowania powodują, że nie mogą być przewożone standardowymi środkami transportu; kryteria uznania ładunku za ponadgabarytowy mogą różnić się zależnie od gałęzi transportu, obowiązujących regulacji i dostępnej infrastruktury[39][40].
Do specyficznych zagadnień związanych z transportem towarowym jest transport ładunków niebezpiecznych[41].
Przypisy
- ↑ Sam McLeod, Carey Curtis, Understanding and Planning for Freight Movement in Cities: Practices and Challenges, „Planning Practice & Research”, 35 (2), 2020, s. 201–219, DOI: 10.1080/02697459.2020.1732660, ISSN 0269-7459 [dostęp 2024-02-29] (ang.).
- 1 2 Rodzaje transportu – Encyklopedia Zarządzania [online], mfiles.pl [dostęp 2024-02-29].
- 1 2 a, TSL Transport, spedycja i logistyka – na czym polegają różnice? [online], Transportowy.com.pl, 26 marca 2021 [dostęp 2024-02-29] (pol.).
- 1 2 3 4 Rodzaje transportu w logistyce – Regesta SA: blog o branży TSL bez tajemnic! [online], regesta.pl [dostęp 2024-02-29].
- ↑ Janusz Neider, Transport międzynarodowy, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2008, s. 12–13, 16, ISBN 978-83-208-1713-1.
- ↑ Przewozy ładunków, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Eurostat, United Nations, International Transport Forum, Glossary for transport statistics – 5th edition – 2019, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019, 50, definicja B.V-01 „Road transport”, DOI: 10.2785/675927, ISBN 978-92-76-06213-4, ISSN 2315-0815 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Przewozy ładunków transportem samochodowym, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Eurostat, United Nations, International Transport Forum, Glossary for transport statistics – 5th edition – 2019, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019, 23, definicja A.V-01 „Railway transport”, DOI: 10.2785/675927, ISBN 978-92-76-06213-4, ISSN 2315-0815 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Przewozy ładunków transportem kolejowym, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Eurostat, United Nations, International Transport Forum, Glossary for transport statistics – 5th edition – 2019, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019, 96, definicja E.V-01 „Sea transport”, DOI: 10.2785/675927, ISBN 978-92-76-06213-4, ISSN 2315-0815 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Przewozy ładunków morską flotą transportową, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Eurostat, United Nations, International Transport Forum, Glossary for transport statistics – 5th edition – 2019, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019, 68, definicja C.V-01 „Inland waterway transport (IWT)”, DOI: 10.2785/675927, ISBN 978-92-76-06213-4, ISSN 2315-0815 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Przewozy ładunków żeglugą śródlądową, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Eurostat, United Nations, International Transport Forum, Glossary for transport statistics – 5th edition – 2019, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019, 114, definicja F.V-01 „Air transport”, DOI: 10.2785/675927, ISBN 978-92-76-06213-4, ISSN 2315-0815 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Przewozy ładunków transportem lotniczym, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Eurostat, United Nations, International Transport Forum, Glossary for transport statistics – 5th edition – 2019, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019, 79, definicja D.IV/V-01 „Pipeline transport”, DOI: 10.2785/675927, ISBN 978-92-76-06213-4, ISSN 2315-0815 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Przewozy ładunków – transport rurociągowy, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Krystyna Kielan, Przygotowanie do działalności usługowej: podstawy usług, ekonomika usług, Sklep WSiP 10% rabatu, 2003, s. 51, ISBN 978-83-02-08749-3 [dostęp 2024-02-29] (pol.).
- 1 2 3 4 Słownik pojęć Strategii Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku), Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, 27, hasło „Transport intermodalny, kombinowany, multimodalny i komodalny” [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Jian Guo, Cheng Luo, Risk assessment of hazardous materials transportation: A review of research progress in the last thirty years, „Journal of Traffic and Transportation Engineering (English Edition)”, 9 (4), 2022, s. 572, DOI: 10.1016/j.jtte.2022.01.004 [dostęp 2026-08-25].
- 1 2 Eurostat, United Nations, International Transport Forum, Glossary for transport statistics – 5th edition – 2019, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2019, 123, definicje G.I-01 „Intermodal freight transport” i G.I-02 „Multimodal freight transport”, DOI: 10.2785/675927, ISBN 978-92-76-06213-4, ISSN 2315-0815 [dostęp 2026-08-25].
- 1 2 3 Janusz Neider, Transport międzynarodowy, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2008, s. 108–110, ISBN 978-83-208-1713-1.
- ↑ Transport intermodalny, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ United Nations Economic Commission for Europe, European Conference of Ministers of Transport, European Commission, Terminology on Combined Transport, New York; Geneva: United Nations, 2001, 18, pkt 1.2 „Combined transport” [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Janusz Neider, Transport międzynarodowy, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2008, s. 16–19, ISBN 978-83-208-1713-1.
- 1 2 Bogdan Klepacki, Aleksandra Perkowska, Rola logistyki w pogłębianiu procesów globalizacji, „Problemy Rolnictwa Światowego”, 19 (XXXIV) (1), 2019, s. 63, DOI: 10.22630/PRS.2019.19.1.5 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Ładunek drobnicowy, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Janusz Neider, Transport międzynarodowy, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2008, s. 16, 18, ISBN 978-83-208-1713-1.
- 1 2 Bogdan Klepacki, Aleksandra Perkowska, Rola logistyki w pogłębianiu procesów globalizacji, „Problemy Rolnictwa Światowego”, 19 (XXXIV) (1), 2019, s. 62, DOI: 10.22630/PRS.2019.19.1.5 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Janusz Neider, Transport międzynarodowy, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2008, s. 16–17, ISBN 978-83-208-1713-1.
- ↑ Ładunek masowy suchy, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Ładunek masowy ciekły, [w:] Słownik pojęć stosowanych w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Samuel Mercier, Sébastien Villeneuve, Martin Mondor, İsmail Önder Uysal, Time–Temperature Management Along the Food Cold Chain: A Review of Recent Developments, „Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety”, 16 (4), 2017, s. 647, DOI: 10.1111/1541-4337.12269, PMID: 33371570 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Paweł Leleń, Mariusz Wasiak, Współczynniki podatności transportowej ładunków szybko psujących się, „Prace Naukowe Politechniki Warszawskiej. Transport” (117), 2017, s. 161 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Janusz Neider, Transport międzynarodowy, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2008, s. 16, 169–171, ISBN 978-83-208-1713-1.
- ↑ Adrian Budny, Tomasz Rokicki, Transport samochodowy towarów niebezpiecznych w Polsce, „Economics and Organization of Logistics”, 6 (3), 2021, s. 13, DOI: 10.22630/EIOL.2021.6.3.18 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Janusz Neider, Transport międzynarodowy, Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2008, s. 140–142, ISBN 978-83-208-1713-1.
- ↑ Magdalena Satora, Agnieszka Cholewa-Wójcik, Operational challenges in air transport of oversized cargo, „Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport”, 129, 2025, s. 212, DOI: 10.20858/sjsutst.2025.129.12, ISSN 0209-3324 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ Adam Salomon, Przewóz ładunków ponadgabarytowych transportem kolejowym w Polsce, „Zeszyty Naukowe Akademii Morskiej w Gdyni” (67), grudzień 2010, s. 57 [dostęp 2026-08-25].
- ↑ G. Nowacki, M. Chmieliński, Analiza transportu towarów niebezpiecznych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, „Autobusy: technika, eksploatacja, systemy transportowe” (R. 18, nr 9), 2017, s. 104–111, ISSN 1509-5878 [dostęp 2024-02-29] (pol.).