Ultramaryna
| Przybliżone współrzędne barw1 | |
| Hex (szesnastkowo) |
#002D6E |
|---|---|
| RGB [0-255] |
(0, 45, 110) |
| CMYK [0–100%] |
(100%, 59%, 0, 57%) |
| HSV [°, %, %] |
(215°, 100%, 43%) |
| 1Dla większości barw są to dane orientacyjne. | |
Ultramaryna – niebieski pigment mineralny pochodzenia naturalnego lub syntetycznego, stosowany do produkcji farb, lakierów i emalii oraz jako środek barwiący wielu innych substancji, w tym także jako wybielacz optyczny.
Historia
W średniowieczu i renesansie był to najdroższy dostępny pigment (drugie miejsce zajmowało złoto), otrzymywany ze skały Lapis lazuli nie występującej w Europie. Często używano go w malarstwie do malowania szat aniołów lub Matki Boskiej. Ceniono go z powodu intensywności koloru oraz odporności na światło i substancje zasadowe.
W początkach XIX wieku odkryto możliwości syntetycznego wytwarzania ultramaryny.
W 1824 r. francuskie stowarzyszenie Societé d'Encouragement ogłosiło konkurs z nagrodą 6 tysięcy franków na wynalezienie syntetycznej alternatywy dla ultramaryny. Zgłosili się francuski chemik Jean-Baptiste Guimet i niemiecki chemik Christian Gmelin, profesor z Uniwersytetu w Tybindze. Komisja przyznała nagrodę Guimetowi. Opublikował on swój wynalazek i stał się twórcą francuskiej ultramaryny[1]. Po odkryciu metod produkcji syntetycznej, ultramaryna stała się jedną z popularniejszych substancji barwiących na świecie.
Składniki i wytwarzanie
Surowcami używanymi współcześnie w produkcji są:
- krzemionka, glinka lub kaolin bezżelazowy
- siarczan sodu bezwodny
- węglan sodu bezwodny
- siarka w proszku
- węgiel drzewny w postaci proszku lub kalafonia
Ultramarynę ubogą w krzemionkę uzyskuje się przez stopienie mieszanki złożonej z glinki, siarczanu sodu, węgla drzewnego, sody i siarki. Na początku procesu mieszanka ma kolor biały, po zmieszaniu z siarką i podgrzaniu szybko zmienia kolor na zielony, następnie siarka wypala się i powstaje drobny niebieski pigment[2].
Ultramarynę bogatą w krzemionkę uzyskuje się przez ogrzewanie mieszanki z czystej gliny, bardzo drobnego białego piasku, siarki i węgla drzewnego w piecu muflowym. Bezpośrednio w procesie powstaje produkt o barwie niebieskiej, często pojawia się czerwony odcień. Różne odcienie ultramaryny – zielona, niebieska, czerwona i fioletowa – są drobno mielone i przemywane wodą[2].
Ultramaryna z lazulitu jest związkiem krzemianu glinowo-sodowego z wielosiarczkami sodu[3].
Naturalne ultramaryny posiadają dość zmienny skład chemiczny i sporą rozpiętość barwową od żółci, przez czerwień, zieleń, błękit do fioletu.
Przybliżony sumaryczny wzór chemiczny ultramaryny naturalnej powstałej z lazuritu wyodrębniony w widmie Ramana z XII-wiecznych manuskryptów to Na8-10Al6Si6O24S2-4[4]
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ravi Mangla, True Blue [online], The Paris Review, 8 czerwca 2015 [dostęp 2020-12-05] (ang.).
- 1 2 1911 Encyclopædia Britannica/Ultramarine - Wikisource, the free online library [online], en.wikisource.org [dostęp 2026-06-26] (ang.).
- ↑ Jan Hopliński, Farby i spoiwa malarskie, Wyd. 2, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, ISBN 978-83-04-03013-8.
- ↑ Bart Vekemans, The use of a multi-method approach to identify the pigments in the 12th century manuscript Liber Floridus, Maksymilian Martens, Peter Vandenabeele, Karen De Coene, Spectrochimica Acta, Uniwersytet w Gandawie 2011 [dostęp 2026-06-26] (ang.).