Ulica Orla w Warszawie

Ulica Orla w Warszawie
Śródmieście Północne
Ilustracja
Ulica Orla, widok w kierunku północnym (2020)
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miejscowość

Warszawa

Przebieg
al. „Solidarności”
ul. Elektoralna
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Ulica Orla w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Ulica Orla w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Ulica Orla w Warszawie”
Ziemia52°14′29,3″N 20°59′57,0″E/52,241467 20,999163
Ulica Orla przy al. „Solidarności” (2023)

Ulica Orla – ulica w dzielnicy Śródmieście w Warszawie.

Historia

Ulica została przeprowadzona i wybrukowana w 1766[1]. Nazwa, poświadczona w 1771, została utworzona na wzór innych nazw ulic nadawanych od nazw ptaków[2].

W 1784 ulica była zabudowana głównie domami murowanymi, niewielkimi kamieniczkami oraz kilkoma dworkami[3]. Zamieszkiwali ją w większości rzemieślnicy[3]. Na obu końcach ulicy wzniesiono dwa pałace, zwrócone jednak frontem do ulic prostopadłych do Orlej: pałac Hieronima Wielopolskiego (w linii ul. Elektoralnej) i Ignacego Dzierzbickiego (ul. Leszno)[4.1].

W drugiej połowie XIX w. przy ulicy wzniesiono kilka nowych kamienic, głównie dwu- i trzypiętrowych[4.2]. Na początku XX wieku działały tam także niewielkie przedsiębiorstwa produkcyjne z różnych branż, m.in.: wytwórnia powozów „Henryk Eberhardt i Syn”, wytwórnia obuwia „N. Leiserman i Syn”, fabryka wyrobów metalowych Edwarda Lorentza, wytwórnia szczotek i pędzli Stanisława Szczerkowskiego i fabryka lamp i wyrobów brązowych „Ch. M. Rapaport i Syn”[4.3].

W 1939 Orla była zwarcie zabudowaną ulicą o zabytkowym charakterze, z wyrównaną zabudową od trzech do pięciu kondygnacji[4.4]. Duży odsetek jej mieszkańców stanowiła ludność żydowska[4.4].

W listopadzie 1940 ulica w całości znalazła się w obrębie utworzonego przez władze niemieckie getta[5]. W narożnej kamienicy braci Orszaghów (ul. Leszno 15) mieścił się Wydział Ewidencji Ludności Żydowskiej Judenratu[6]. Ulica została wyłączona z getta i włączona do „aryjskiej” części miasta w sierpniu 1942, w trakcie wielkiej akcji deportacyjnej (wywózek Żydów do obozu zagłady w Treblince)[7].

W pierwszych dniach sierpnia 1944, w czasie powstania warszawskiego, ulicę przegrodziły dwie powstańcze barykady[8.1]. Ta część miasta była pod kontrolą Polaków do 6 sierpnia[8.2]. 7 sierpnia część mieszkańców została wymordowana przez Niemców[9]. Wszystkie domy znajdujące się przy ulicy zostały spalone[4.4]. Ruiny, poza kamienicą Arona Sołowiejczyka (przed 1945 nr 3, współcześnie nr 5), zostały wyburzone po 1947[4.4]. Na miejscu przedwojennych kamienic wzniesiono budynki stylizowane na historyczne[4.4]. W latach 1949–1960 między ulicami: Orlą, Świerczewskiego (od 1991 al. „Solidarności”), Żelazną, Chłodną i Elektoralną zbudowano osiedle mieszkaniowe Mirów zaprojektowane przez Tadeusza Kossaka[10].

Na całej długości ulicy zachował się bruk z kostki granitowej w kolorze różowym (granit skandynawski) z początku XX wieku[4.5].

Przypisy

  1. ↑ Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 443.
  2. ↑ Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 157. ISBN 83-86619-97X.
  3. 1 2 Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 155.
  4. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 15. Objazdowa–Ożarowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2011. ISBN 978-83-88372-42-1.
    1. ↑ S. 396.
    2. ↑ S. 399−400.
    3. ↑ S. 401.
    4. 1 2 3 4 5 S. 402.
    5. ↑ S. 404.
  5. ↑ Paweł E. Weszpiński: Mapa nr 1. Getto warszawskie. Granice przed wielką akcją likwidacyjną. [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak, Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
  6. ↑ Jacek Leociak: Biografie ulic. O żydowskich ulicach Warszawy: od narodzin po Zagładę. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2017, s. 199. ISBN 978-83-62020-89-8.
  7. ↑ Paweł E. Weszpiński: Mapa nr 7. Getto szczątkowe po wielkiej akcji likwidacyjnej. [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak, Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013. ISBN 978-83-63444-27-3.
  8. Romuald Śreniawa-Szypiowski (oprac.): Barykady powstania warszawskiego 1944. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-10928-9.
    1. ↑ S. 238–239.
    2. ↑ S. 233.
  9. ↑ Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1969, s. 132.
  10. ↑ Lech Chmielewski: Przewodnik warszawski. Gawęda o nowej Warszawie. Warszawa: Agencja Omnipress i Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnicze „Rzeczpospolita”, 1987, s. 22. ISBN 83-85028-56-0.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.