Triglavka

Triglavka lub partizanka (w Chorwacji)^[1] – nakrycie głowy, które było charakterystyczną częścią munduru jugosłowiańskich partyzantów w Chorwacji, Słowenii i zachodniej Bośni^[2]. Była tam najbardziej rozpoznawalną częścią ubioru partyzanckiego^[1].

Pomimo swojej popularnej nazwy w Słowenii, projekt czapki nie był inspirowany kształtem góry Triglav, lecz był kopią czapki używanej przez żołnierzy republikańskich w czasie wojny domowej w Hiszpanii. Pierwsze jugosłowiańskie modele zostały wykonane w drugiej połowie 1941 roku w Zagrzebiu przez działaczkę partii komunistycznej Dobrilę Jurić dla Vladimira Popovicia i Otmara Kreačicia, byłych bojowników Brygad Międzynarodowych i organizatorów Chorwackiego Frontu Wyzwolenia^[1]. W okupowanej Jugosławii czapka pierwotnie była używana przez chorwackich partyzantów w zachodniej części kraju^[2], ale szybko rozprzestrzeniła się w całym ruchu partyzanckim, szczególnie wśród partyzantów słoweńskich.

Triglavki były bardzo różnorodne^[3]. Istniały cztery najpopularniejsze wersje czapki^[1]. Początkowa miała trzy zęby, z których dwa z przodu i z tyłu miały około 10 cm wysokości, a środkowy 14 cm lub nieco niższy^[1][3]. Druga wersja miała z tyłu zagięty ku górze brzeg na wysokość około 6 cm od krawędzi czapki^[1][3]. Trzecia wersja miała ten sam kształt co druga, z dodaną z przodu czerwoną gwiazdą^[1]. Czwarta wersja miała brzegi z tyłu na tyle długie, że można je było skrzyżować u góry i przypiąć guzikiem do czapki^[1][3]. Było to bardzo praktyczne, ponieważ pozwalało na rozłożenie czapki i zapięcie jej pod brodą, chroniąc partyzanta przed wiatrem i zimnem^[3] (rozwiązanie podobne jak w uszance). Wiele triglavek było obramowanych czerwoną wstążką^[3].

Na ziemiach słoweńskich triglavki pojawiły się po raz pierwszy w marcu 1942 roku^[3]. Początkowo nosiła je 3 Grupa Partyzancka, gdzie zostały one określone w rozporządzeniu^[3]. Następnie rozprzestrzeniły się na Dolną i Białą Krainę. W Górnej Krainie pojawiły się pod koniec pierwszej połowy 1942 roku, a w słoweńskiej Styrii w lipcu 1942 roku^[3]. Na Wybrzeżu zaczęto ich używać w drugiej połowie 1942 roku^[3].

Triglavki były pierwotnym i najbardziej charakterystycznym elementem umundurowania słoweńskich partyzantów^[3]. Ich kształt został szybko skojarzony z górą Triglav, której nazwa dosłownie oznacza „trzy głowy”, związanej z trzema głównymi słowiańskimi bogami^[4]. Ponieważ wejście na Triglav od strony północnej było związane z rywalizacją między Słoweńcami a Niemcami w XIX wieku, triglavka symbolicznie ukazywała główny motyw oporu Słoweńców wobec armii niemieckiej i jej sprzymierzeńców – dążenie do wyzwolenia narodowego^[4]. Od czerwca 1943 roku czapka była zastępowana titowką^[3], szczególnie po dekrecie dotyczącym czapek z kwietnia 1944 roku^[3]. Zachowało się niewiele oryginalnych egzemplarzy, większość z nich należy do trzeciego typu^[3]. Z pierwszego typu zachował się tylko jeden egzemplarz, a z drugiego – żaden^[3].

Partyzanci traktowali swoje czapki z szacunkiem. Według Savo Zlaticia, utrata czapki była uważana za hańbę równą utracie broni^[5].