Tufy filipowickie

Tuf filipowicki – rodzaj tufów i tufitów porfirowych. Jest to skała lekka, zwięzła, osadowa, należąca do skał piroklastycznych, o barwie czerwono-różowej z jasnymi plamami wtórnego kalcytu lub zielonymi smugami chlorytu, silnie porowata, z charakterystycznymi bezładnie ułożonymi ciemnymi, automorficznymi kryształami biotytu, oraz jasnymi, zwietrzałymi skaleniami w skale występują również okruchy porfiru, wapieni i łupków karbońskich, które zostały wyrwane z podłoża podczas wybuchu wulkanu (niewielkie bomby wulkaniczne). Struktura porfirowa z fenokryształami skalenia[1]. Wykazuje złą selekcję i brak warstwowania. W stanie świeżym tuf filipowicki jest miękki, po wyschnięciu staje się twardy i dość kruchy.

W tufie filipowickim jako główny składnik występuje sanidyn (skaleń potasowy) oraz minerały: kaolinit, biotyt, illit oraz kwarc. Ziarna biotytu osiągają wielkość do 8 mm, pozostałe składniki mają bardzo zróżnicowane wielkości ziaren, od kilku mm do 5 cm. Tuf filipowicki powstał w dolnym permie wskutek erupcji wulkanicznych law porfirowych zmieszanych z popiołami wulkanicznymi. Jest utworem czerwonego spągowca.

W Polsce tuf filipowicki występuje na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w Filipowicach (stąd nazwa) koło Krzeszowic, na południowo wschodnim zboczu Kowalskiej Góry zwanym Czerwona Skała[2]. Tufy o składzie zbliżonym do filipowickiego występują na Dolnym Śląsku w utworach czerwonego spągowca[3].

Kamieniołom Czerwona Skała

Był on eksploatowany na lokalne potrzeby budowlane od połowy XIX wieku. Kamieniołom Czerwona Skała w latach 70. XX wieku stał się własnością państwowego przedsiębiorstwa z Miękini, później z Czatkowic. Wybudowano asfaltową drogę łączącą kamieniołom z bocznicą kolejową kamieniołomu w Miękini. Planowano dużą eksploatację złoża[4]. Kamieniołom był czynny do końca lat 80. XX wieku[5.1].

Zastosowanie tufu filipowickiego

Skała cechuje się dobrymi właściwościami termoizolacyjnymi, jest twarda i łatwa w obróbce[4]. Tuf w okresie działania kamieniołomu stosowano w budownictwie jako kamień łamany i łupany rzędowo, rzadziej w postaci regularnych ciosów i bloczków[2]. Stosowano go w postaci płyt okładzinowych w parterowych częściach budynków, do budowy ogrodzeń, murów, w Filipowicach i okolicznych miejscowościach (głównie w latach 50. XX wieku)[4] a także w architekturze Krakowa (w okresie międzywojennym)[2]. Po II wojnie światowej wykorzystywano go do produkcji cementu[5.1]. Dzięki obecności potasu eksploatowano je również dla przemysłu szklarskiego[3] (do produkcji ciemnego szkła opakowaniowego)[5.1] oraz do produkcji nawozów potasowo-sodowych[4].

Zespół naukowców z Politechniki Krakowskiej kierowany przez prof. Janusza Mikułę od wielu lat przeprowadza prace badawcze m.in. nad wykorzystaniem tufu wulkanicznego[6]. Zespół stworzył tzw. geopolimer na bazie tufu filipowickiego. „Sztuczny kamień” cechuje się wysoką wytrzymałością mechaniczną i termiczną, niską szkodliwością dla środowiska, pochłania wilgoć i zapachy. Może być wykorzystany do produkcji m.in. okładzin budynków, materiałów izolacyjnych, pokryć antykorozyjnych, materiałów ognioodpornych. Można z niego wytwarzać powłoki geopolimerowe na powierzchniach betonu, stali, ceramiki, drewna[7][4].

Galeria zdjęć

Przypisy

  1. ↑ Janusz Mikuła, Michał Łach: Potencjalne zastosowania glinokrzemianów pochodzenia wulkanicznego. [w:] Czasopismo Techniczne, Seria Mechanika, wyd. Politechnika Krakowska, z. 22 [on-line]. suw.biblos.pk.edu.pl, 8-M/2012. s. 109–122. [dostęp 2013-10-23]. (pol.).
  2. 1 2 3 4 5 6 Jacek Rajchel, Kamienny Kraków. Spojrzenie geologa., Kraków: Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne, 2005, s. 79-82, ISBN 83-89388-54-5.
  3. 1 2 Agnieszka Grela, Agnieszka Generowicz, Janusz Mikuła: Możliwości wykorzystania tufów wulkanicznych w ochronie środowiska. W: Praca zbiorowa (red. Krzysztof Pikoń, Sławomir Stelmach): Współczesne problemy ochrony środowiska. s. 13–25.
  4. 1 2 3 4 5 GospodarkaJak Feniks z popiołów. Tuf filipowicki może wrócić do łask. krzeszowiceone.pl. [dostęp 2026-02-16].
  5. Julian Zinkow, Wokół Krzeszowic i Alwerni. Wśród podkrakowskich dolinek. Przewodnik monograficzny., Kraków: Verso, 2008, ISBN 978-83-919281-7-2.
    1. 1 2 3 S. 180.
    2. ↑ S. 245.
  6. ↑ Dr hab. inż. Janusz Mikuła. archiwum.nauka-polska.pl. [dostęp 2026-02-16].
  7. ↑ Rewelacyjny wynalazek z Krakowa. Sztuczny kamień podbije świat?. gazetakrakowska.pl. [dostęp 2026-02-16].
  8. ↑ Dom czynszowy Towarzystwa Ubezpieczeniowego na Życie „Feniks” przy Rynku Głównym 41. szlakmodernizmu.pl. [dostęp 2026-02-16].

Bibliografia

  • Praca zbiorowa: Współczesne problemy ochrony środowiska, Gliwice 2013, ISBN 978-83-937255-02
  • Wacław Ryka, Anna Maliszewska, Słownik Petrograficzny, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1991, ISBN 83-220-0406-0, OCLC 834076623.
  • J. Kuhl: Tuf porfirowy z Filipowic (okolice Krzeszowic), Kraków 1936, Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego, 1936, t. 12.
  • J. Mikuła, M. Łach: Potencjalne zastosowania glinokrzemianów pochodzenia wulkanicznego, Czasopismo Techniczne, Seria Mechanika, zeszyt 22, Wyd. Politechnika Krakowska, Kraków 2012
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.